Şerḥu'l-ʿAḳā'id Şerhi (Nibrâs) bağlamında Ferhârî'nin varlık ve ulûhiyet anlayışı
Farhārī's understanding of existence and divinity within the context of Sharḥ al-ʿAqāʾid Commentary (Nibrās)
- Tez No: 993137
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA AYKAÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslâm kelâm geleneğinin en önemli kaynaklarından biri olan Şerhu'l-akâid eserine Ferhârî'nin kaleme aldığı Nibrâs şerhi özelinde, varlık ve ulûhiyet anlayışlarını incelemektedir. Ferhârî, bu eseriyle Mâtürîdî, Eş'arî, sûfî ve felsefî gelenekleri bir arada değerlendiren bütüncül bir yaklaşım sergileyerek literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Ferhârî'nin varlık ve ulûhiyet anlayışlarını ortaya koymak suretiyle onun kelâmî ve ilmî kişiliğini tespit etmektir. Bu doğrultuda Nibrâs eserinde yer alan, diğer şârih ve muhaşşîlere yönelik atıf ve itirazları incelenmiş, böylece onun bu literatürdeki konumu ile şerhinde mezhebî etkilerin ne ölçüde hissedildiği ortaya konulmuştur. Tezde, varlık ve ulûhiyet başlıkları altında şekillenen meseleler metin analizi ve mukayeseli yöntem esas alınarak incelenmiştir. Bu bağlamda Ferhârî'nin Nibrâs eseri, hem diğer şârih ve muhaşşîlerin görüşleri hem de Mâtürîdî, Eş'arî, Mu'tezilî, sûfi ve felsefî geleneklerin yaklaşımlarıyla birlikte mukayeseli olarak ele alınmıştır. Eserdeki meseleler tematik kategorilere tabi tutulmuş, böylelikle Ferhârî'nin kelâm düşüncesi ve ilmî kişiliği bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmuştur. Çalışma, Ferhârî'nin hayatı ve şerh metodu, varlık anlayışı ve ulûhiyet anlayışı olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Çalışma sonucunda, Ferhârî'nin şerhinde mezhep aidiyetini öne çıkarmaktan ziyade, meselelerin daha iyi anlaşılmasını amaçladığı görülmektedir. Eserinde kullandığı dil, mantık, felsefe, hadis, tefsir ve kelâm literatürüne dair açıklamalar, onun derinlikli bir şerh yöntemi benimsediğini, ayrıca zengin bir kaynak birikimine sahip olduğunu göstermektedir. Mezhebî aidiyeti konusu bu eser itibariyle net olmamakla birlikte daha çok Eş'arîliği ön plana çıkardığı söylenebilir. Bununla beraber yer yer sûfîlerin görüşlerini benimsediği, kimi zaman Hanbelî düşünceyi savunduğu bazen felseficilere karşı olumlu tavır sergilediği dikkat çekmektedir. Bu çok yönlü anlayışlar, onun ilmî kişiliğine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the concepts of existence and divinity within the context of al-Nibrās, a commentary written by al-Farhārī on Sharḥ al-ʿAqāʾid, which is considered one of the most important sources in the Islamic Kalām tradition. With this work, Ferhârî offers an original contribution to the literature by exhibiting a holistic approach that evaluates the Māturīdī, Ash'arī, Sufi, and philosophical traditions collectively. The primary objective of the study is to determine Farhārī's theological (kalāmī) and scholarly (ilmī) persona by elucidating his understanding of existence and divinity. In this endeavor, Farhārī's references to and criticisms of other shāriḥ and muḥashshī in the Nibrās were analyzed, thereby revealing his position within this scholarly tradition and the extent of sectarian influences present in his commentary. In the thesis, the issues formed under the headings of existence and divinity have been examined based on text analysis and the comparative method. In this context, Farhārī's work Nibrās has been handled comparatively with both the views of other shāriḥs and muḥashshīs and the approaches of the Māturīdī, Ashʿarī, Muʿtazilī, Ṣūfī, and philosophical traditions. The issues in the work were subjected to thematic categories, and thus Farhārī's kalām thought and scholarly personality were set forth with a holistic approach. The study is structured into three main chapters: Farhārī's life and commentary method, his concept of existence, and his concept of divinity. The findings of the study indicate that Farhārī aimed primarily at facilitating a better understanding of the issues, rather than emphasizing a strict sectarian affiliation in his commentary. The detailed explanations regarding language, logic, philosophy, Ḥadīth, Tafsīr, and Kalām literature utilized in his work demonstrate that he adopted a profound and sophisticated commentary method and possessed a rich reservoir of sources. Although his denominational affiliation remains ambiguous based solely on this work, it can be argued that he predominantly features the Ash'arī tradition. Nevertheless, it is noteworthy that he occasionally endorses Sufi views, sometimes advocates for Ḥanbalī thought, and at times maintains a favorable stance towards philosophers. This multifaceted approach sheds light on his scholarly personality.
Benzer Tezler
- Tacizade Ca'fer Çelebi: Devri - hayatı - eserleri - edebi şahsiyeti -gazelleri şerhi
Başlık çevirisi yok
CEMİL ERTONGA
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ALPASLAN