المنهج الأصولي والفقهي للإمام أبي نصر القشيري في تفسيره“التيسير في التفسير”
İmam Ebu Nasr El-Kuşeyri'nin Et-Teysir Fi't-Tefsir adlı eserinde usûl ve fıkıh metodolojisi
- Tez No: 990473
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YUNUS ARAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: islam hukuku, Et-Teysîr fi't-Tefsîr, Ebü'n-Nasr el-Kuşeyrî, juristic methodology, usul al-fiqh methodology, Et-Teysîr fi't-Tefsîr, Abu'l-Nasr al-Qushayri
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İmam Ebü'n-Nasr el-Kuşeyrî (ö. 514/1120), hicrî beşinci yüzyılda tefsir alanında öne çıkan âlimlerden biridir. Kendisi, meşhur sûfî İmam Ebü'l-Kāsım el-Kuşeyrî'nin oğludur ve babasından sûfî mektebi ile onun terbiyeci yönünü miras almıştır. Ancak, ilmî serüveninde bağımsız bir çizgi benimsemiş, şer'î ilimlerde derinleşmiş ve özellikle tefsir ile kıraat ilminde büyük bir yetkinlik sergilemiştir.“Et-Teysîr fi't-Tefsîr”adlı tefsirinde, sağlam bir fıkhî anlayış, köklü bir usûlî temellendirme ve yüksek seviyede dil ve belâgat hassasiyeti bir araya gelmektedir. Bu yönüyle eser, daha fazla ilgi ve tahkiki hak eden önemli kaynaklardan biridir. Bununla birlikte, söz konusu eser büyük ehemmiyetle korunmuş ve yüzyıllar boyunca yazma halinde kalmış, 2022 yılında ise ilk defa neşredilmiştir. Bu durum, akademik alanda eser üzerine derinlemesine yapılan çalışmaların yokluğunu da açıklamaktadır. İşte bu eksiklikten hareketle hazırlanan bu çalışma, Kuşeyrî'nin“Et-Teysîr fi't-Tefsîr”adlı eserindeki fıkhî ve usûlî metodunu takip etmeyi ve özellikle ahkâm âyetlerine yaklaşım biçimini ortaya koymayı hedeflemektedir. Ortaya konan inceleme, onun köklü bir tefsirî derinliğe, yüksek bir dil zevkine sahip olduğunu ve anlamları, fıkhî ve belâgî bir üslupla özgün bir şekilde ortaya koyabildiğini göstermektedi. Her ne kadar Kuşeyrî'nin fıkıh alanındaki müstakil eserleri günümüze ulaşmamışsa da, Taberî ve Vâhidî gibi müfessirlerin eserlerinde kendisinden yapılan nakiller, onun fıkıh ilmindeki yerini teyit etmektedir. Bu da“Et-Teysîr”de meseleleri mezhep taassubundan uzak bir şekilde, çoğu zaman Şâfiî olmakla birlikte farklı mezheplere de atıfta bulunarak ele aldığını açıkça göstermektedir. Ayrıca eserde, lafızların delâletleri, âm-hâs, mutlak-mukayyed, nâsih-mensûh gibi usûl-i fıkıh konularının da açıkça işlendiği görülmekte; bu da onun şer'î istinbât yöntemlerine ne denli vâkıf olduğunu ortaya koymaktadır Bu tez, İmam Ebü'n-Nasr el-Kuşeyrî'nin“Et-Teysîr”adlı tefsirinden hareketle onun fıkhî ve usûlî yöntemini incelemeyi ve özellikle ahkâm âyetlerine yaklaşım biçimini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Tezin uygulamalı kısmı ibadetler bahsine ayrılmış olup, bu kısım Kuşeyrî'nin fıkhî bakışını ve dili ile kıraatleri anlam inşasında nasıl kullandığını ayrıntılı şekilde ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın, zengin bir ilmî mirası ihyâ etmeye ve henüz yeni keşfedilmeye başlanan bu sahada ilmî katkı sunmaya vesile olması ümit edilmektedir.
Özet (Çeviri)
Imam Abu'l-Nasr al-Qushayri (d. 514 AH/1120 CE) was a prominent scholar of the fifth Islamic century, particularly renowned in the field of Qur'anic exegesis. He was the son of the distinguished Sufi master Abu'l-Qasim al-Qushayri—author of the Risala—from whom he inherited a deep-rooted Sufi tradition and educational orientation. Nevertheless, Abu'l-Nasr developed an independent scholarly trajectory marked by profound engagement with the Islamic sciences and exceptional expertise in Qur'anic interpretation and Qirāʾāt (variant recitations). In his tafsir, at-Taysīr fī at-Tafsīr, he masterfully integrates rigorous juristic analysis, solid grounding in uṣūl al-fiqh, and precise linguistic and rhetorical sensitivity. These features make the work a valuable source that merits further academic attention. Despite its significance, at-Taysīr fī at-Tafsīr remained in manuscript form for centuries and was only published for the first time in 2022. This accounts for the lack of comprehensive academic studies on the work. This dissertation aims to address this gap by examining al-Qushayri's juristic and methodological approach in his tafsir, with particular focus on his interpretation of legal verses (āyāt al-aḥkām), which are central to juristic reasoning and ijtihād. The study reveals that al-Qushayri possessed profound interpretive insight and a refined linguistic sensibility, enabling him to derive meanings with remarkable juristic, rhetorical, and exegetical precision. Although none of al-Qushayri's independent legal treatises have survived, references to him in major works of tafsir and fiqh—such as those of al-Ṭabarī and al-Wāḥidī—attest to his legal authority. This is clearly reflected in his tafsir, where he discusses legal matters with scholarly depth, frequently citing evidence from multiple schools of thought, though generally aligning with the Shāfiʿī school. His tafsir also engages extensively with fundamental concepts in uṣūl al-fiqh, including semantic indicators, general and specific expressions, absolute and restricted terms, and naskh (abrogation), reflecting his firm grasp of juristic methodology and derivation. This dissertation seeks to analyze Abu'l-Nasr al-Qushayri's juristic and methodological approach in at-Taysīr fī at-Tafsīr, focusing on his treatment of legal verses and the interpretive and linguistic tools he employs. A dedicated chapter examines the section on acts of worship (ʿibādāt), serving as a representative case study that highlights his legal vision and his use of language and Qirāʾāt in constructing legal meanings. This study aspires to contribute to the revival of this rich scholarly legacy and to support the emerging academic exploration of this important yet understudied work.
Benzer Tezler
- المنهج الأصولي للإمام قاسم بن قُطْلُوْبَغَا في كتابه شرح مختصر المنار
Şerhu Muhtahari'l-Menâr adlı kitabında Kāsım b. Kutluboğa'nın usül anlayışı
ASSIM RAHEEM MOHAMMED
Doktora
Arapça
2024
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KHALED DERSHWI
- فهم الخطاب الشرعي في المنهج الأصولي للقاضي عبد الجبار
Kâdî Abdülcebbâr'ın fıkıh usulü yaklaşımında şer'î hitabın anlaşılması
YASİN AKAN
- İmam Malik'in muvatta adlı eserine aldığı fakat amel etmediği hadislerle ilgili usulü
المنهج الأصولي عند الإمام مالك في الآحاديث التي رواها ولم يعمل بها
EYMEN RECEP
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İZZET SARGIN
- Al Şâtıbi'ye göre istihsan (الاستحسان عند الإمام الشاطبي)
The theory of al-istihsân in al-Imam Şatibî
AMIN M.ELMAHDI ALWIRSHAFANE
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM
- المنهج الاستدلالي للخطيب الشربيني في كتابه مغني المحتاج: دراسة أصولية تطبيقية
Hatib eş-Şirbînî'nin Muğni'l-Muhtâc adlı eserinde istidlâl yöntemi: Usûl ve uygulama bağlamında bir incelemeThe constructi ve method of Alkhateeb Alshırbını in his book Mughni almuhtaj an applied fundamental study
ZUHER QADER SALIH ARAFAT