Türkiye'de sermaye piyasaları ve borsa'nın gelişim süreci: Gerçekleştirilen işlemler ve iktisadi özellikler ve Türkiye ekonomisi üzerine iktisadi etkileri
The development process of capital markets and the stock market in Turkey: Transactions and economic characteristics performed and their economic impact on the Turkish economy
- Tez No: 989846
- Danışmanlar: PROF. DR. ASLİHAN NAKİBOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de sermaye piyasalarının ve borsanın tarihsel gelişim sürecini, kurumsal yapısını, işleyiş mekanizmalarını ve ekonomik etkilerini kapsamlı biçimde incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, sermaye piyasalarının Türkiye ekonomisinde tasarrufların mobilizasyonu, yatırım finansmanı, istihdam yaratılması ve finansal istikrarın sağlanması gibi işlevleri ne ölçüde yerine getirdiğini değerlendirmek; bu piyasaların gelişimini sınırlayan faktörleri analiz etmek ve piyasaların güçlendirilmesine yönelik politika önerileri geliştirmektir. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde finansal sistemin teorik çerçevesi, finansal piyasaların türleri ve işlevleri ele alınmıştır. Bu bölümde ayrıca dünyada ve Türkiye'de borsaların tarihsel gelişim süreci incelenmiş; Osmanlı döneminden günümüze uzanan süreçte finansal yapılanma çabalarının seyri ortaya konulmuştur. İkinci bölümde Türkiye'de sermaye piyasalarının hukuki ve kurumsal altyapısı detaylı olarak analiz edilmiştir. Sermaye Piyasası Kurulu'nun düzenleyici işlevleri, Borsa İstanbul'un organizasyon yapısı, pay piyasası, borçlanma araçları piyasası, vadeli işlem ve opsiyon piyasaları sistematik biçimde ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise sermaye piyasalarının ekonomik etkileri değerlendirilmiş; tasarrufların yatırıma dönüştürülmesindeki etkinlik, ekonomik büyüme ve istihdama katkılar, finansal istikrar üzerindeki roller incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca sermaye piyasalarının gelişimini sınırlayan faktörler analiz edilmiş ve piyasaların güçlendirilmesine yönelik politika önerileri sunulmuştur. Çalışma kapsamında ulaşılan temel bulgular şunlardır: Türkiye'de sermaye piyasaları, ekonomik büyüme ve finansal istikrara önemli katkılar sunmakla birlikte, derinlik, likidite ve yatırımcı katılımı açısından gelişmiş piyasaların gerisinde kalmaktadır. Tasarruf oranlarının düşük olması, finansal okuryazarlık seviyesinin yetersizliği, yatırımcı güvenindeki dalgalanmalar ve kurumsal yatırımcı tabanının sınırlılığı, sermaye piyasalarının potansiyelini tam anlamıyla gerçekleştirmesini engelleyen başlıca faktörlerdir. Halka açık şirket sayısının sınırlı olması, piyasa kapitalizasyonunun GSYİH'ye oranının düşük kalması ve vadeli işlem piyasalarının işlem hacminin yetersiz olması, piyasaların gelişim düzeyini olumsuz etkileyen diğer unsurlardır. Çalışmada sermaye piyasalarının güçlendirilmesine yönelik kapsamlı politika önerileri geliştirilmiştir. Bu öneriler; düzenleyici ve denetleyici çerçevenin etkinliğinin artırılması, sermaye piyasası araçlarının ve teknolojik altyapının geliştirilmesi, yatırımcı tabanının genişletilmesi, kurumsal yatırımcı payının artırılması, yabancı yatırımcı güveninin yeniden tesis edilmesi ve finansal eğitimin toplumsal düzeyde kurumsallaştırılması gibi çok boyutlu stratejileri içermektedir. Özellikle finansal okuryazarlığın artırılması, dijital finansal eğitim platformlarının geliştirilmesi ve davranışsal finans odaklı eğitim modüllerinin yaygınlaştırılması, yatırımcı davranışlarını rasyonelleştirerek hem likiditeyi artıracak hem de piyasa istikrarını destekleyecek kritik politikalar olarak öne çıkmaktadır. Çalışmanın sonuçları, Türkiye'de sermaye piyasalarının ekonomik kalkınma sürecinde stratejik bir rol üstlendiğini; ancak bu rolün tam anlamıyla gerçekleştirilebilmesi için yapısal dönüşümlerin zorunlu olduğunu göstermektedir. Tasarrufların yatırıma dönüştürülmesindeki etkinliğin artırılması, finansal istikrarın güçlendirilmesi, yatırımcı güveninin kalıcı kılınması ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi, sermaye piyasalarının gelecekteki performansını belirleyecek temel unsurlardır. Bu dönüşümler gerçekleştirilebildiği takdirde Türkiye sermaye piyasaları, derinliği artmış, likiditesi güçlenmiş, yatırımcı tabanı genişlemiş ve uluslararası rekabet gücü yüksek bir yapıya kavuşacaktır.
Özet (Çeviri)
This study comprehensively examines the historical development process, institutional structure, operational mechanisms, and economic impacts of capital markets and the stock exchange in Türkiye. The main objective of the study is to evaluate the extent to which capital markets fulfill functions such as mobilization of savings, investment financing, employment creation, and ensuring financial stability in the Turkish economy; to analyze factors limiting the development of these markets; and to develop policy recommendations for strengthening the markets. The study consists of three main chapters. The first chapter addresses the theoretical framework of the financial system, types and functions of financial markets. This chapter also examines the historical development process of stock exchanges in the world and Türkiye, revealing the course of financial structuring efforts from the Ottoman period to the present day. The second chapter provides a detailed analysis of the legal and institutional infrastructure of capital markets in Türkiye. The regulatory functions of the Capital Markets Board, organizational structure of Borsa Istanbul, equity market, debt instruments market, derivatives markets are systematically discussed. The third chapter evaluates the economic impacts of capital markets, examining the efficiency in converting savings to investments, contributions to economic growth and employment, and roles in financial stability. This chapter also analyzes factors limiting the development of capital markets and presents policy recommendations for strengthening the markets. The main findings of the study are as follows: Capital markets in Türkiye make significant contributions to economic growth and financial stability; however, they lag behind developed markets in terms of depth, liquidity, and investor participation. Low savings rates, insufficient financial literacy levels, fluctuations in investor confidence, and limited institutional investor base are the main factors preventing capital markets from realizing their full potential. The limited number of publicly traded companies, low market capitalization to GDP ratio, and insufficient trading volume in derivatives markets are other factors negatively affecting the development level of markets. The study develops comprehensive policy recommendations for strengthening capital markets. These recommendations include multi-dimensional strategies such as enhancing the effectiveness of regulatory and supervisory framework, developing capital market instruments and technological infrastructure, expanding the investor base, increasing institutional investor share, re-establishing foreign investor confidence, and institutionalizing financial education at the societal level. Particularly, increasing financial literacy, developing digital financial education platforms, and expanding behavioral finance-oriented education modules emerge as critical policies that will rationalize investor behaviors, thereby increasing liquidity and supporting market stability. The study's conclusions demonstrate that capital markets in Türkiye play a strategic role in the economic development process; however, structural transformations are necessary for this role to be fully realized. Improving efficiency in converting savings to investments, strengthening financial stability, making investor confidence permanent, and developing institutional capacity are fundamental elements that will determine the future performance of capital markets. When these transformations are realized, Turkish capital markets will acquire a structure with increased depth, strengthened liquidity, expanded investor base, and enhanced international competitiveness.
Benzer Tezler
- Payları Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin VUK ve TFRS'ye göre açıklanan finansal tablolarının pay fiyatları üzerindeki etkileri
The impact of the disclosure of financial statements prepared in line with TPL and TFRS on the prices of firms listed on Borsa Istanbul
MERYEM UYAR
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- 1983 yılı trafik kaza istatistikleri değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE
- İş kazalarının Türk ekonomisi üzerine etkileri ve kömür madenciliği üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
MESUT ÖRMECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NACİ KINACIOĞLU