Herat ekolü
Herat school
- Tez No: 990495
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET KARTAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Herat Ekolü, Timurlular, Hüseyn-i Baykara, Ali Şîr Nevâyî, Herat School, Timurids, Huseyn Bayqara, Ali Shir Nava'i
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde 15. asırda şekillenen Herat Mektebi çerçevesinde kültürel faaliyetlerin nasıl oluştuğu, hangi şair ve sanatçıların yetiştiği ve edebiyat ile sanatın birbirini nasıl etkilediği sorularına cevaplar aranacaktır. Herat'ın kültürel ve sanatsal boyutunun gelişmesi ve ilerlemesinde Timurluların rolü şüphesiz büyük ve belirleyicidir. Orta Asya ve İran bölgelerinde Timurlular dışında hiçbir hanedan, böylesine bir miras bırakmamış ve böylesine görkemli bir edebî ve sanatsal rönesans ortaya koymamıştır. İran edebiyatının son parlak dönemine ve Çağatay Türkçesinin edebi dil olarak gelişmesi ve yükselmesine öncülük eden Herat Ekolü, yaklaşık bir asır içerisinde olgunlaşmış; geçirdiği iki önemli dönem sonucunda zirveye ulaşmayı başarmıştır. Nihayetinde bu şehir adını bir ekole vermiş ve bir kültür-sanat merkezi olarak anılmaya başlanmıştır. Zira bu dönemde Herat'ta üretilen pek çok düşünce ve sanat anlayışı başka bölgelere aktarılmış ve kendisinden sonraki dönemleri derinden etkilemiştir. Bu tezde, farklı sanat ve edebiyat türlerinin ortaya çıkmasına ve bir okul ortamının oluşmasına zemin hazırlayan kültürel, siyasal ve toplumsal yaklaşımlar incelenecektir. Timurlular döneminde Herat büyük bir refaha kavuşmuş ve sanat ile düşüncenin merkezi haline gelmiştir. Temelleri Timur döneminde atılan ve onun zenginliği sayesinde sanatçıların Semerkant'a getirilmesiyle şekillenmeye başlayan bu ekolün, hem oluşum süreci hem de yükselişi ele alınacaktır. Herat Ekolü, sanat, edebiyat ve siyaset alanlarında da kendini kabul ettirmiştir. Bu dönemde sanatsever padişahlar ve emirlerin yürüttüğü kültürel, siyasal ve toplumsal altyapı faaliyetleri ile sergiledikleri hoşgörü ortamı, yeni bir düşünce ve sanat anlayışının oluşumuna zemin hazırlamıştır. Bu kentte ve bu dönemde bir ekolün ortaya çıkmasında Sultan Hüseyn-i Baykara, onun emiri Ali Şîr Nevâyî ve dönemin şair ve mutasavvıfı Câmî gibi şahsiyetler belirleyici rol oynamıştır. Bunun yanı sıra, Nevâyî'nin desteğiyle resim ekolünü yetkin bir düzeye ulaştıran ve bu okulun mirasını Buhara ve Tebriz okullarına ve üstatlarına aktaran Kemâleddin Bihzâd gibi önemli isimler de bulunmaktadır. Bu tezin amacı, Herat Ekolü'nün şekillenmesinde etkili olan şahsiyetleri ve onların faaliyetlerini, dolayısıyla edebî ve sanatsal alanları tespit etmek ve incelemektir. Bu doğrultuda, söz konusu dönemde hangi sanat ve edebiyat dallarının daha ileri bir seviyede olduğu ve Herat'ın Sultan Hüseyn-i Baykara döneminde nasıl bir bilim ve sanat merkezi hâline geldiği gibi sorulara cevap aranacaktır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine how cultural activities took shape within the framework of the Herat School, which emerged in the fifteenth century, by exploring the poets and artists who were cultivated during this period and analyzing the ways in which literature and art mutually influenced one another. The role of the Timurids in the development and flourishing of Herat's cultural and artistic life was undoubtedly both significant and enduring. No other dynasty in Central Asia or the Iranian world left behind such a profound legacy or generated a comparably magnificent literary and artistic renaissance. Leading the final golden age of Persian literature and the rise of Chagatai Turkish as a literary language, the Herat School evolved over nearly a century and reached its zenith through two distinct phases. In this process, Herat came to be firmly established as a major cultural and intellectual center. The ideas and artistic productions that emerged in this city during the period were transmitted to other regions and exerted a lasting influence on subsequent eras. This study investigates the political, social, and cultural dynamics that facilitated the emergence of diverse forms of art and literature and enabled the institutionalization of the Herat School. During the Timurid era, Herat experienced a period of remarkable prosperity, emerging as a major center of artistic and intellectual activity. The foundations of this school, laid during the reign of Timur through his economic resources and the relocation of artists to Samarkand, are examined in two main phases: its formation and its peak. In this context, the school also established its significance within the broader spheres of art, literature, and politics. The cultural, political, and social infrastructure fostered by art-loving rulers and patrons of the period created a climate conducive to the emergence of new intellectual movements. Influential figures such as Sultan Husayn Bayqara, his eminent vizier Alisher Nava'i, and the poet-mystic Jami played decisive roles in the establishment and development of the Herat School. With the support of Nava'i, Kamal al-Din Bihzâd brought the school of painting to its highest level of refinement and transmitted its legacy to the artistic circles of Bukhara and Tabriz. The aim of this thesis is to illuminate the key figures and cultural initiatives that shaped Herat and, by extension, its literary and artistic spheres. It also seeks to identify which branches of art and literature reached the highest level of development during this period and to address the question of how and why Herat attained its position as a leading center of culture and intellectual life during the reign of Sultan Husayn Bayqara.
Benzer Tezler
- Herat ekolü ve XVI. yüzyıl Şu'arâ tezkirelerinde bilgi kaynakları ve bu kaynaklardan istifade ediş yönleri
Sources of obtaining data on poets from the antholagies of Herat school to 16th century poetry anthologies
FARUK SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET HALİL ERZEN
- 15. yüzyıl Herat mûsikî ekolü ve Benâî'nin Risâle-i Mûsikî'si
Fifteenth century Herat school of music and Benâî's Risâle-i Mûsikî
ZEYNEP YILDIZ ABBASOĞLU
Doktora
Türkçe
2015
Sanat TarihiMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET HAKKI TURABİ
- Türk Edebiyatında Herat ekolü (Tarihî Süreç-Temsilcileri-Etkileri)
Herat school in Turkish Literature (Historical Processes-Representatives-Effects)
ZABIHULLAH MANSOOR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNCAY BÜLBÜL
- Timur Devri herat tezhip ekolü (Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi)
Timur period illumination school of herat (Topkapı Palase Library)
ŞEHNAZ BİÇER ÖZCAN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2007
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. F. ÇİÇEK DERMAN
- Timur dönemi sanatında Kemal'üd din Bihzad
Kemal'ud din Bihzad in the art of Timurid period
NİLÜFER ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ŞEHNAZ BİÇER