Geri Dön

Orta Anadolu tarikat yapılarında süsleme (12.-14. yüzyıl)

Ornamentation in the structures of Central Anatolian religious orders (12th-14th centuries)

  1. Tez No: 989086
  2. Yazar: ŞAFAK BALCI
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET GÖRÜR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Sanat Tarihi, Art History
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Orta Anadolu'da 12.–14. yüzyıllar arasında etkin olan tarikatlar tarafından inşa edilen dergâh, hânikâh, tekke ve zâviyelerdeki mimari süslemeleri konu almakta; süsleme türlerini, tekniklerini ve sembolik anlamlarını bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Tasavvufun kurumsallaşma süreciyle paralel biçimde gelişen tarikat yapıları, Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinde dinî, sosyal ve kültürel açıdan önemli roller üstlenmiş; bu yapılar mimari düzenlerinin yanı sıra taş, çini, tuğla, alçı ve ahşap gibi malzemelerle oluşturulan bitkisel, geometrik, yazı ve figürlü süslemeleriyle dikkat çekmiştir. Çalışma kapsamında, Orta Anadolu'da Konya, Aksaray, Kayseri, Karaman, Nevşehir ve Eskişehir'de yer alan ve süsleme özellikleri büyük ölçüde korunmuş toplam 16 tarikat yapısı ele alınmış; özgünlüğünü yitirmiş ya da günümüze ulaşamamış örnekler kapsam dışında bırakılmıştır. Araştırma, literatür taraması, alan çalışması ve elde edilen verilerin analizi olmak üzere üç aşamada yürütülmüş; her yapı, konumu, tarihi, mimari özellikleri ve süsleme programı açısından sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, değerlendirme bölümünde karşılaştırmalı olarak ele alınarak süslemelerin üslup özellikleri, dönemsel ve bölgesel etkileri ile Anadolu Türk Sanatı içindeki yeri ve önemi ortaya konulmuş, sonuçta 12.–14. yüzyıl Orta Anadolu tarikat yapılarındaki süslemelerin ortak ve ayırt edici yönleri belirlenmeye çalışılmıştır.

Özet (Çeviri)

This study focuses on the architectural decoration of dervish lodges, khānqāhs, tekkes, and zāwiyas constructed by Sufi orders active in Central Anatolia between the 12th and 14th centuries, aiming to examine decorative types, techniques, and their symbolic meanings through a holistic approach. Developing in parallel with the process of the institutionalization of Sufism, these structures played significant religious, social, and cultural roles in the Turkification and Islamization of Anatolia; beyond their architectural layouts, they are distinguished by vegetal, geometric, epigraphic, and figural decorations executed in materials such as stone, tile, brick, plaster, and wood. Within the scope of the study, a total of sixteen Sufi structures located in Konya, Aksaray, Kayseri, Karaman, Nevşehir, and Eskişehir whose decorative features have been largely preserved are examined, while examples that have lost their authenticity or have not survived to the present day are excluded. The research was conducted in three stages: literature review, fieldwork, and analysis of the collected data; each structure was systematically evaluated in terms of its location, history, architectural characteristics, and decorative program. The findings are comparatively assessed in the evaluation section, revealing stylistic features, period-specific and regional influences, and the place and significance of these decorations within Anatolian Turkish art; ultimately, the shared and distinctive characteristics of the decorative practices observed in Central Anatolian Sufi structures dating to the 12th–14th centuries are identified.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    137053

    Orta Anadolu'daki İlhanlı Dönemi mimari eserleri

    Ilkhanid Architectural structures in the Middle Anatolia

    ZEYNEP DEMİRCAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2003

    Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ZEKİ SÖNMEZ

  2. Tez No

    113542

    Karaman'da Karabaş Veli Külliyesi

    Karabaş Veli Külliyesi in Karaman

    EBRU BİLGET

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2002

    DinHacettepe Üniversitesi

    Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. NERMİN ŞAMAN DOĞAN

  3. Tez No

    466413

    Orta Anadolu ve Ege Abdal kültürleri arasındaki ilişkinin müzikal analiz üzerinden değerlendirilmesi

    Evaluation of the relation between Central Anatolian and Aegean Abdal cultures through musical analysis

    EZGİ TEKİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    MüzikYıldırım Beyazıt Üniversitesi

    Türk Din Musikisi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. CENK GÜRAY

  4. Tez No

    599264

    Osmanlı Döneminden günümüze kalan anadolu ve istanbul asitaneleri

    Main dervish lodges in anatolia and İstanbul from the Ottoman Period to the present

    AYŞENUR ELİF COŞKUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    MimarlıkYıldız Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MÜŞFİKA GÜL AKDENİZ

  5. Tez No

    595990

    Amasya tekkeleri

    Dervish lodges of Amasya

    TOLGA AYDIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Sanat TarihiBursa Uludağ Üniversitesi

    Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. DOĞAN YAVAŞ

    DOÇ. DR. EMİNE NAZA DÖNMEZ

Geri Dön