دراسات علم الكالم في تركيا: جامعة أنقرة، ومرمرة، وإسطنبول أنموذجا
Türkiye'de kelâm çalışmaları: Ankara, Marmara, İstanbul Üniversiteleri örneği
- Tez No: 992184
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FİKRET SOYAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Yeni Kelâm, Kelâmın Yenilenmesi, İlahiyat Fakülteleri, Modern İslâm Düşüncesi, Ankara Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, New Kalām, Renewal of Kalām, Faculties of Theology, Modern Islamic Thought, Ankara University, Marmara University, Istanbul University
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'deki akademik bağlamda çağdaş kelâm ilminin metodolojik yönelimlerini ve düşünsel söylemini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Ankara Üniversitesi, Marmara Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi olmak üzere üç Türk üniversitesinde görev yapan kelâm alanındaki akademisyenlerin ilmî üretimleri üzerinden yürütülmüştür. Çalışma, şu temel problemden hareket etmektedir: Çağdaş Türk üniversitelerinde kelâm söylemi hangi yöntemler ve araçlar üzerinden yeniden inşa edilmektedir ve bu söylem, bir yandan İslâmî kelâm geleneğiyle, diğer yandan modern düşüncenin verileriyle nasıl bir ilişki kurmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışmasına dayalı analitik yaklaşım benimsenmiştir. Bu çerçevede, söz konusu üç üniversitede görev yapan kelamcıların ilmî üretimlerinden oluşan amaçlı bir örneklem analiz edilmiştir. İncelemede, akademisyenlerin benimsedikleri araştırma yöntemleri, düşünsel yönelimleri, kelâmî mirasla kurdukları ilişki biçimleri ve akıl–nakil ilişkisi, kelâmî kavramların yenilenmesi ile kelâm ilminin çağdaş toplumsal ve düşünsel gerçeklikle ilişkisi gibi ele aldıkları temel itikadi ve fikrî meseleler üzerinde durulmuştur. Araştırma bulguları, çağdaş Türk kelâm çalışmalarının belirgin bir metodolojik ve düşünsel çeşitlilik sergilediğini ve bu durumun güncel itikadî problemlerin ele alınışında farklı yaklaşımların benimsendiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışmada, kelâm mirasının çağdaş insanın soruları ışığında yeniden yorumlanmasına yönelik dikkat çekici bir eğilimin bulunduğu, felsefî, tarihsel ve hermenötik araçların kullanımında ise farklılıklar gözlemlendiği tespit edilmiştir. Ancak bu farklılıkların keskin bir ayrışmaya veya katı bir metodolojik karşıtlığa işaret etmediği görülmektedir. Bu tablo, Türkiye'deki akademik bağlamda kelâm ilminin canlılığını ve modern bilgi ve düşünce dönüşümleriyle çok yönlü bir etkileşim kurma çabasını yansıtmaktadır. Çalışmanın önemi, çağdaş kelâm ilminin akademik kurumlar içerisindeki metodolojik yapısını analiz etmesi, kelâmî mirasla kurulan etkileşim biçimlerini ve modern yöntemlere açılımını ortaya koyması bakımından, kelâm ilminin çağdaş İslâm düşüncesindeki işlevi ve bilgi sınırlarının daha derinlikli bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlamasında yatmaktadır. Bu yönüyle çalışma, kelâm ilmini daha özelleşmiş analitik perspektiflerden ele alacak sonraki araştırmalar için de bir zemin sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study investigates the methodological orientations and intellectual discourse of contemporary kalām within the academic context of Türkiye, with particular attention to its development in faculties related to Islamic studies and theology. The research analyzes scholarly works produced by specialists in kalām at three major Turkish universities: Ankara University, Marmara University, and Istanbul University. The study is guided by a central question concerning how kalām discourse is being reconstructed in contemporary Turkish academia in terms of its methods and analytical tools, and how it engages both with the classical Islamic tradition and with the challenges posed by modern intellectual currents. The study employs a qualitative analytical approach based on the case study method. Within this framework, a purposive sample of academic publications authored by kalām scholars affiliated with the three selected universities has been examined. The analysis focuses on their research methodologies, intellectual orientations, patterns of engagement with the classical kalām heritage, and their treatment of key theological and philosophical issues, including the relationship between reason and revelation, the renewal of kalām concepts, and the interaction between kalām as a discipline and contemporary social and intellectual realities. The findings demonstrate that contemporary Turkish kalām scholarship is marked by clear methodological and intellectual diversity, reflecting multiple approaches to addressing modern theological questions. The study also reveals a significant tendency toward reinterpreting the classical kalām tradition in light of contemporary intellectual concerns. Although scholars differ in their use of philosophical, historical, and hermeneutical tools, these variations do not constitute rigid divisions or mutually exclusive methodologies. Rather, they indicate a dynamic and evolving scholarly field that underscores the vitality of kalām within Turkish academic institutions and its ongoing engagement with modern epistemological transformations. The significance of this study lies in its contribution to understanding the methodological structure of contemporary kalām within academic settings, clarifying how scholars interact with the classical heritage, and highlighting the ways in which modern research approaches are integrated into theological inquiry. The study enhances comprehension of the function and epistemological scope of kalām in contemporary Islamic thought and provides a foundation for future research that approaches this discipline from more specialized and analytical perspectives.
Benzer Tezler
- عِلْـــمُ الْكَلام وَآثاَرُهُ فِي الْجَوَ انِبِ الْعَقْلِيةَِّ وَالنفَّْسِيةَِّ وَالرُّوحِيةَِّ
Kelam Bilimi ve zihinsel, psikolojik ve ruhsal yönleri üzerindeki etkileri
HARDEE SORAN EZZULDDIN
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM BAYRAM
- تحقيق مخطوطة لابراهيم فصيح بعنوان : فصيح التوقيع في علم البديع
İbrahim el-Fasih'in Tevkiu'l-Fasih adlı eseri ve edisyon kritiği
RAMADHAN TAHA HUSSEİN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DilbilimVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RIFAT AKBAŞ
- Al Şâtıbi'ye göre istihsan (الاستحسان عند الإمام الشاطبي)
The theory of al-istihsân in al-Imam Şatibî
AMIN M.ELMAHDI ALWIRSHAFANE
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM
- إبراهيم الحلبي المداري وكتابه“اللمعة”
İbrahim el-Halebî el-Medârî ve el-Lüm'a adlı eseri
MÜNZİR ŞEYHHASAN
Doktora
Arapça
2022
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF ŞEVKİ YAVUZ
- ( ت 714 ـھ ) نم ةیفرصلاو ةیوحنلاحاجنلاو لصوملا ھیباتك للاخ ةیملاعلا ةجرد لینل مدقم ثحب ( هاروتكدلا )عإ ـ حابلا داد ـ ثباطخ دومحم دمحأ باطخشإ ـ فار يقانغسلا نیدلا ماسح دوھج
Başlık çevirisi yok
KHATTAB AHMED MAHMOUD KHATTAB