Yahudi dini literatüründe İbrahim'in değişim ve dönüşümü: Tarihsel ve teolojik perspektiften bir inceleme
Abraham's transformation and change in Jewish religious literature: An examination from historical and theological perspectives
- Tez No: 989091
- Danışmanlar: PROF. DR. NİYAZİ AKYÜZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İbrahim, Sara, Değişim, Dönüşüm, Kenan, Sünnet, Ahit, Kurban, Din, Dini metinler, Dinler tarihi, Yahudilik, Abraham, Sarah, Change, Canaan, Circumcision, Covenant, Sacrifice, Religion, Religious texts, History of religions, Judaism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Dinler Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İbrahim geçmişten günümüze hep Yahudi inanç sisteminin merkezinde yer almıştır. Yahudilik'te Tanrı inancının öncüsü, insanlığın kurtarıcısı, peygamberlerin atası ve en büyüğü olarak bilinen İbrahim, dinsel metinlerdeki farklı anlatımlar nedeniyle, Yahudi tarihi boyunca kimlik, işlev, konum, anlam gibi pek çok alanda dikkate değer değişim ve dönüşümler geçirmiştir. Tanah, İbrahim'i tarihsel bir figür ve Tanrı ile yapılan ahdin temel taşı olarak sunarken, Mişna ve Talmud gibi rabbinik literatür onun rolünü yasal, etik ve toplumsal boyutlarla derinleştirmiştir. Midraşik metinler İbrahim'in hikâyesini alegorik ve teolojik boyutlarla zenginleştirmiş, tarihsel bir şahsiyet olmanın yanı sıra tek tanrılı inancın ve ahlaki erdemin modeli olarak yüceltmiştir. Felsefi yazılar İbrahim'in ilahi bilgi arayışını öne çıkararak, ilahi gerçeğe yönelik rasyonel arayışını vurgulamış ve inancını aklıyla bütünleştiren bir bilge olarak tanımlamıştır. Mistik gelenekler ise İbrahim'e daha farklı açıdan bakarak, ilahi niteliklere bağlı kozmik bir arketip olarak yorumlamış, kişiliğine ruhsal ve evrensel işlevler yükleyerek, onu ilahi niteliklerin ve mistik süreçlerin merkezine yerleştirmiştir. Bütün bu farklı yaklaşım ve tanımlamalardan, İbrahim'in Yahudi geleneğindeki temsilinin sabit değil, tarihsel, kültürel ve teolojik koşullar doğrultusunda sürekli yeniden yapılandırıldığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Yahudi literatüründe İbrahim figürünün zaman içerisinde çok yönlü, kalıcı bir inanç, kimlik ve manevi sembole dönüşerek, çok katmanlı bir temsile nasıl büründüğünü kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Bu doğrultuda, Tanah'tan rabbinik literatüre, rabbinik ve midraşik yorumlardan felsefi ve mistik metinlere kadar geniş bir yelpazede İbrahim figürünün geçirdiği dönüşümleri inceleyerek, Yahudi düşüncesinde onun hangi yollarla sürekli yeniden anlamlandırıldığını ve çok yönlü bir figüre dönüştüğünü ortaya koymaktır. İbrahim'in yalnızca tarihî bir şahsiyet değil, aynı zamanda Yahudi kimliğinin, inanç sisteminin ve ahlaki dünyasının sembolik taşıyıcısı olarak konumlandırılış sürecini farklı katmanları ve boyutlarıyla irdelemektir. Bunun için de temel kaynaklardaki temsillerinin tarihsel, teolojik ve edebi bağlamlarını sorgulamaktır. Çalışmada, İbrahim'in Yahudi kaynaklarındaki çok yönlü tasviri ve hayatı farklı açılardan incelenmiştir. Doğumundan ölümüne kadar geçen süreç anlatısal, yasal, teolojik, mistik, edebi vb. bağlamda gözden geçirilmiş, yaşamı, inancı, kişiliği, tarihsel ve dinsel rolü sistematik bir biçimde ele alınmıştır. Metinlerdeki benzerlikler ve farklılıklar izlenerek, İbrahim'in imajının Yahudilik içinde gelişen dini, etik ve manevi ihtiyaçları karşılamak için nasıl yeniden şekillendirildiği, Yahudi geleneğindeki gelişen temsilinin farklı kalıplara nasıl uyum sağladığı üzerinde durulmuştur. Böylece hem karakteri hem de Yahudi geleneğindeki yeri ve önemi birden fazla perspektiften gözden geçirilerek, onun yalnızca tarihî bir figür değil, aynı zamanda inanç sisteminin kurucu öznesi olduğu ortaya konulmuştur. Çalışma, nitel bir araştırma yöntemi izleyerek, metin çözümlemesi (hermenötik/yorumlayıcı analiz) temelinde yapılandırılmıştır. Tanah, Mişna, Talmud, Midraş, Zohar ve diğer rabbinik metinler karşılaştırmalı olarak incelenmiş, anlatılar arasındaki tematik, sembolik ve teolojik bağlantılar gözden geçirilmiştir. Metinler hem kendi bağlamları içinde hem de aralarındaki süreklilik ve dönüşümler açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca çağdaş akademik literatürden yararlanılarak, geleneksel yorumların tarihsel ve düşünsel bağlamları açıklanmıştır. Çalışmamız objektif ve deskriptif kriterler gözetilerek hazırlanmıştır. Daha önce Türkçe'de Yahudi dini literatürü ışığında İbrahim konulu kapsamlı ve özgün bir araştırma yapılmadığı için bu çalışma alanında ilktir. İbrahim'in Yahudi geleneğindeki gelişen imajını derinlemesine inceleyen tez hem klasik metinlerin işlevini hem de inanç sistemlerinin sembolik yapısını anlamaya katkı sunacak niteliktedir. Aynı zamanda, bir dinî figürün farklı tarihsel bağlamlarda nasıl yeniden anlamlandırıldığını ortaya koyduğu için, Yahudi düşüncesinin değişen ve gelişen yapısını yansıtır mahiyettedir. Tez giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmuştur. Girişte araştırmanın konusu ve önemi üzerinde durulmuş, amacı ile yöntemi belirtilmiş, problem ortaya konulmuş, sınırlılıklar zikredilmiş ve kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde İbrahim'in ailesi, doğduğu yer, dönem, çevre ve kültür ele alınmış, bu çerçevede soyu, anne ve babası ile ilgili tartışmalara yer verilmiş, doğduğu coğrafya ve şartlar ile ilgili iddialar araştırılmıştır. İkinci bölümde doğumuna, çocukluk ve gençlik yıllarına odaklanılmıştır. Doğum öncesinde, doğum sırasında ve doğum sonrasında yaşanan olaylar, erken dönem çocukluk yılları ve gençlik döneminde başına gelenler ve Tanrı'yı arayışı bu bölümde mercek altına alınmıştır. Üçüncü bölümde seçilmesi, peygamber olarak görevlendirilmesi, mücadelesi, yaşadığı zorluklar ve yapmak zorunda kaldığı göçleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise evliliklerine, çocuklarına, son yıllarına ve ölümüne yoğunlaşılmıştır. Sonuçta araştırma süresince elde edilen bilgiler ışığında değerlendirme yapılmış, ulaşılan kanaat ve öneriler belirtilmiştir.
Özet (Çeviri)
Abraham has always been at the center of the Jewish belief system from past to present. Known in Judaism as the pioneer of the belief in God, the savior of mankind, the ancestor and the greatest of the prophets, Abraham has undergone remarkable changes and transformations in many areas such as identity, function, position, and meaning throughout Jewish history due to different narratives in religious texts. While the Tanakh presents Abraham as a historical figure and the cornerstone of the covenant with God, rabbinic literature such as the Mishnah and Talmud deepen his role with legal, ethical and social dimensions. Midrashic texts enriched Abraham's story with allegorical and theological dimensions, exalting him as a historical figure as well as a model of monotheistic faith and moral virtue. Philosophical writings have emphasized Abraham's quest for divine knowledge, highlighting his rational search for divine truth and describing him as a sage who integrated his faith with his reason. Mystical traditions, on the other hand, looked at Abraham from a different perspective, interpreted him as a cosmic archetype connected to divine qualities, attributed spiritual and universal functions to his personality, and placed him at the center of divine qualities and mystical processes. From all these different approaches and definitions, it has been determined that the representation of Abraham in the Jewish tradition is not fixed, but constantly reconfigured in line with historical, cultural and theological conditions. The aim of this study is to comprehensively analyze how the figure of Abraham in Jewish literature has been transformed over time into a multifaceted, enduring symbol of faith, identity and spirituality, and how it has taken on a multi-layered representation. In this direction, by examining the transformations of the figure of Abraham in a wide range of texts from the Tanakh to rabbinic literature, from rabbinic and midrashic commentaries to philosophical and mystical texts, it is to reveal the ways in which he is constantly reinterpreted and transformed into a multifaceted figure in Jewish thought. The aim is to examine the process of Abraham's positioning not only as a historical figure but also as the symbolic carrier of Jewish identity, belief system and moral world with its different layers and dimensions. In order to do this, it is to question the historical, theological and literary contexts of his representations in the main sources. In this study, the multifaceted portrayal of Abraham in Jewish sources and his life are analyzed from different perspectives. The process from his birth to his death is reviewed in narrative, legal, theological, mystical, literary, etc. contexts, and his life, faith, personality, historical and religious role are systematically discussed. By tracing similarities and differences in the texts, it is emphasized how the image of Abraham was reshaped to meet the evolving religious, ethical and spiritual needs within Judaism, and how his evolving representation in the Jewish tradition adapted to different patterns. Thus, both his character and his place and importance in the Jewish tradition are reviewed from multiple perspectives, revealing that he is not only a historical figure but also a founding subject of the belief system. The study is structured on the basis of textual analysis (hermeneutic/interpretive analysis) following a qualitative research method. The Tanakh, Mishnah, Talmud, Midrash, Zohar and other rabbinic texts were analyzed comparatively and the thematic, symbolic and theological connections between the narratives were reviewed. The texts are evaluated comparatively both within their own contexts and in terms of the continuities and transformations between them. In addition, the historical and intellectual contexts of traditional interpretations are explained, drawing on contemporary acÂdemic literature. Our study is based on objective and descriptive criteria. This study is the first of its kind in the field, as no comprehensive and original research on Abraham in the light of Jewish religious literature has been conducted in Turkish before. The thesis, which examines in depth the evolving image of Abraham in the Jewish tradition, contributes to understanding both the function of classical texts and the symbolic structure of belief systems. At the same time, as it reveals how a religious figure is reinterpreted in different historical contexts, it reflects the changing and evolving structure of Jewish thought. The thesis consists of an introduction, four chapters and a conclusion. In the introduction, the subject and importance of the research are emphasized, the purpose and method are stated, the problem is presented, the limitations are mentioned and information about the sources is given. In the first chapter, Abraham's family, birthplace, period, environment and culture are discussed, within this framework, discussions about his ancestry, his parents are included, and the claims about the geography and conditions of his birth are investigated. The second part focuses on his birth, childhood and youth. The events that took place before, during and after his birth, his early childhood and youth, and his search for God are scrutinized in this section. The third section examines his election, his appointment as a prophet, his struggle, the difficulties he faced and the migrations he had to make. The fourth chapter focuses on his marriages, his children, his last years and his death. In conclusion, an evaluation is made in light of the information obtained during the research, and the conclusions reached and recommendations are stated.
Benzer Tezler
- Yahudilikte peygamberlik ve kadın peygamberler
Prophecy and female prophets in Judaism
ZEYNEP YİĞİT
Doktora
Türkçe
2025
DinDokuz Eylül ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
- Kelam literatüründe nübüvvet karşıtlığı sorunu
The problem of opposition to prophethood in kalam literature
LÜTFİ BOZKALE
- Yahudi dini literatüründe Yeremya Peygamber
Prophet Jeremiah in Jewish religious literature
SELMA DOĞMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİbn Haldun ÜniversitesiDin Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TOLGA SAVAŞ ALTINEL
- Yahudi geleneğinde şiddetin teolojik ve politik meşrulaştırıcı unsuru: Tanah
The theological and political legitimizing element of violence in jewish tradition: Tanakh
SERKAN SAYAR
Doktora
Türkçe
2023
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ BATUK
- İsrail'in“Yerleşimci”politikasının Amerikan kökenleri: Post-yapısalcı bir değerlendirme
American origins of israel's“Settler”policy: A post-structural assessment
HATİCE KÜBRA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerYalova ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ UĞUR