İbnü'l-Fârız poetikası ve Fars edebiyatına etkisi (Hâfız-ı Şîrâzî örneğinde)
Ibn al-Fāriḍ's poetics and his influence on Persian literature (The example of Hāféẓ é Shīrazī)
- Tez No: 993178
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞÜKRAN FAZLIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Karşılaştırmalı Edebiyat, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Comparative Literature, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, klasik Arap şiirinin en büyük mutasavvıf şairlerinden biri olan İbnü'l-Fârız'ın poetikasını incelemekte ve bu poetikanın Fars edebiyatının zirve ismi Hâfız-ı Şîrâzî üzerindeki etkilerini mukayeseli bir yöntemle ele almaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde poetika kavramının tarihsel gelişimi ve Arap edebiyatındaki seyri irdelenmiştir. Arap şiir tarihi, siyasi dönemlerden ziyade üslup bütünlüğü esas alınarak“Câhiliyyûn”ve sonrası şeklinde yeni bir tasnife tabi tutulmuş; el-Mütenebbî ile zirveye ulaşan klasik şiir idealinin (amûdü'ş-şi'r) tasavvufi şiire evrilme süreci tartışılmıştır. Birinci bölümde İbnü'l-Fârız'ın poetikası üç temel sacayağı üzerine temellendirilmiştir: Klasik kaside formunun“Uzrî Gazel”tarzına dönüştürülmesi,“Şarap Sembolizmi”(Hamriyye) ile marifetullahın işlenmesi ve bedii sanatların, anlamı ehil olmayandan gizleyip ehil olana açmak amacıyla işlevsel ve bilinçli bir retorik araç olarak kullanılması. İkinci bölümde ise bu poetik yapının 14. yüzyıl Şiraz edebi muhitindeki yansımaları Hâfız-ı Şîrâzî örneğinde incelenmiştir. Cüneyd-i Şîrâzî'nin Şeddü'l-izâr eserinde yer alan tarihsel veriler ışığında, İbnü'l-Fârız'ın şiirlerinin Şiraz'daki canlılığı ortaya konmuştur. Hâfız'ın şiirlerinde görülen Arapça mazmunlar, mekân isimleri ve özellikle İbnü'l-Fârız'ın ḫal'u'l-izār anlayışı ile Hâfız'ın rindlik kavramı arasındaki yapısal benzerlikler tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Hâfız-ı Şîrâzî'nin, İbnü'l-Fârız'ın Arapça'da kurduğu sembolik ve estetik dünyayı Farsça'nın imkanlarıyla yeniden ürettiği ve mistik mirasını devraldığı sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the poetics of Ibn al-Farid, the preeminent Sufi poet of classical Arabic poetry, and examines his influence on Hafiz al-Shirazi, the pinnacle of Persian literature, through a comparative method. The introduction traces the historical evolution of the concept of poetics and its trajectory within Arabic literature. The history of Arabic poetry is reclassified based on stylistic unity rather than political eras, conceptualizing the early periods under the term“Jahiliyyun,”and discussing the transition of the classical poetic ideal (amûd al-shi'r), which peaked with al-Mutanabbi, into Sufi poetry. The first chapter establishes Ibn al-Farid's poetics on three main pillars: the transformation of the classical qasida form into the“Udhri Ghazal”style, the processing of ma'rifatullah (divine gnosis) through“Wine Symbolism”(Khamriyya), and the functional and conscious use of rhetorical arts not as mere ornamentation, but as a means to conceal meaning from the uninitiated while revealing it to the worthy. The second chapter investigates the reflections of this poetic structure in the 14th-century literary milieu of Shiraz through the example of Hafiz al-Shirazi. In light of historical data from Junayd al-Shirazi's Shadd al-izar, the vitality of Ibn al-Farid's poetry in Shiraz is demonstrated. The study identifies structural similarities between the two poets, specifically in Hafiz's use of Arabic motifs and place names, and the correspondence between Ibn al-Farid's concept of khal' al-izar(casting off the veil of shame) and Hafiz's concept of rind (libertinism). Consequently, it is concluded that Hafiz al-Shirazi inherited Ibn al-Farid's mystical legacy and reproduced the symbolic and aesthetic world established by Ibn al-Farid in Arabic within the possibilities of the Persian language.
Benzer Tezler
- İbnü`l-Fariz ve İsmail Ankaravi`nin Kaside-i Hamriyye Şerhi
İbnü`l-Fariz and İsmail Ankaravi`s commentary on his Kaside-i Hamriyye
BELAL ABDEL-MAKSOUD
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. ALİ YEKTA SARAÇ
- İbnü'l-Fârız'ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri
Arabic, Persian and Turkish Annotations of İbnü'l-Fârız's Ode Hamriyye
MUHAMMET İNCE
Doktora
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN HORATA
- Tasavvuf şiirinde sembol: İbnü'l-Fârız örneği
الرَّمْــزُ فِي الشِّــعْرِ الصُّــوفِيّ ابْنُ الفَارِضِ نَمُوذَجَاً
AHMAD ALHWSEN
Doktora
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıŞırnak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAŞAR ACAT
- Abdülganî en-Nâblusî şerhi bağlamında İbnü'l-Fârız'ın Kasîde-i Tâiyye'sinde Seyr u Sülûk
Seyr u Süluk in the Context of Abd al-Ghani al-Nablusi's commentary on Ibn al-Farid's al-Qasida al-Taiyya
ZELİHA ÖTELEŞ
Doktora
Türkçe
2014
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TAHRALI
- Mevlanâ Celâleddîn-i Rûmî ve Ibnü'l-Fârız şiirlerinde ilahî aşk
Divine love in the poems of Mevlanâ Jalaluddin Rumi and Ibn al-Fâriz
FAHREDDİN ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FETTAH KUZU