Geri Dön

2./8. asır Basra Ehl-i hadis'i: Kimlik, yönelim ve etkileşim

The 2nd/8th century Basran Ahl al-Ḥadīth: Identity, orientation, interaction

PDF İndir

  1. Tez No: 990993
  2. Yazar: ÖMER FARUK MADEN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. HASAN CİRİT
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Marmara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışmada 2./8. asrın en önemli ilim şehirlerinden biri olan Basra'da faaliyet yürüten Ehl-i hadis âlimleri çeşitli açılardan incelenmiştir. Öncelikle 2124 kişilik bir râvi kümesi oluşturulmuştur. Akabinde bu kümenin kimlik bilgileri sunulmuştur. Bu bağlamda“el-Basrî”nisbesinin anlamı, Basralı râvilerin isim, künye ve lakap bilgileri, asra dağılımları ve rivayet sayıları, akrabalık ilişkileri ve râvi aileleri, güvenilirlik durumları ve Basralı kadın râvilerin rivayete katılım durumları ele alınmıştır. Ardından 2124 kişilik râvi kümesinin mezhebî aidiyetleri tahlil edilmiştir. Şîa, Hâriciyye, Osmâniyye/Nâsıbiyye, Mürcie ve Cehmiyye'ye nispet edilen râviler de bulunmakla birlikte, Basralıların büyük oranda Kaderî oldukları tespit edilmiştir. Ardından Basra'daki Ehl-i hadis âlimlerinin bid'atçı fırkalara karşı olan tutumları Kaderî/Mu'tezilî Amr b. Ubeyd (ö. 144/761-2) örnekleminde ortaya konmuştur. Daha sonra Basralı râvilerin bir diğer ortak özelliği olan züht konusuna geçilmiştir. 2124 kişilik râvi kümesindeki âbid/zahit râviler rivayet sayıları, ilişki ağları ve dindarlık telakkilerinden hareketle incelenmiştir. Sonrasında Basralı Ehl-i hadis âlimleri ve âbid topluluğu arasında tartışmaya sebebiyet vereceği tahmin edilen aşırı dindarlık yönelimleri ve cerh-ta'dîl eleştirileri üzerinde durulmuştur. 2./8. asrın sonuna kadar iki grup arasında açık bir karşıtlığın olmadığı sonucuna varılmıştır. Son olarak Basralı râvilerin rivayet birikimlerinin intikali incelenmiştir. Bu çerçevede ilk olarak 2124 kişilik râvi kümesinde yer alıp rivayete katılımı diğerlerine nazaran daha fazla olan 114 âlim tespit edilmiştir. Daha sonra bu 114 kişi, hoca-talebe ilişkilerinden hareketle altı nesle ayrılmıştır. Bu çalışmada daha ziyade mezkûr nesillerden ilk dördü üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak hem şehrin rivayet birikiminin intikali ayrıntılı biçimle sunulmuş hem de diğer şehir ve bölgelerle olan etkileşimlere dikkat çekilmiştir. 2./8. asır Basra'sındaki hadisçilik faaliyetlerini, Basralı râviler üzerinden tespit etmeyi amaçlayan bu çalışma boyunca hem nitel hem de nicel analizlerden istifade edilmiştir.

Özet (Çeviri)

This study examines the Ahl al-Ḥadīth scholars who were active in Basra, one of the most important centers of knowledge in the second/eighth century, from multiple perspectives. First, a corpus consisting of 2,124 transmitters (rāwīs) was constructed. Subsequently, the identity profiles of this corpus were presented. In this context, the meaning of the nisba“al-Baṣrī”, the names, kunyas, and laqabs of Basran transmitters, their chronological distribution and numbers of transmitted reports, kinship relations and transmitter families, their levels of reliability, and the participation of Basran female transmitters in the transmission process were examined. Thereafter, the sectarian affiliations of the 2,124 transmitters were analyzed. Although transmitters affiliated with Shiʿism, Khārijism, ʿUthmāniyya/Nāṣibiyya, Murjiʾism, and Jahmiyya were identified, it was determined that the Basran transmitters were predominantly associated with Qadariyya. Subsequently, the attitudes of the Basran Ahl al-Ḥadīth scholars toward innovative sects (ahl al-bidʿa) were examined through the case of the Qadarī/Muʿtazilī figure ʿAmr b. ʿUbayd (d. 144/761-2). The study then turns to asceticism (zuhd), another common characteristic of Basran transmitters. The devout and ascetic transmitters within the 2,124-member corpus were analyzed on the basis of their numbers of transmitted reports, relational networks, and conceptions of piety. This is followed by an examination of extreme forms of religious devotion and jarḥ wa-taʿdīl criticisms that were likely to cause tension between the Basran Ahl al-Ḥadīth scholars and the community of ascetics. It is concluded that, up until the end of the second/eighth century, no overt antagonism existed between the two groups. Finally, the transmission of the Basran hadith legacy is investigated. In this framework, 114 scholars were identified from within the 2,124-member corpus whose participation in transmission was significantly higher than that of others. These 114 figures were then classified into six generations on the basis of teacher-student relationships. The study focuses primarily on the first four generations among these. As a result, both the transmission of the city's hadith heritage is presented in detail and attention is drawn to Basra's interactions with other cities and regions. Throughout this study, which aims to identify hadith activity in second/eighth-century Basra through Basran transmitters, both qualitative and quantitative analytical methods have been employed.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    142597

    Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi

    Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque

    EVREN YILDIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE

  2. Tez No

    676996

    Hicrî II. Asır Şam bölgesinde ehl-i hadîs halkaları

    Circles of ehl-i hadis in 2 nd century a.h. Damascus region

    ADEM SARİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUSTAFA MACİT KARAGÖZOĞLU

  3. Tez No

    827107

    2./8. Asır Mekke hadis halkaları

    Hadith circles of Mecca in the second/eighth century

    ENES TARHAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinSakarya Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ERDİNÇ AHATLI

    DOÇ. DR. MUHAMMED ENES TOPGÜL

  4. Tez No

    980967

    2./8. asır vâsıt hadis halkaları

    Second/eighth-century hadith circles of the city of wasit

    RUKİYYE RAHMET DEMİREŞİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUHAMMED ENES TOPGÜL

  5. Tez No

    819198

    Saîd b. Ebî Arûbe özelinde 2./8. asır Basra hadisçiliği

    Basra hadith scholarship of the 2nd/8th century: In the case of Saīd b. Abī Arūba

    EYÜP CEYHAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUHAMMED ENES TOPGÜL

Geri Dön