Semantik tipografinin postyapısalcı argümanlar bağlamında incelenmesi: Tipografinin algı yönetimi
An examination of semantic typography in the context of poststructuralist argumants: Perception management through typography
- Tez No: 989079
- Danışmanlar: PROF. BİRSEN ÇEKEN
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Algı yönetimi, Deneysel tipografi, Grafik tasarımı, Perception management, Experimental typography, Graphic design
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Grafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Grafik Tasarımı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, tipografinin yalnızca bir görsel sunum unsuru değil, aynı zamanda çok katmanlı anlam üretiminde ve algı yönetiminde aktif rol oynayan bir gösterge sistemi olduğunu savunmaktadır. Postyapısalcı kuramın iki temel figürü olan Jacques Derrida ve Jean-François Lyotard'ın 'différance', 'logosentrizm', 'metanarratiflerin sonu' ve 'parçalı bilgi' kuramları doğrultusunda şekillenen bu tez, tipografik düzenlemelerin sabitlenmiş ve otoriter anlam yapıları yerine çoğul, yoruma açık ve kültürel bağlama göre yeniden şekillenen semantik düzlemler sunduğunu göstermeyi hedeflemektedir. Çalışmanın uygulama bölümünde, klasik-modernist ve postyapısalcı yaklaşımla tasarlanmış 20 kitap kapağı üzerinden gerçekleştirilen tipografik algı analizleri, Charles Osgood'un Semantik Farklılıklar Modeli temel alınarak yapılandırılmış özgün bir ölçek aracılığıyla yürütülmüştür. Toplam 10 bipolar kavram çifti üzerinden yürütülen değerlendirmelerde izleyici algısı üç temel boyutta (Evaluation, Potency, Activity) analiz edilmiştir. Ölçeklerin güvenirliği, Cronbach's α = 0.943 düzeyinde yüksek iç tutarlılık göstermiştir. Elde edilen bulgular, postyapısalcı tasarımların katılımcılar tarafından daha yorumlayıcı, düşündürücü ve çok katmanlı olarak algılandığını göstermektedir. İstatistiksel analiz sonuçları, eşleştirilmiş t-testi ve yüksek düzeyli Cohen's d değerleri ile desteklenmiş, bu durum, tipografinin algı yönetiminde yalnızca biçimsel değil, aynı zamanda anlamsal ve yönlendirici bir işlev üstlendiğini ortaya koymuştur. Postyapısalcı yaklaşımlar izleyici üzerinde anlamın sabitlenmesine karşı bir direnç üretmiş, izleyiciyi anlamın kurucu öznesi konumuna getirmiştir. Böylece bu çalışma, tipografinin epistemolojik ve semantik potansiyelini yeniden düşünmeye olanak tanıyan kuramsal ve yöntemsel bir zemin sunarak grafik tasarım literatürüne özgün katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study argues that typography is not merely a visual presentation element, but also a semiotic system that plays an active role in multi-layered meaning production and perception management. Grounded in the theoretical framework of two key figures of poststructuralist thought, Jacques Derrida and Jean-François Lyotard, and particularly drawing upon the concepts of différance, logocentrism, the end of metanarratives, and fragmented knowledge, this dissertation aims to demonstrate that typographic arrangements offer semantic fields that are plural, interpretative, and culturally contingent, rather than fixed and authoritarian structures of meaning. In the practice-based component of the study, typographic perception analyses were conducted through 20 book covers redesigned using classical-modernist and poststructuralist approaches. These analyses were carried out using a customized scale developed from Charles Osgood's Semantic Differential Model. Audience perceptions were evaluated across 10 bipolar adjective pairs and analyzed within three primary dimensions: Evaluation, Potency, and Activity. The reliability of the scale was confirmed with a Cronbach's α coefficient of 0.943, indicating high internal consistency. The findings reveal that poststructuralist designs were perceived by participants as more interpretative, thought-provoking, and semantically complex. Statistical results, supported by paired-sample t-tests and high Cohen's d effect size values, demonstrate that typography functions not only as a formal component but also as a semantic and directive medium in perception management. Poststructuralist approaches have been shown to generate resistance against fixed meanings, repositioning the viewer as the constitutive agent of meaning. Accordingly, this study provides a theoretical and methodological foundation that repositions typography within the epistemological and semantic domains of graphic design, offering an original contribution to the literature in the field.
Benzer Tezler
- The effects of typography on the reader's sense of credibility: the mediating role of the message persona
Tipografinin okuyucunun kredibilite algısı üzerindeki etkileri: mesajın kişiliğinin aracı değişken rolü
DENİZ ÖZBAYRAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
İşletmeİstanbul Bilgi ÜniversitesiPazarlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEŞENUR ALTINİĞNE
- Tasarım elemanı olarak tipografi: Algı ve anlam ilişkileri
Typography as a design element: Perception and meaning relations
İREM FULYA ÖZKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. AHMET DOLUNAY
- Bilgilendirme tasarımında ilkeler, öğeler ve uygulama sorunları -bilgilendirme tasarımı uygulaması-
Principles, elements and practice problems of information design -information design project-
BANU İNANÇ UYAN DUR
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2011
Güzel SanatlarHacettepe ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. ZÜLFİKAR SAYIN
- Etkileşimli tipografinin verilen mesaja etkisi ve bir uygulama örneği
The effect of interactive typography on the message and an application example
BENGİSU KELEŞOĞLU
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2022
Güzel SanatlarAnadolu ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHTAP UYGUNGÖZ
- Kitap tasarımında grafiksel ögelerin işlevleri Murathan Mungan'ın kitapları için tasarımlar
The Functions of graphical elements in book design lesign for the books of Murathan Mungan
AYNUR TÜRK