Tanıklığın epistemik imkânı olarak sağduyu
Common sense as the epistemic possibility of testimony
- Tez No: 990480
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN YÜCEL BAŞDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Analitik felsefe, Batı felsefesi, Dil felsefesi, Doğa felsefesi, Modern felsefe, Toplum felsefesi, Yeni Çağ felsefesi, Çağdaş felsefe, İnsan felsefesi, Analytical philosophy, Western philosophy, Philosophy of language, Nature philosophy, Modern philosophy, Community philosophy, Philosophy of New Age, Human philosophy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, tanıklığın bilgi için asli bir kaynak olarak epistemik statüsünü, Reidci sağduyu geleneğinin sunduğu temel ilkeler çerçevesinde yeniden düşünmeyi ve temellendirmeyi amaçlamaktadır. Tanıklığın yalnızca yardımcı, tali veya türetilmiş bir bilgi kaynağı olmadığı; aksine, toplumsal bilişin yapısal bir koşulu olduğu savı, burada epistemik tartışmanın mihenk taşını oluşturur. Bu bağlamda tezin merkezinde şu soru yer alır: Tanıklık yoluyla bilgi edinmek hem bireysel yanılabilirliğe hem de toplumsal kırılganlıklara açık olmasına rağmen nasıl rasyonel olarak savunulabilir? Bu soru, yalnızca tanıklığın güvenilirliğini değil, aynı zamanda bilginin toplumsal doğasının hangi ilkeler altında sürdürülebilir olduğunu da gündeme taşır. Dolayısıyla ele alınan mesele, bireysel bilişsel yetilerin sınırlarını aşarak, güven, makuliyet, epistemik bağımlılık ve toplumsal iş birliği gibi daha geniş kategorilerin kesişiminde konumlanır. Bu çerçevede savunulan temel iddia, tanıklığın rasyonelliğinin ancak sağduyuya dayalı bir“epistemik varsayım ekonomisi”içinde kavranabileceği; yani bilginin toplumsal dolaşımını mümkün kılan ön-kabul ve normatif çerçevelerin analizinin zorunlu olduğudur. Modern epistemoloji bilginin kaynağını bireyin özerk aklında temellendirerek, başkalarına güvenmeyi ikincil bir bilişsel eylem haline getirmiştir. Ancak bu bireyci anlayış, toplumsal bilgi akışını mümkün kılan tanıklığın epistemik değerini göz ardı eder. Thomas Reid'in sağduyu felsefesi, bu çalışmanın tarihsel zeminini oluşturur. Reid'in insan doğasının güven ilkesine yaptığı vurgu, çağdaş epistemologlar C.A.J. Coady ve Jennifer Lackey'nin tanıklık epistemolojisinde yeniden yorumlanarak genişletilir. Bu yorumlar ışığında,“Sağduyuya Dayalı Tanıklık Kabul İlkesi”önerilir: Bir özne, başkasının ifadesine güvenirken rasyoneldir; çünkü bilişsel olarak sınırlı bir varlık için tanıklık hem doğrudan deneyimlenemeyen dünyaya erişimin hem de ortak doğruluk anlayışının önkoşuludur. Bu tez, bilginin kesinlik ile değil, doğruluk ve makul güven ilkesiyle sürdürülebilir olduğunu savunur. Yanılabilirlik burada bilginin yoksunluğu değil, onun epistemik imkânının koşuludur. Sonuç olarak ise sağduyu, tanıklığın epistemik meşruiyetini sağlayan normatif temel olarak konumlandırılır; bilgi, bireyin tekil aklında değil, paylaşılan anlam ufkunda ortaklaşa inşa edilir.
Özet (Çeviri)
This study aims to re-establish the epistemic status of testimony as a source of knowledge through a principle grounded in common sense. At its core lies the question: How can knowledge acquired through testimony be rationally justified despite human fallibility? Modern epistemology, by locating the source of knowledge within the autonomy of the individual mind, has reduced trust in others to a secondary cognitive act. Yet this individualistic framework neglects the epistemic value of testimony, which sustains the very circulation of social knowledge. The historical foundation of this study is provided by Thomas Reid's philosophy of common sense, whose notion of a natural principle of trust is expanded through the contemporary accounts of C.A.J. Coady and Jennifer Lackey. Building on these views, the thesis advances the Common-Sense Based Acceptance Principle: a subject is rationally entitled to trust another's testimony, since for cognitively limited agents, testimony constitutes both access to the unexperienced world and the condition of a shared understanding of truth. The thesis argues that knowledge endures not through certainty but through truth-oriented and reasonably grounded trust. Fallibility, rather than undermining knowledge, is what makes it possible. Ultimately, common sense functions as the normative foundation that legitimizes testimony epistemically, positioning knowledge as a practice constructed within shared horizons rather than the isolated reasoning of the individual.
Benzer Tezler
- Çağdaş epistemolojide tanıklık sorunu
The problem of testimony in contemporary epistemology
ASIM DİLMAÇÜNAL
- The representation of trauma and gender-based violence in graphic narratives: Keum Suk Gendry-Kim's Grass, Una's Becoming Unbecoming and Katie Green's Lighter Than My Shadow
Travma ve cinsel şiddetin grafik anlatılarda temsili: Keum Suk Gendry-Kim'in Grass'i, Una's Becoming Unbecoming'i ve Katie Green'in Lighter Than My Shadow'u
ŞÜKRAN İLKAY AKARÇAY
Doktora
İngilizce
2024
İngiliz Dili ve EdebiyatıOrta Doğu Teknik Üniversitesiİngiliz Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA YILDIZ BAĞÇE
- The films of Mai Masri as a counterpoint to the dominant representation of Palestinians in Israeli and western media
İsrail ve batı medyalarındaki Filistinlilerin hakim temsiline karşı bir karşılık olarak, Mai Masri'nin filmleri
BALQIS ANWER SALEH MUSTAFA
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Radyo-TelevizyonBahçeşehir Üniversitesiİletişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN KAYA ÖZKARACALAR
- The epistemic violence experiences of waste pickers in Türkiye
Türkiye'deki atık toplayıcıların epistemik şiddet deneyimleri
MELİSA YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Sosyolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR KARABABA DEMİRCAN
- Sosyal epistemik yapılarda enformasyon: Sosyal ağlarda Suriyeli mültecilere yönelik paylaşımların incelenmesi
Information in social epistemic structures: An analysis of conversations about Syrian refugees on social networks
MERT SEVEN
Doktora
Türkçe
2023
FelsefeEge ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE YENİÇERİ ALEMDAR