Stratejik süreklilik bağlamında Özbekistan-Çin ilişkileri: Kerimov ve Mirziyoyev dönemlerinin neoklasik gerçekçilik perspektifinden analizi
Uzbekistan–China relations in the context of strategic continuity: A neoclassical realist analysis of the Karimov and Mirziyoyev periods
- Tez No: 990997
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERAL BALCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, Siyasal Bilimler, International Relations, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Özbekistan Cumhuriyeti (bundan sonra“Özbekistan”olarak anılacaktır) ile Çin Halk Cumhuriyeti (bundan sonra“Çin”olarak anılacaktır) arasındaki ikili ilişkileri geniş bir çerçevede ele almakta; söz konusu ilişkileri liderlik değişimi süreci ve stratejik süreklilik bağlamında incelemektedir. İki ülke arasındaki ilişkiler, tarihsel olarak İpek Yolu güzergâhı üzerinde şekillenen ticari ve kültürel etkileşimlere dayanmaktadır. Ancak 27 Aralık 1991'de Çin'in, Özbekistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülkelerden biri olmasıyla birlikte ilişkilerde yeni bir dönem başlamıştır. Bu süreci takiben 2 Ocak 1992'de diplomatik ilişkilerin tesis edilmesi ve 3 Ocak 1992'de imzalanan Ticari ve Ekonomik İş Birliği Anlaşması, ikili iş birliğinin kurumsal bir zemine kavuşmasını sağlamıştır. Bu tarihsel ve kurumsal arka plan çerçevesinde çalışma, Özbekistan ile Çin arasındaki ilişkileri otuz yılı aşkın bir zaman diliminde, İslam Kerimov (bundan sonra“Kerimov”olarak anılacaktır) ve Şevket Mirziyoyev (bundan sonra“Mirziyoyev”olarak anılacaktır) dönemlerini karşılaştırmalı biçimde ele almaktadır. Siyasi-diplomatik, ekonomik-ticari, güvenlik-askerî ve sosyokültürel boyutlarıyla değerlendirilen ikili ilişkiler, stratejik süreklilik ekseni temelinde değişim unsurlarıyla birlikte analiz edilmiştir. Ayrıca Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) çatısı altında yürütülen çok taraflı iş birlikleri ile Çin'in tarihsel İpek Yolu güzergâhını günümüz koşullarına uyarlamayı amaçlayan Kuşak ve Yol Girişimi (KYİ) bağlamında Özbekistan'ın üstlendiği bölgesel rol de kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu kapsam doğrultusunda tezin kuramsal çerçevesi, uluslararası ilişkiler literatürünün temel yaklaşımlarından biri olan gerçekçilik perspektifi çerçevesinde ele alınmaktadır. Bununla birlikte, dış politika davranışlarının yalnızca sistem düzeyindeki güç dağılımı ile açıklanamayacağı; lider algıları, tarihsel deneyimler, stratejik kültür, bürokratik yapı ve iç siyasal dinamikler tarafından şekillendiği varsayımından hareketle çalışmada neoklasik gerçekçilik yaklaşımı tercih edilmiştir. Bu yaklaşım, Özbekistan–Çin ilişkilerinde liderlik değişiminin dış politika karar alma süreçlerine yansımalarını ve stratejik süreklilik ile değişim dengesinin nasıl üretildiğini çok katmanlı bir analizle açıklamaya imkân tanımaktadır. Ayrıca yapılan literatür taraması, Özbekistan–Çin ilişkilerini Kerimov ve Mirziyoyev dönemleri bağlamında, neoklasik gerçekçilik perspektifiyle, Kerimov ve Mirziyoyev dönemlerini karşılaştırmalı ve bütüncül biçimde ele alan tez ölçeğinde kapsamlı bir çalışmanın bulunmadığını göstermektedir. Bu doğrultuda tez kapsamında ağırlıklı olarak nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; içerik analizi tekniği aracılığıyla uluslararası literatürün yanı sıra özellikle Rusça ve Özbekçe kaynaklara dayalı kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilmiştir. Ekonomik boyutların nesnel biçimde desteklenmesi amacıyla ticaret verileri gibi nicel göstergeler de analize dâhil edilmiştir. Bununla birlikte tez, yalnızca ekonomik verilerle sınırlı kalmaksızın, kuramsal tartışmalar, tarihsel süreçler ve çok boyutlu analizler kapsamında elde edilen bulguların tamamını kapsayacak biçimde tablo ve şekillerle sistematik olarak desteklenmiştir. Elde edilen bulgular, liderliğin Özbekistan–Çin ilişkilerindeki önemli rolünü ortaya koymakta ve ikili ilişkilerin neoklasik gerçekçilik perspektifinden değerlendirilmesine imkân tanımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türk akademik literatürüne bütüncül bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the bilateral relations between the Republic of Uzbekistan (hereinafter referred to as“Uzbekistan”) and the People's Republic of China (hereinafter referred to as“China”) within a broad analytical framework, with particular emphasis on leadership change and strategic continuity. Historically, relations between the two countries have been shaped by commercial and cultural interactions along the Silk Road route. However, a new phase began when China became one of the first countries to recognize Uzbekistan's independence on 27 December 1991. The establishment of diplomatic relations on 2 January 1992, followed by the signing of the Trade and Economic Cooperation Agreement on 3 January 1992, provided an institutional foundation for bilateral cooperation. Within this historical and institutional context, the study analyzes Uzbekistan–China relations over a period of more than three decades through a comparative examination of the leadership periods of Islam Karimov (hereinafter referred to as“Karimov”) and Shavkat Mirziyoyev (hereinafter referred to as“Mirziyoyev”). Bilateral relations are assessed across political-diplomatic, economic-commercial, security-military, and socio-cultural dimensions, and are analyzed along the axis of strategic continuity while taking elements of change into account. In addition, the study examines Uzbekistan's regional role within the framework of multilateral cooperation under the Shanghai Cooperation Organisation (SCO) and China's Belt and Road Initiative (BRI), which seeks to adapt the historical Silk Road route to contemporary conditions. Within this framework, the theoretical approach of the study is situated within the realist tradition in International Relations. Nevertheless, based on the assumption that foreign policy behavior cannot be explained solely by the distribution of power at the systemic level but is instead shaped by leadership perceptions, historical experiences, strategic culture, bureaucratic structures, and domestic political dynamics, the study adopts a neoclassical realist approach. This perspective enables a multi-layered analysis of how leadership change is reflected in foreign policy decision-making processes in Uzbekistan–China relations and how the balance between strategic continuity and change is produced. Moreover, the literature review indicates that there is no comprehensive and holistic study that examines Uzbekistan–China relations in the context of the Karimov and Mirziyoyev periods from a neoclassical realist perspective. Methodologically, the study primarily employs qualitative research methods. A comprehensive analysis is conducted through content analysis, drawing on international literature as well as sources in Russian and Uzbek. To support the economic dimension in an objective manner, quantitative indicators such as trade data are also incorporated into the analysis. In addition, the findings derived from theoretical discussions, historical processes, and multi-dimensional analyses are systematically supported by tables and figures throughout the study. The findings reveal the important role of leadership in Uzbekistan–China relations and allow bilateral relations to be assessed within the framework of neoclassical realism.
Benzer Tezler
- Rusya'nın Batı Türkistan jeopolitiği
Başlık çevirisi yok
YIPALA YAKUFUJIANG
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
CoğrafyaMarmara ÜniversitesiTürk Dünyası Coğrafyası Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATİLLA KARATAŞ
- İngiliz dış politikasında dekolonizasyon bağlamında süreklilik ve değişim
Continuity and change in British foreign policy through the decolonization period
AYBARS KARCI
Doktora
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerİstanbul Medeniyet ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ERMAĞAN
- Sağlık yapılarının İstanbul'un tarihsel topoğrafyası ile ilişkisinin süreklilik bağlamında incelenmesi
An analysis of the relationship between health structures and Istanbul's historical topography regarding the context of continuity
ZİŞAN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEZİH RECEP AYSEL
- Rusya–Ukrayna Savaşı bağlamında Avrupa Birliği'nin değişen enerji politikaları
Changing energy policies of the European Union in the context of the Russia–Ukraine War
HÜSEYİN CAN BOZDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerAydın Adnan Menderes ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖNÜL TEZCAN
- Savunma sanayii ekonomisinde finansal süreklilik
Financial continuity in the defense industry economy
TÜRKÜNAZ ÜNLÜ