Sağlık hizmetleri fiyatlandırma modelleri kapsamında Türkiye'deki ilaç fiyatları üzerine bir analiz
An analysis of drug prices in Turkiye within the framework of healthcare pricing models
- Tez No: 993288
- Danışmanlar: PROF. DR. OĞUZ KARA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Sağlık Kurumları Yönetimi, Healthcare Management, Health Care Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Düzce Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Fiyat, ekonomik sistemlerde bir mal veya hizmetin değerini belirleyen temel mekanizmalardan biridir. Piyasanın rekabetçi, şeffaf ve bilgi akışının tam olduğu koşullarda fiyatlar kaynak tahsisini optimize eden ana unsurdur. Fiyat oluşumu, özellikle belirsizliğin yüksek, maliyet yapılarının karmaşık ve düzenleyici müdahalelerin yoğun olduğu piyasa yapılarında etkin bir şekilde belirlenemez. Sağlık hizmetleri, eksik rekabet koşulları nedeniyle klasik piyasa koşullarından önemli ölçüde ayrışan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle fiyat mekanizması sağlık sektöründe tam etkin çalışmaz. Sağlık hizmetlerinin emek ve teknoloji yoğun yapısı, bilgi asimetrisi, zorunlu talep ve kamu finansmanına bağımlılık, bu alandaki fiyat oluşumunu diğer piyasalardan belirgin biçimde ayırmaktadır. Bu özgün dinamikler, sağlık sektöründe maliyet esaslı, regülasyona dayalı veya sigorta mekanizmaları üzerinden işleyen çeşitli fiyatlandırma modellerinin geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. İlaç fiyatlama, sağlık sektöründe hem hastaların tedaviye erişimini hem de sağlık sisteminin mali sürdürülebilirliğini belirleyen temel bir unsurdur. İlaç sektöründe fiyatlama stratejileri, hastaların tedaviye erişimini ve kamu sağlık harcamalarının sürdürülebilirliğini doğrudan belirlediği için kritik bir öneme sahiptir. Ayrıca bu stratejiler, yüksek maliyetli Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanını sağlayarak yenilikçi ilaçların geliştirilmesini ve sektörün rekabet gücünü destekler. Bu çalışmada, sağlık mal ve hizmetlerinin üretim ve sunumunda kullanılan fiyatlandırma modelleri teorik olarak incelenmiştir. İlaç fiyatlandırmasında etkili olan parametreler dikkate alınarak Türkiye'de farklı ilaç gruplarındaki fiyatları belirleyen unsurlar analiz edilmiştir. Türkiye'de ilaç fiyatlarını etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla lojistik kantil regresyon yöntemi uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan veri seti, Türk Eczacılar Birliği'nden temin edilen ve 3.565 ilaca ilişkin temel bilgilerden oluşmaktadır. İlaç fiyatlarına etki eden değişkenler, ilacın orijinal veya jenerik olup olmaması, ithal/yerli olma durumu, muadil ilaç sayısı, raf ömrü ve kamu iskonto oranı olarak belirlenmiştir. Analiz sonuçlarında, tüm sistemler düzeyinde kamu iskonto oranı ve ilacın ithal olmasının ilaç fiyatlarının belirlenmesinde en güçlü faktörler olduğu tespit edilmiştir. Muadil ilaç sayısının fiyatları düşürücü yönde kısmi bir etki yarattığı görülmüştür. Orijinallik ve raf ömrü gibi faktörlerin ise daha sınırlı etkilere sahip olduğu anlaşılmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye ilaç piyasasına yönelik kapsamlı bir veri analizine dayanarak sağlık mal ve hizmetlerinde fiyatlandırma süreçlerinin anlaşılmasına ilişkin bütüncül, ampirik olarak desteklenmiş bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Price is one of the fundamental mechanisms that determine the value of a good or service in economic systems. Under conditions where the market is competitive, transparent, and information flows freely, prices are the main factor that optimizes resource allocation. Price formation cannot be effectively determined, particularly in market structures characterized by high uncertainty, complex cost structures, and intense regulatory intervention. Healthcare services have a structure that differs significantly from classic market conditions due to imperfect competition. Therefore, the price mechanism does not function fully effectively in the healthcare sector. The labor- and technology-intensive nature of healthcare services, information asymmetry, inelastic demand, and dependence on public financing distinguish price formation in this field from other markets. These unique dynamics necessitate the development of various pricing models in the healthcare sector, such as cost-based, regulation-based, or insurance-based models. Drug pricing is a fundamental factor in the healthcare sector that determines both patients' access to treatment and the financial sustainability of the healthcare system. Pricing strategies in the pharmaceutical sector are critically important because they directly determine patients' access to treatment and the sustainability of public health expenditures. Furthermore, these strategies support the development of innovative drugs and the sector's competitiveness by financing high-cost R&D activities. This study theoretically examines pricing models used in the production and provision of health goods and services. Considering the parameters affecting drug pricing, the factors determining prices for different drug groups in Turkiye were analyzed. The logistic quantile regression method was applied to identify the factors affecting drug prices in Turkiye. The dataset used in the research consists of basic information on 3,565 drugs obtained from the Turkish Pharmacists Association. The variables affecting drug prices were determined as whether the drug is original or generic, its imported/domestic status, the number of equivalent drugs, shelf life, and the public discount rate. The analysis results revealed that the public discount rate and whether the drug is imported are the most powerful factors in determining drug prices across all systems. The number of equivalent drugs was found to have a partial downward effect on prices. Factors such as originality and shelf life were found to have more limited effects. The findings provide a comprehensive, empirically supported framework for understanding pricing processes in health goods and services, based on a comprehensive data analysis of the Turkish drug market.
Benzer Tezler
- Yapay sinir ağları ile kripto paraların fiyat modellemesi
Başlık çevirisi yok
BERKEHAN ÖMRÜUZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeİstanbul Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARİF SALDANLI
- Sağlık sektöründe kaynak tüketim muhasebesi: Bir özel hastane örneği
Resource consumption accounting in health sector: An example of private hospital
HÜSEYİN ARI
- Hizmet işletmelerinde kalite-fiyat ilişkisi
Quality-price relationship in service organisations
MUSTAFA KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
İşletmeHacettepe Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMER YURTSEVEN
- Dental sağlık turizmi işletmelerinin rekabet ve pazarlama stratejileri
Competitive and marketing strategies of dental health tourism enterprises
ZEHRA MİYANYEDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık EğitimiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiSağlık Turizmi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. AZİZ BOSTAN
- Hastanelerde iş akımına bağlı olarak fiyatlandırmaya yönelik maliyet hesaplama modeli geliştirme örnek çalışması
Developing a work-flow based costing model in hospitals: A case study
HÜSEYİN BÜYÜKKAYIKÇI
Doktora
Türkçe
1997
HastanelerHacettepe ÜniversitesiSağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEVFİK DİNÇER