Geri Dön

İstanbul'da göçmen evsizliği: Nitel bir araştırma

Migrant homelessness in Istanbul: A qualitative study

PDF İndir

  1. Tez No: 991979
  2. Yazar: YİĞİTCAN ÇELİK
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET ALİ AKYURT
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Sosyoloji, Sociology
  6. Anahtar Kelimeler: Göçler, Göçmenler, Sosyoloji, Strateji, Yasadışı göç, Zorunlu göç, Migrations, Emigrants, Sociology, Strategy, Illegal migration, Forced emigration
  7. Yıl: 2024
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Göç Çalışmaları Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Göç hareketi sonucunda bazı göçmenler ekonomik sermayenin ve enformel sosyal ağların yitimi veya dil bariyeri sebebiyle aşağı yönlü dikey hareketlilikle karşılaşmaktadır. Evsizlik ise aşağı yönlü dikey hareketliliğin en dip ve belirgin örneklerinden birini oluşturmaktadır. Türkiye'de gerek göçmenler gerekse evsizler üzerine yapılmış çalışmalara baktığımızda, bu iki dezavantajlı konumun kesişimi niteliğindeki“göçmen evsizliği”üzerine yeterince çalışma olmadığı görülmektedir. Nitekim bu araştırma da, Türkiye'de göçün ve evsizliğin en yoğun olarak yaşandığı İstanbul'da uluslararası göç hareketi sonrasında evsiz kalan göçmenlerin karşılaştıkları sorunlarla başa çıkma stratejilerini anlamayı amaçlamaktadır. Araştırmada bu amaç doğrultusunda nitel yöntem kapsamında fenomenolojik desen ve anlatı deseni tercih edilmiştir. Göçmenlere barınma imkânı sunan veya gıda ve giysi dağıtımı yapan formel veya enformel 10 hizmet sağlayıcıyla ve 2 göçmen evsizle görüşülmüş, bunlardan yarı-yapılandırılmış yüz yüze mülakatlar aracılığıyla veri toplanmıştır. Araştırmada başa çıkma stratejileri, enformellik, dikey hareketlilik ve evsizlik/gizli evsizlik kuramsal yaklaşımıyla göçmen evsizliğine odaklanılmış ve bu doğrultuda İstanbul'daki göçmen evsizlerin İstanbul'a gelme nedenleri, profilleri, Türk evsizlerden farkları, çalışma hayatları ve evsiz kalma nedenleri, enformel ilişkileri, mekân kullanımları ve gelecek planları incelenmiştir. Araştırmada İstanbul'daki göçmen evsizlerin Mağrip, Sahra Altı Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya olmak üzere farklı coğrafi bölgelerden geldikleri görülmüştür. Bu kişilerin büyük çoğunluğu genç yetişkin erkeklerden oluşmaktadır ve büyük çoğunluğu kayıtsızdır. Kayıtsız göçmenlerin bir kısmı Türkiye'ye en baştan itibaren kaçak yollarla girmiş, bir kısmı ise turist vizesinin süresini aşarak kayıtsız statüsüne geçmiştir. Türk evsizlerle karşılaştırıldığında göçmen evsizler arasında alkol ve madde bağımlılığının daha az olduğu görülmüştür. Göçmenlerin evsiz kalma nedenlerinde işsizlik/iş kaybı, enformel ilişkilerin yitimi ve Yunanistan sınırını geçme teşebbüslerinin başarısızlıkla sonuçlanması ön plana çıkmıştır. Göç ettikten sonra iş bulamayan göçmenlerin, geldikleri yere geri dönme ihtimalleri yoksa evsiz kaldıkları gözlemlenmiştir. İş kazaları veya başka nedenlerle işlerini kaybeden göçmenler, barınma masraflarını karşılayamadıkları için evsiz kalmaktadır. Ancak, bu kişilerin akrabalık veya arkadaşlık gibi güçlü enformel ağları varsa, işsizlik dönemlerinde tanıdıklarının yanında kalabilirler ve bu ilişkiler evsizliğe karşı bir tampon görevi görür. Buna ek olarak, ortak bir haneyi paylaşan göçmenler arasındaki anlaşmazlıklar ilişkilerin bozulmasına yol açarak evsizlikle sonuçlanabilir. Göçmen evsizliğine katkıda bulunan bir diğer önemli faktör de Yunanistan sınırını geçme girişimidir. Göçmenler genellikle birikimlerini kaçakçılara ve seyahat masraflarına harcamakta ve bu süreçte kiraladıkları evleri boşaltmaktadır. Sonuç olarak, Yunanistan sınırını geçmeyi başaramadıklarında, parasız ve geri dönecek bir evleri olmadan kalmaktadırlar. Dahası, Yunan polisinin taciz ve muameleleri durumlarını daha da kötüleştirir ve göçmenlerin İstanbul'a döndüklerinde hem maddi hem de duygusal açıdan kötü bir hale düşmelerine ve sağlıklarını kaybetmelerine yol açar. Araştırmada göçmen evsizlerin inşaat, temizlik ve kağıt toplama gibi ağır ve güvencesiz kayıt dışı işlerde yoğunlaştığı ve bu işlere enformel ilişki ağlarıyla eriştikleri açığa çıkmıştır. Göçmen evsizlerin aileleriyle olan ilişkileri açısındansa evsizlik nedeniyle aileleriyle teması koparanlar, teması sürdürse bile evsizliğini gizleyenler ve evsizlik durumunu ailesine söyleyenler gibi gruplar ortaya çıkmıştır. Utanç ve gurur gibi duygular evsizliği gizleme kararında rol oynamıştır. Ayrıca, evsizliklerini gizleyen göçmen evsiz bireylerin ailelerinin, gizlemeyenlere kıyasla ekonomik açıdan daha dezavantajlı bir konumda olduğu gözlemlenmiştir. Göçmen evsizlerin Türk evsizlerle olan ilişkilerinde, karşılıklı olarak güvensizlik duygusunun öne çıktığı; farklı etnik kökenden evsizlerle kurdukları ilişkilerde ise dil ortaklığının ve kültürel yakınlığın önemli bir rol oynadığı görülmüştür. Aynı etnik kökene sahip oldukları göçmenlerle ise grup halinde yaşamaktadırlar. Göçmenlerin mekân seçimlerinde enformel iş imkanlarına yakınlık, enformel ilişkileri geliştirebilme/kullanabilme fırsatı ve güvenlik kaygısı olmak üzere üç kriterin önemli olduğu görülmüştür. Araştırmada, kayıtsız göçmen evsizlerin, yasal statüleri nedeniyle göz önünde olmak istemeseler de, uyuma yeri olarak tenha yerlerden kaçındıkları belirtilmiştir. Bu kişiler MOBESE kameralarının ve insan akışının olduğu yerleri tercih etmektedir. Bu kişilerin gelecek planlarında ise Avrupa'ya gitme, memlekete dönme ve Türkiye'de kalma temaları öne çıkmıştır. Evsiz göçmenlerin çoğu İstanbul'u bir geçiş aşaması olarak görür. İstanbul, para biriktirdikleri ve sınırı geçmek için çeşitli hazırlıklar yaptıkları bir şehirdir. Katılımcılarla yapılan görüşmelerde göçmen evsizlerin en sık dile getirdikleri gelecek planının Avrupa hedefi olduğu görülmüştür. Ülkelerine dönme şansı olan ve Avrupa'dan umudunu kesmiş olanlar ülkelerine dönmeyi hedeflerken, küçük bir grup ise bir Türk ile evlenerek Türkiye'de kalmayı hedeflemektedir. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından“Eski Evsizlerin Evsizlikten Kurtulma Tecrübeleri Üzerine Nitel Bir Araştırma: İstanbul Örneği”başlığı taşıyan 121K287 numaralı projenin bir ürünü olarak ortaya çıkan bu çalışma göçmen evsizlerin evsizlikle başa çıkma stratejilerinin keşfedilmesine yönelik bulgularıyla, politika yapıcılara ve STK'lar başta olmak üzere göç alanında faaliyet gösteren hizmet sağlayıcılara, göçmen evsizliğini önlemeye yönelik politikaların ve faaliyetlerin geliştirilmesinde fikir vermeyi amaçlamaktadır. Ayrıca bilimsel olarak bu alanda çalışacak araştırmacıların, mevcut araştırmanın bulgularından faydalanmaları da öngörülmektedir.

Özet (Çeviri)

As a result of migration, some migrants face downward vertical mobility due to the loss of economic capital, informal social networks, or language barriers. Homelessness constitutes one of the lowest and most prominent examples of downward vertical mobility. When we look at the studies on both migrants and the homeless in Turkey, it is seen that“migrant homelessness”, which is the intersection of these two disadvantaged positions, has not been studied sufficiently. As a matter of fact, this research aims to understand the coping strategies of migrants who became homeless after the international immigration in Istanbul, where migration and homelessness are experienced most intensely in Turkey. For this purpose, qualitative research method and phenomenological research design were preferred. Interviews were conducted with 10 formal/informal service providers and 2 migrant homeless people who provide shelter or distribute food and clothing to migrants. Data were collected from service providers and migrant homeless people through semi-structured interviews with different questions. The research focused on migrant homelessness from a theoretical perspective, emphasizing coping strategies, informality, vertical mobility, and homelessness/hidden homelessness. In this context, the reasons migrants came to Istanbul, the profile of homeless migrants in the city, their differences from Turkish homeless individuals, their working lives and causes of homelessness, informal relationships, spatial usage, and future plans were examined. In the research, it was observed that the migrant homeless people in Istanbul come from different geographical regions including Maghreb, Sub-Saharan Africa, Middle East and South Asia. The majority of these people are young adult males and the majority of them are undocumented. Some of them entered Turkey illegally; others overstayed their tourist visas and became unregistered. When compared to the Turkish homeless, it was observed that alcohol and substance abuse was lower among the homeless migrants. The research findings revealed that the causes of homelessness among migrant homeless individuals can be categorized into three main topics: unemployment/job loss, inadequacy of informal relations and unsuccessful attempts to cross the Greek border. It has been observed that people who cannot find a job after migrating become homeless if they have no chance of returning. Migrants who lose their jobs due to work accidents or other reasons become homeless because they cannot pay housing costs. If these people have strong informal relations such as kinship and friendship, they can stay with their acquaintances during unemployment. Therefore, these relationships serve as a buffer against homelessness. In addition, due to a dispute between migrants who share a common house, the migrant's relations may break down and the person may become homeless. Another issue that plays a major role in the homelessness of migrants is the effort to cross the Greek border. Migrants give the money they have saved in Istanbul to smugglers and cover the travel expenses. It was also observed that they evacuate their rented houses on the way. Therefore, when they fail to cross the Greek border, they run out of money and have no home to return to. When the abuses by the Greek police are added to these challenges, the migrant returns to Istanbul in a dire state—materially, emotionally, and in poor health. Migrant homeless individuals often work in precarious informal jobs like construction, cleaning, and paper collecting, typically obtained through informal networks of friends and relatives. Within these networks, three groups emerge: those who avoid contact due to their homelessness, those who conceal it, and those who openly disclose it. Emotions such as shame and pride influence the decision to hide homelessness. Additionally, families of those who conceal their homelessness are generally in a more economically disadvantaged position than those who do not. In the relations of migrant homeless people with Turkish homeless people, it was observed that mutual feelings of distrust were prominent, while language commonality and cultural affinity played an important role in the relations of migrants with homeless people from different ethnic backgrounds. It has been observed that migrant homeless people experience the process of homelessness in groups with migrants of the same ethnic origin and that this grouping creates a resistance against the difficulties of homelessness. Migrants' spatial strategies are analyzed under three main factors: proximity to informal employment, opportunities to develop informal relations, and security concerns. They tend to cluster in areas with abundant informal job opportunities and where they can easily connect with employers. Migrant homeless individuals favor regions that facilitate informal relations and are concerned about security. Despite their desire to avoid public attention due to legal status, unregistered migrants avoid secluded areas for sleeping, preferring places with CCTV cameras and high human traffic. When the future plans of the migrant homeless in Istanbul are analyzed, the topics of going to Europe, returning home and staying in Turkey come to the fore. Most of the homeless migrants see Istanbul as a transitional stage. Istanbul is a city where they save money and make various preparations to cross the border. Based on the interviews with the participants, it was observed that the goal of Europe is the most frequently mentioned future plan of migrant homeless people. Those who have a chance to return to their homeland and who have lost hope for Europe aim to return to their country of origin, while a small group aims to stay in Turkey by marrying a Turkish person. This thesis is a product of the research project entitled 'A Qualitative Study on Formerly Homeless People's Experiences of Escaping Homelessness: The Example of Istanbul,' supported by the Scientific and Technological Research Council of Turkey (TUBITAK) under Grant Number 121K287. The findings on the strategies employed by migrant homeless individuals to cope with homelessness aim to provide policymakers and NGOs working in migration with valuable insights for developing policies and activities to prevent migrant homelessness. Additionally, it is hoped that researchers in this field will benefit from the findings of this study for their scientific work.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    934074

    Addressing diversity through participatory approaches for ınclusive public spaces: The case of ıstanbul

    Kapsayici kamusal alanlar için çeşitliliğin katilimci tasarimla ele alinmasi: İstanbul örneği

    NOUR ALKHAYAT

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik Üniversitesi

    Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GÖKSENİN İNALHAN

  2. Tez No

    960682

    From expectations to reality: Analysing barriers to the educational and social development of the Azerbaijani immigrant children in Türkiye

    Beklentilerden gerçeğe: Türkiye'deki Azerbaycanlı göçmen çocukların eğitim ve sosyal gelişimindeki engellerin analizi

    ZULFIYYA SAFARLI

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MELİH ÇOBAN

  3. Tez No

    866014

    The experiences of undocumented Filipino domestic workers in Türkiye: Access to labor market in the context of practices and working conditions

    Türkiye'deki belgesiz Filipinli ev işçilerinin deneyimleri: Uygulamalar ve çalışma koşulları bağlamında işgücü piyasasına erişim

    ABDULHAMİD GUNDA

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2024

    Sosyal Hizmetİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SENA ÖKSÜZ POPLATA

  4. Tez No

    697668

    Potentialities for and limits to inclusion by education: The case of Syrian children's education in Turkey and child labour

    Eğitim tarafından içermede potansiyeller ve limitler: Türkiye'deki Suriyeli çocukların eğitimi ve çocuk işçiliği

    YASEMİN KIZILOĞLU

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2021

    Sosyal HizmetOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Sosyal Politika Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET OKYAYUZ

  5. Tez No

    779941

    Türkiye'de tutunma stratejisi olarak evlilik: Mülteci evliliği

    Marriage as a settlement strategy in Turkey: Refugee marriage

    KAMER ÇAMURLUOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Sosyolojiİstanbul Ticaret Üniversitesi

    Uygulamalı Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NECMETTİN DOĞAN

Geri Dön