İndirgemecilik ve çoklu gerçeklenebilirlik arasında bir inceleme: Biyokimyaalanında indirgemeci modellere felsefi bir bakış
An investigation between reductionism and multiple realizability: A philosophical overview of reductionist models in biochemistry
- Tez No: 988451
- Danışmanlar: PROF. DR. NEBİL REYHANİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Biyokimya, Philosophy, Biochemistry
- Anahtar Kelimeler: Belirim, Çoklu gerçeklenebilirlik, İdealizasyon, İndirgemecilik, Model, Analitik felsefe, Bilim felsefesi, Emergence, Idealization, Model, Multiple realizability, Reductionism, Analytical philosophy, Science philosophy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Biyokimya, fizik/kimya ile biyolojinin kesişim noktasında yer aldığından, hem indirgemeci stratejilere olanak tanır hem de biyolojik işlevlerin bağlamsal bağımlılık ve heterojen fiziksel gerçekleşimler sergilediği durumlarda güçlü indirgemeci tezlerin sınırlarını ortaya koyar. Tez indirgemenin ontolojik, epistemik ve metodolojik anlamlarını birbirinden ayırarak ve odağı katı teori indirgeme ideallerinden yaşam bilimlerindeki başarılı araştırmaları fiilen yönlendiren açıklayıcı pratiklere kaydırarak, standart“indirgemecilik”tartışmasını yeniden çerçevelendirmeye çalışmaktadır. Birinci aşamada, antik atomculuk ve mekanistik felsefeden yirminci yüzyılın teoriler arası indirgemeye dair formel anlatılarına uzanan indirgemeci düşüncenin tarihsel seyrini ele alarak, felsefi indirgeme standartlarının nasıl tümdengelim ve köprü ilkeleriyle ilişkilendirildiğini göstermektedir. İkinci aşamada, çoklu gerçeklenebilirlik, açıklayıcı özerklik ve karmaşık sistemlerin organizasyonu üzerine odaklanan çağdaş itirazları analiz etmekte; bu zorlukların yerel ve amaca yönelik indirgemelerin meşruiyetini sarsmaktan ziyade, öncelikle genel ve tek seferlik indirgemeleri kısıtladığını öne sürmektedir. Üçüncü aşamada tez, biyokimyada indirgemeci açıklamanın model inşası yoluyla nasıl üretildiğini göstermek için Michaelis-Menten enzim kinetiğine dair bir vaka analizini incelemektedir. Çalışma, mekanistik hipotezlerin idealizasyonlar (modeller) aracılığıyla nasıl işlenebilir matematiksel ilişkilere dönüştürüldüğünü, temel parametrelerin enzimler ve deneysel bağlamlar arasında nasıl taşınabilir bir açıklayıcı sözcük dağarcığı işlevi gördüğünü ve modelin kalıcı başarısının uygulanabilirlik alanının açıkça belirtilmesine neden bağlı olduğunu göstermeyi hedeflemektedir. Tez, biyokimyanın metodolojik indirgemeciliği örneklediği sonucuna varmaktadır: İndirgemeci modeller, koşulsuz ve evrensel indirgemeler olarak sunulmak yerine; rejime duyarlı, varsayımları şeffaf ve üst düzey biyolojik kısıtlarla bütünleşik olduklarında güçlüdürler.
Özet (Çeviri)
Situated at the intersection of physics/chemistry and biology, biochemistry allows for reductionist strategies while simultaneously exposing the limits of strong reductionist theses in cases where biological functions exhibit contextual dependence and heterogeneous physical realizations. This thesis seeks to reframe the standard“reductionism”debate by distinguishing between the ontological, epistemic, and methodological meanings of reduction and by shifting the focus from strict ideals of theory reduction to the explanatory practices that actually guide successful research in the life sciences. In the first section, by addressing the historical trajectory of reductionist thought—ranging from ancient atomism and mechanistic philosophy to twentieth-century formal accounts of inter-theoretic reduction—the thesis demonstrates how philosophical standards of reduction became associated with deduction and bridge principles. In the second section, it analyzes contemporary objections focusing on multiple realizability, explanatory autonomy, and the organization of complex systems; it argues that these challenges constrain primarily sweeping, global reductions rather than undermining the legitimacy of local and purpose-oriented reductions. In the third section, the thesis examines a case study on Michaelis-Menten enzyme kinetics to demonstrate how reductionist explanation in biochemistry is produced through model building. The study aims to show how mechanistic hypotheses are transformed into tractable mathematical relations via idealizations (models), how key parameters serve as a portable explanatory vocabulary across enzymes and experimental contexts, and how the enduring success of the model depends on the explicit specification of its domain of applicability. The thesis concludes that biochemistry exemplifies methodological reductionism: reductionist models are powerful not when presented as unconditional and universal reductions, but when they are regime-sensitive, transparent in their assumptions, and integrated with higher-level biological constraints.
Benzer Tezler
- An account of reductionism in biology; practices of molecular biology as instruments
Biyolojide indirgemecilik konusu üzerine bir çalışma; araçlar olarak moleküler biyoloji pratikleri
OZAN ALTAN ALTINOK
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
FelsefeOrta Doğu Teknik ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN SOL
- Green (in)security in international relations theory: A critical realist perspective
Uluslararası ilişkiler teorisinde yeşil güven(siz)lik: Eleştirel gerçekçi bir perspektif
YELDA ERÇANDIRLI
Doktora
İngilizce
2017
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR BEDİRHANOĞLU TOKER
- Mekanın kendi varoluşunu inşa edebilmesi için eş varoluşsal hak arayışı; hetero-fenomenolojik oluş
The search for seeking equal existential right to the ability of building self-existence of the space; hetero-phenomenological becoming
AYÇİN ATUKEREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA ERKÖK
- Göçebe öznellik bağlamında postmodern feminist teori: Kadın-oluş ve bedenleşmiş özne
The experience of nomadic feminist subjectivity in woman-becoming
İREM NUR ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
FelsefeGaziantep ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. MUHARREM AÇIKGÖZ
- Din bilim ilişkisinde indirgemecilik ve yarattığı sorunlar
Reductionism and issues derived from the relationship between religion and science
DEMET DUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN