Ebüssuûd Efendi'nin İrşâdü'l-akli's-selîm isimli tefsirinde İsrâiliyat
Isrā'īliyyāt in Ebussuʿūd Efendi's tafsīr Irshād al-ʿaql al-salīm
- Tez No: 992842
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHAMMET YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı ilmiye sınıfının önde gelen şahsiyetlerinden ve uzun yıllar Şeyhülislâmlık makamında bulunmuş olan Ebüssuûd Efendi'nin (ö. 982/1574) İrşâdü'l-ʿakli's-selîm adlı tefsirinde yer alan peygamber kıssalarına dair İsrâilî rivayetleri incelemektedir. Çalışmada, Ebüssuûd Efendi'nin tefsiri başlıca kaynakları olan Zemahşerî'nin (ö. 538/1144) el-Keşşâf'ı ile Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) Envârü't- tenzîl ve esrârü't-teʾvîl adlı eserleriyle mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, Ebüssuûd Efendi'nin söz konusu iki kaynaktan etkilenmesine rağmen İsrâiliyat'tan ne ölçüde etkilendiğini ortaya koymak ve onun İsrâiliyat'a yaklaşımını tahlil etmektir. Ayrıca, İbn Kesîr (ö. 774/1373) ile zirveye ulaşan İsrâiliyat eleştirisinin sonraki dönemlerde ne ölçüde sürdürüldüğü sorusuna da cevap aranmıştır. Metodolojik olarak, İsrâilî rivayetlerin en yoğun biçimde bulunduğu peygamber kıssaları merkez alınmış, ilgili âyetlerdeki rivayetler tespit edilerek Ebüssuûd Efendi'nin bu rivayetlere yaklaşımı incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda Ebüssuûd Efendi'nin tefsiri ile Zemahşerî ve Beyzâvî'nin tefsirleri arasında İsrâiliyat açısından belirgin bir farklılık bulunmadığı görülmüştür. Bununla birlikte Zemahşerî ve Beyzâvî bazı rivayetleri eleştirerek uydurma olduklarını belirtmişken Ebüssuûd Efendi'nin genellikle bu tür rivayetleri değerlendirmeden nakletmeyi tercih ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca, Ebüssuûd Efendi'nin zaman zaman kaynaklarında yer almayan bazı İsrâilî rivayetleri de tefsirinde kullandığı dikkati çekmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the Isrāʾīliyyāt reports found in the Irshād al-ʿaql al- salīm, the Qurʾānic commentary of Ebussuʿūd Efendi (d. 982/1574), one of the leading figures of the Ottoman ʿulamāʾ and a long-serving Shaykh al-Islām. The research also offers a comparative analysis of two major sources of Ebussuʿūd's exegesis—al-Zamakhsharī's (d. 538/1144) al-Kashshāf and al-Bayḍāwī's (d. 685/1286) Anwār al-tanzīl wa-asrār al-taʾwīl. The main aim of the study is to determine the extent to which Ebussuʿūd was influenced by Isrāʾīliyyāt despite his reliance on these two earlier works, and to analyze his general approach toward such reports. The study also seeks to address the question of whether the critical attitude toward Isrāʾīliyyāt, which reached its peak with Ibn Kathīr (d. 774/1373), continued in subsequent periods. Methodologically, the research focuses on the stories of the prophets, where Isrāʾīliyyāt reports occur most frequently. Relevant traditions in these sections were identified, and Ebussuʿūd's treatment of them was analyzed. The findings indicate that there is no significant difference between the commentaries of Ebussuʿūd, al-Zamakhsharī, and al-Bayḍāwī in terms of their handling of Isrāʾīliyyāt. However, while al-Zamakhsharī and al-Bayḍāwī occasionally criticized certain reports and identified them as fabricated, Ebussuʿūd generally transmitted such narrations without evaluation. It was also observed that Ebussuʿūd sometimes included Isrāʾīliyyāt reports not found in his principal sources.
Benzer Tezler
- Şeyhülislam Ebussuûd Efendinin kelâmî görüşleri
Theological views of Ebusuûd Efendi
VAHİT GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinHitit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZDEN KANTER
- Ebussuûd'un İrşâdü'l-Akli's-Selîm ilâ Mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm adlı tefsirinde peygamber kıssalarının işleniş biçimi
The narrative style of the prophet stories in the tafsir of Ebussuûd's Irşâdü'l-Akli's-Selîm ilâ Mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm
YAKUP ALTUNSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT KAYA
- Ebüssuûd Efendi tefsirinin IV. cildinde yer alan rivayetlerin tahrîc ve değerlendirilmesi
Tahric and evaluation of the narrations in IV. volume of tafsir Abū al-Su'ūd
ZAHRA GAWHARİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHA ÇELİK
- Ebüssuûd Efendi'nin İrşâdü'l-ʿakli's-selîm isimli tefsirindeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi (Âl-i İmrân ve Nisâ sureleri özelinde)
Tahric and evaluation of the hadiths in Ebussuud Efendi's work Irshād al-'aql al-salīm (Specific to surah Âli 'İmrān and an-Nisa)
MEHMET ÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHA ÇELİK