Mali risklerin mali alana etkisi: Türkiye uygulaması
The impact of fiscal risks on fiscal space: The case of Türkiye
- Tez No: 990672
- Danışmanlar: PROF. DR. NAGİHAN OKTAYER IŞIKLAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Kamu ekonomisi, Kamu maliyesi, Public economy, Public finance
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mali alan, kamunun mevcut harcama düzeyi ile borç ödeme gücünü olumsuz etkilemeyecek en yüksek harcama düzeyi arasındaki farkı ifade etmektedir. Mali riskler ise cari dönemde kamu için yükümlülük doğurmayan ancak belli şartlar altında yükümlülük hâline gelme potansiyeli bulunan faktörlerdir. Bu çerçevede mali riskler; kamu harcamalarını, kamu gelirlerini, kamu borç stokunu veya kamu borçlanma maliyetini etkileyerek mali alanın aşınmasına neden olabilmektedir. Dolayısıyla iktisat politikası hedefleriyle uyumlu, öngörülebilir ve sürdürülebilir bir maliye politikası için mali alanın, mali risk unsurları da dikkate alınarak doğru şekilde ölçülmesi önemlidir. Türkiye, 2003 yılı sonrasında tesis ettiği mali disiplin ile mali alanını genişletmeyi başarmıştır. 2005 yılından itibaren kamu borcu, Maastricht kriterleri ile belirlenen oranın altındadır. Ancak farklı dönemlerde ortaya çıkan çeşitli mali risk gerçekleşmeleri, mali alan üzerinde baskı oluşturabilmektedir. Bu çalışmada Türkiye'nin mali alanını olumsuz etkileyebilecek mali risk kaynakları kapsamlı biçimde incelenmiş ve mali risklerin mali alan üzerindeki etkileri ampirik olarak ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Mali risk kaynağı olarak; makroekonomik şoklar, finansal sektör, doğal afetler, yasal talepler, kamu işletmeleri, fonlar, yerel yönetimler ve garantiler ile kamu-özel iş birliği projeleri incelenmiştir. Bu çerçevede son yıllarda; Covid-19 pandemisi, kur şokları, 6 Şubat 2023 depremleri, EYT düzenlemesi, asgari ücret istisnası düzenlemesi, kamu işletmelerine ve fonlara yapılan transferler, yerel yönetim borç stokları, kur korumalı mevduat uygulaması ile karayolları ve sağlık sektörüne yönelik KÖİ projeleri, mali alanı farklı düzeylerde etkileyen mali risk faktörleri arasında yer almıştır. Son olarak çalışmanın ampirik analiz bölümünde 2006-2024 yılları için Türkiye'nin mali alanı, hem standart göstergelerle hem de mali risk faktörlerinin dâhil edildiği alternatif modelle hesaplanmıştır. Bulgular, mali risklerin Türkiye'nin mali alanı üzerinde daraltıcı bir etki meydana getirdiğini göstermektedir. Bu sonuç, maliye politikası tasarımında Türkiye'nin mali alanını erozyona uğratan mali risklerin de dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Fiscal space refers to the gap between the government's current expenditure level and the maximum level of expenditure it can undertake without undermining its debt servicing capacity. Fiscal risks, on the other hand, are factors that don't create immediate liabilities for the public sector but may become obligations under certain circumstances. These risks may affect public expenditures, public revenues, public debt stocks, or borrowing costs, thereby narrowing fiscal space. Consequently, large scale fiscal risk realizations can erode fiscal space over time. Ensuring that fiscal space is measured comprehensively and accurately, including relevant fiscal risk elements, is crucial for implementing a sustainable, predictable, and macroeconomically consistent fiscal policy. Türkiye expanded its fiscal space through the fiscal discipline established after 2003, and since 2005, its public debt-to-GDP ratio has remained below the Maastricht benchmark. Nonetheless, various fiscal risks that emerged at different times have placed pressure on fiscal space. Accordingly, this study examines in detail the fiscal risk sources that may adversely affect Türkiye's fiscal space and empirically investigates their impact on fiscal space. The analysis covers macroeconomic shocks, the financial sector, natural disasters, legal claims, state-owned enterprises, public funds, local governments, and public-private partnership (PPP) projects as potential sources of fiscal risks. Within macroeconomic shocks, the central government budget deficit rose to 5.2% of GDP in 2009 due to the global financial crisis, and the share of foreign currency in gross public debt exceeded 65% during 2021-2023, primarily driven by exchange rate shocks. Owing to the Covid-19 pandemic, the EU defined general government debt-to-GDP ratio increased from 31.6% in 2019Q3 to 42.4% in 2020Q3. Additionally, during 2021-2022, energy subsidies increased by an average factor of 8.6 relative to initial projections due to pandemic driven and Russia-Ukraine War related spikes in energy prices. Natural disasters constitute another significant fiscal risk for Türkiye. The earthquakes of 6 February 2023 significantly increased public expenditures: earthquake related spending financed directly from the central government budget amounted to 6.3% of GDP in 2023-2024, and the total economic cost of the disaster was estimated at 9.27% of GDP. Legal claims shaped mainly by public expectations also influence fiscal space. Following the transition of subcontracted workers to permanent employment, personnel expenditures increased by one percentage point in the general government budget during 2018-2020. The fiscal cost of the 2023 EYT (early retirement) regulation amounted to 2.5% of that year's budget. Yet, in the medium term, the reform didn't lead to a substantial increase in social security expenditures. Social assistance spending exceeded its projected level by 1.2 percentage points in 2021, while tax expenditures increased notably: their ratio to GDP averaged 4.13% in 2016-2020 but rose to 5.84% in 2021. The shift from the“minimum living allowance”to the“minimum wage exemption”in 2022 further increased tax expenditures. State-owned enterprises constitute another source of fiscal risk: the average share of net broad defined budget transfers to SOEs was 0.78% of GDP in 2006-2023, but surged to 2.71% in 2022. The share of budgetary transfers to public funds averaged 0.57% of GDP before 2018 but rose to 0.91% in 2018. Local government debt also displayed an upward trend: its ratio to GDP averaged 3.06% during 2015-2017 but increased to 4.16% during 2018-2020. Consequently, public funds (in 2018), local governments (2018-2020), and state-owned enterprises (in 2022) emerged as notable sources of fiscal risk. Guarantee related fiscal risks cover a broad spectrum. The ratio of Treasury repayment guarantees to GDP, which had averaged 1,35% during the previous decade, rose to 2.16% in 2020. The ratio of non-Treasury guaranteed external debt to GDP, with a long-term average of 1.93%, increased to 3.2% in 2019-2020. The direct budgetary cost of the FX protected deposit accounts (KKM) amounted to 1.57% of GDP during 2021–2024, while their consolidated public sector cost reached 5.6% of GDP. The ratio of debt assumption commitments to GDP reached 1.27% in 2023; however, no fiscal realization has yet occurred under these commitments. For PPP investments, guarantee payments for motorway projects averaged 0,79% of central government expenditures during 2018-2024, peaking at 1.24% in 2022. Payments for city hospitals built under PPPs averaged 0.61% of central government expenditures during 2017-2024, with a peak of 0.87% in 2022. Finally, in the empirical analysis section, Türkiye's fiscal space for 2006-2024 is computed both using standard indicators and an alternative model incorporating fiscal risk factors.“Explicit contingent liabilities”are included in the model to represent fiscal risks. The findings indicate that the inclusion of fiscal risks results in a contraction of fiscal space amounting to 4.5% of GDP. This result highlights the need to explicitly account for fiscal risks that erode Türkiye's fiscal space when designing fiscal policy.
Benzer Tezler
- A stress testıng framework for the Turkısh bankıng sector: an augmented approach
Türk bankacılık sektörü için bir stres testi çerçevesi: Bir genişletilmiş yaklaşım
BAHADIR ÇAKMAK
- TFRS 9 finansal araçlar standardı kapsamında beklenen kredi zararı modelinin Türk bankacılık sektöründe uygulanması ve bankaların kârlılık yönetimi eğilimlerine etkisi üzerine bir araştırma
Within the principles of IFRS 9 financial instruments standard application of expected loss loss model in Turkish banking sector and a research on the effect of banks on profitability management
ALİ AKPELVAN
- TFRS 9 standardı kapsamında karşılık uygulamalarının Türk bankacılık sektörüne etkisinin incelenmesi
Investigation of the impact of provision applications on the Turkish banking sector within the scope of TFRS 9 standards
TEVFİK AYDIN
- İşverenlere sağlanan sosyal sigorta prim teşviklerinin istihdama etkisi ve uygulamada karşılaşılan sorunlar: Denizli örneği
The effect of social insurance premium incentives provided to employers on employment and application problems: Denizli sample
ÖZLEM İZMİRLİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriPamukkale ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAGİHAN DURUSOY ÖZTEPE
- Türkiye`de ve Dünya`da mevduat sigorta sistemi
Deposit protection system in Turkey and in the world
ÖZGÜR DÖKDÖK
