Kur'an'da olumlu karakterle ilgili kavramların semantik incelemesi
A semantic analysis of concepts related to positive character in the Quran
- Tez No: 992132
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN POLAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Kur'an-ı Kerim'de olumlu karakterle ilgili temel kavramların tarihsel-semiyotik düzlemde geçirdiği semantik dönüşümü incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, bireyin ahlâkî duruşunu tanımlayan anahtar kavramların Cahiliye dönemi Arap toplumundaki kullanımları ile Kur'an'daki bağlamsal yeniden inşası arasındaki anlam farklılıklarını ortaya koymaktır. Bu çerçevede çalışma, Kur'an'ın bireysel ahlâk ile toplumsal düzen arasında kurduğu ilişkiyi kavramsal düzeyde analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırma, nitel araştırma desenine dayalı olarak yürütülmüş; veri toplama aracı olarak doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Cahiliye dönemi şiirleri, klasik Arapça sözlükler, erken dönem tefsir literatürü, Garîbu'l-Kur'an eserleri ve semantik-terimsel kaynaklar temel veri setini oluşturmuştur. Çalışma, art zamanlı (diachronic) semantik yöntem çerçevesinde yürütülmüş; 'adl (adalet), sıdk (doğruluk), sabr (sabır), iffet, ıslah, ahde vefa ve hakkaniyet gibi olumlu karakter nitelikleri, anlam genişlemesi, daralması, kayması ve değer yüklü dönüşümler açısından incelenmiştir. Bu kavramlar, zulüm, kizb, cevr, ifsat ve hainlik gibi karşıt anlamlı terimlerle birlikte değerlendirilerek anlam alanları sınırlandırılmıştır. Araştırma sonucunda, söz konusu kavramların Cahiliye döneminde çoğunlukla güç, asabiyet, pragmatik yarar ve toplumsal statü bağlamlarında kullanıldığı; Kur'an'da ise bu kavramların ahlâkî, teolojik ve normatif bir değer sisteminin temel unsurları hâline getirildiği tespit edilmiştir. Kur'an'ın, mevcut dilsel mirası reddetmeden dönüştürdüğü; bu dönüşüm yoluyla bireyin iç dünyası ile toplumsal sorumluluğu bütünleştiren ilke temelli bir karakter modeli inşa ettiği ortaya konmuştur. Bu tez, anlamın yalnızca sözlük tanımlarıyla sınırlı olmadığı; tarihsel bağlam, kültürel yapı ve değer sistemleri içinde şekillendiği kabulünden hareketle Kur'an'daki kavram kullanımını ele almakta ve Kur'an'ın ahlâkî paradigma inşasını semantik veriler üzerinden temellendirmeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the semantic transformation of key concepts related to positive human character in the Qur'an within a historical and semiotic framework. The main objective of the study is to reveal the semantic differences between the usage of moral concepts defining an individual's ethical stance in the pre-Islamic Arabian (Jāhiliyyah) context and their contextual reconstruction in the Qur'an. In this regard, the study aims to analyze, at a conceptual level, the relationship established by the Qur'an between individual morality and social order. The research was conducted using a qualitative research design, employing document analysis as the primary data collection method. The corpus consists of pre-Islamic Arabic poetry, classical Arabic lexicons, early tafsīr literature, works on gharīb al-Qur'an, and semantic-theoretical sources. Within a diachronic semantic framework, positive character traits such as ʿadl (justice), ṣidq (truthfulness), ṣabr (patience), ʿiffah (chastity), iṣlāḥ (reform), fidelity to covenants, and equity were examined in terms of semantic expansion, narrowing, shift, and value-laden transformation. These concepts were also analyzed together with their antonyms—such as injustice, falsehood, corruption, and treachery—in order to delineate their semantic fields. The findings of the study indicate that these concepts were predominantly associated with power, tribal solidarity, pragmatic benefit, and social status in the Jāhiliyyah period, whereas in the Qur'an they were redefined as fundamental components of a moral, theological, and normative value system. It is demonstrated that the Qur'an does not reject the existing linguistic heritage but transforms it, thereby constructing a principle-based character model that integrates the individual's inner moral world with social responsibility. Based on the premise that meaning is not limited to lexical definitions but is shaped within historical, cultural, and value-based contexts, this thesis analyzes Qur'anic conceptual usage and aims to ground the Qur'an's construction of an ethical paradigm through semantic evidence.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Le Theme de la solitude dans les fleurs du mal de baudelaire
Başlık çevirisi yok
MEHMET NEDİM KULA
Yüksek Lisans
Fransızca
1986
Fransız Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı