Reich'ın kitle psikolojisi yaklaşımı ve Poulantzas'ın sınıfsal analizi: Faşizm üzerine iki kuramsal model
Reich's mass psychology approach and Poulantzas's class analysis: Two theoretical models on fascism
- Tez No: 989105
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET YETİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Faşizm, Siyaset, Siyaset bilimi, Siyaset felsefesi, Siyaset psikolojisi, Fascism, Politics, Political science, Political philosophy, Political psychology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Siyaset felsefesi tarihinin başlıca sorunsallarından biri otoriter rejimleri ortaya çıkaran sosyolojik, ekonomik ve siyasal nedenlerin niteliğidir. 20. yüzyılda ortaya çıkan ve sistematik katliamlara yol açan faşizm ideolojisi ve hareketi sorunsalın yeniden gündeme gelmesini sağlamış ve düşünürler faşizmin meşruluk kaynağını sorgulamaya başlamışlardır. Rejimin meşruluk zeminini analiz ederken kültürel işleyişi öne çıkaran düşünürler, sosyal psikolog Le Bon ve Freud'un kitle psikolojisi çalışmalarını faşizmin meşruluk zemini kazandığı tarihsel süreç ve sosyal ilişkilere uyarlamışlar ve rejimin propaganda yöntemlerini kitle perspektifine dayanarak incelemişlerdir. Almanya'da Nazizm anlayışının yükselişine tanık olmuş Wilhelm Reich, faşizme yönelik kitle yaklaşımını küçük burjuvaziye yönelik sosyolojik tespitleriyle sentezleyerek kapsamlı bir analiz sunmuştur. Faşist ideolojiye kitle yaklaşımını eleştirerek faşizm ve otoriterleşme sürecinin somut dönüşümler sayesinde gerçekleştiği iddiasını savunarak alternatif açıklama sunan düşünür ise Nicos Poulantzas'tır. Poulantzas, Marx'ın çalışmalarını merkeze alan Marksist kuramın faşizme yönelik temel yaklaşımları olan Bonapartizm ve Tekelleşme açıklamalarını sentezleyip genişleterek faşist devletin oluşum ve güç kazanma sürecine dair alternatif bir açıklama geliştirir. Hegemonya krizine bağlı gelişen ideolojik ve iktidar bloğu krizi, işçi sınıfı yenilgisi ve emperyalizm fazı başlığı altında faşizmin ortaya çıkması koşulları, sınıfsal ve ideolojik niteliğine dair açıklamalar geliştirir. Çalışma, faşizmin temellerini ve ideolojik yapısını açığa çıkarmak için Reich'ın“kitle psikolojisi”perspektifi ile Nicos Poulantzas'ın“sınıfsal devlet kuramı”çerçevesinde faşizme ilişkin yaklaşımlarını karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlamıştır. Literatür taraması sonucu elde edilen bulgular sonrasına, Reich, faşizmi irrasyonel kitle davranışları, bastırılmış duygular ve otoriter aile yapısı üzerinden küçük burjuvazi sınıfını psikodinamik bir zeminle açıkladığı saptanmıştır. Ona göre faşizmin kitlesel çekiciliği, bireylerin içsel bastırılmış arzularının dışavurum biçimi olarak şekillenir. Poulantzas'ın ise faşizmi, kapitalist devletin kriz dönemlerinde başvurduğu olağanüstü bir yeniden yapılanma biçimi olarak tanımladığı saptanmıştır. Ona göre faşist diktatörlük, burjuvazinin sınıf egemenliğini yeniden tesis etmesinin özgül ve geçici bir yoludur. Bu yaklaşım, üretim ilişkileri, devlet aygıtı ve sınıflar arası güç dengesi üzerinden kuramsallaştırılır. Tez, Reich'ın öznel-psikolojik düzeyde kaldığını; Poulantzas'ın ise yapısal ve ideolojik-devletçi düzeyde bir çözümleme sunduğunu savunarak alternatif açıklamaları ve tarihsel süreçleri göstererek her iki anlayışın da gerçekçiliğini sorgular. İki yaklaşımın birbirini dışlamaktan çok tamamlayıcı olabileceğini, özellikle günümüz sağ popülizm ve otoriterleşme süreçlerinin kavranmasında iki düzeyli (psikolojik ve sınıfsal) analiz ihtiyacını vurgulayarak sonlanır
Özet (Çeviri)
One of the main problematics in the history of political philosophy is the nature of the sociological, economic, and political causes that give rise to authoritarian regimes. The emergence of fascist ideology and movements in the 20th century—leading to systematic atrocities—has brought this issue back to the forefront, prompting political thinkers to question the sources of fascism's legitimacy. While analyzing the ideological foundations of authoritarian regimes, thinkers who emphasized the role of cultural processes drew upon the crowd psychology studies of social psychologists such as Le Bon and Freud, adapting their insights to the historical context and social dynamics in which fascism gained legitimacy. Witnessing the rise of Nazism in Germany, Wilhelm Reich offered a comprehensive analysis by synthesizing crowd psychology with sociological observations of the petty bourgeoisie. In contrast, Nicos Poulantzas presented an alternative explanation by criticizing the crowd-based approach to fascist ideology and asserting that the process of fascist authoritarianism is shaped through concrete structural transformations. Grounding his theory in Marx's works, Poulantzas expanded upon the dominant Marxist approaches to fascism—namely Bonapartism and monopoly capitalism—developing a class-based analysis of the emergence and consolidation of the fascist state. He formulated conditions for the rise of fascism under headings such as the crisis of hegemony, ideological fragmentation within the power bloc, the defeat of the working class, and the imperialist phase. This thesis aims to compare Reich's“crowd psychology”perspective with Poulantzas's“state-class theory”as frameworks for understanding the foundations and ideological structure of fascism. Through a review of relevant literature, it has been observed that Reich interprets fascism as the psychodynamic expression of irrational crowd behavior, repressed emotions, and authoritarian family structures—especially within the petty bourgeoisie class. According to Reich, the mass appeal of fascism stems from the outward projection of individuals' suppressed desires. On the other hand, Poulantzas defines fascism as an extraordinary mode of restructuring employed by the capitalist state during times of systemic crisis. He contends that fascist dictatorship represents a specific and temporary means by which the bourgeoisie reestablishes class domination. His approach theorizes fascism through the relations of production, the structure of the state apparatus, and inter-class power dynamics. The thesis concludes that while Reich remains on a subjective-psychological level, Poulantzas offers a structural and ideological-statist analysis. It argues that the two perspectives need not be seen as mutually exclusive but can in fact complement one another—especially in understanding the dual psychological and class-based dimensions of contemporary right-wing populism and authoritarianism
Benzer Tezler
- Consumers decision-making styless: Comparision between U.S.A., Libyan, Turkish youth, extension, and managerial implications
Başlık çevirisi yok
MAHMUD ABDULHAFED MAGHBUB
- Angoisse et authenticité chez Heidegger, Kierkegaard et Freud
Heidegger, Kierkegaard ve Freud'da bunalma ve özgünlük
MELİS SARE DERE
Yüksek Lisans
Fransızca
2025
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUT ÖKSÜZAN
- Uluslararası terör örgütlerinin sosyal medya propagandası: DEAŞ
Social media propaganda by international terrorist organisations: ISIS
ŞULE SİYAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerİstanbul Aydın ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜR TÖR
- Medyanın siyaset üzerindeki rolü: 12 Eylül ve 15 Temmuz karşılaştırması
The role of the media on politics: 12 September and 15 July comparison
EROL EREN USTA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Siyasal Bilimlerİstanbul Arel ÜniversitesiMedya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İNCİ TARI
