Geri Dön

Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi'ndeki fıkıh eserlerine dair bir araştırma

A research on fiqh works in Çorum Hasan Pasha Manuscript Library

PDF İndir

  1. Tez No: 987990
  2. Yazar: SÜMEYYE ERDOĞAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. HALİS DEMİR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi'nde muhafaza edilen fıkıh alanındaki yazma eserleri konu edinmektedir. Kütüphanedeki 7857 yazma eserin 556'sı fıkıh literatürüne aittir. Mükerrer nüshalar da dikkate alındığında bu sayı 1000'in üzerine çıkmaktadır. İncelemeye konu olan eserlerden 129'u metin, 92'si şerh, 53'ü hâşiye, 3'ü ta'lik, 169'u risâle, 6'sı tercüme ve 19'u muhtasardır. Araştırmada Hasan Paşa Yazmaları (7268 eser) ele alınmıştır. Çorum'daki diğer koleksiyonlar İskilip Yazmaları (529 eser), Yazma Bağış ve Satın Alma (41 eser), Çorum Müze Müdürlüğü Yazmaları (12 eser) ve Çankırı Müze Müdürlüğü Yazmaları (az sayıdaki nüsha) şeklindedir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müellifleri tespit edilebilen eserler sırayla tanıtılmış; her müellif hakkında kısa biyografik bilgiler verilmiş, ardından kütüphanede eserleri muhtevâ ve fizikî özellikleriyle birlikte tanıtılmıştır. İkinci bölümde müellifleri tespit edilemeyen eserler konularına göre tasniflendirilmiştir. Eserlerin Türkiye'deki diğer nüshaları da tespite çalışılmış ve ilgili dipnotlarda kaydedilmiştir. Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi'nde muhafaza edilen fıkıh yazmaları, metin, şerh, hâşiye, ta'lîk, risâle, tercüme ve muhtasar türlerindedir. Müellifi tespit edilebilen nüshalar içinde Hanefî mezhebine mensup fakihlerin ağırlığı belirgindir. Şerh ve hâşiye geleneğinin en yoğun takip edildiği metinler Muhtasarü'l-Müntehâ, Menârü'l-envâr, el-Ferâizü's-Sirâciyye ve et-Telvîh olup, özellikle Muhtasarü'l-Müntehâ ve et-Tenkîhu'l-usûl çevresinde hâşiye faaliyetinin güçlendiği görülmektedir. Nüsha varlığı bakımından el-Ferâizü's-Sirâciyye, Dürerü'l-hükkâm, Şerhu'l-Ferâizi's-Sirâciyye ve Hâşiye alâ Şerhi Muhtasari'l-Müntehâ öne çıkmaktadır. Konu tasnifinde ferâiz, ibâdât, usûl-i fıkıh, muhâkeme, vakıf, ukûbât, fetâvâ, fetvâ âdâbı ve nevâzil mahiyetindeki fer'î risâleler belirgin bir yer tutmaktadır. Bu araştırma ile Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi'nde yer alan fıkıh literatürünün gün yüzüne çıkarılması ve ilmî çevrelerin istifadesine sunulması hedeflenmiştir. Böylece kütüphanedeki zengin mirasın tanıtılması sağlanmış ve fıkıh ilminin tedvîn ve intikal sürecine dair araştırmalara zemin hazırlanmıştır.

Özet (Çeviri)

This study focuses on the manuscripts in the field of fiqh preserved in the Çorum Hasan Paşa Manuscript Library. Of the 7,857 manuscripts in the library, 556 belong to the fiqh literature. When duplicate copies are taken into account, this number exceeds 1,000. Of the works examined, 129 are texts, 92 are commentaries, 53 are marginal notes, 3 are ta'lik, 169 are treatises, 6 are translations, and 19 are summaries. The study covers the Hasan Paşa Manuscripts (7,268 works). Other collections in Çorum include the İskilip Manuscripts (529 works), Donated and Purchased Manuscripts (41 works), Çorum Museum Directorate Manuscripts (12 works), and Çankırı Museum Directorate Manuscripts (a small number of copies). The study consists of two sections. In the first section, authors are introduced in order of their dates of death; brief biographical information is provided about each author, followed by a description of their works in the library, including their content and physical characteristics. Works whose authors are unknown have been classified according to their subjects. Efforts have been made to identify other copies of the works in Turkey, and these have been recorded in the relevant footnotes. In the second section, the works have been classified according to their types; evaluations have been made taking into account factors such as whether they are printed, the centuries in which the authors lived, and the sects to which they belonged. The fiqh manuscripts preserved in the Çorum Hasan Paşa Manuscript Library include texts, commentaries, marginal notes, glosses, treatises, translations, and summaries. Among the manuscripts whose authors can be identified, those belonging to Hanafi jurists are predominant. The texts in which the tradition of commentary and marginal notes is most intensively followed are Muhtasarü'l-Müntehâ, Menârü'l-envâr, el-Ferâizü's-Sirâciyye, and et-Telvîh, with hâlîye activity particularly intensifying around Muhtasarü'l-Müntehâ and et-Tenkîhu'l-usûl. In terms of manuscript availability, el-Ferâizü's-Sirâciyye, Dürerü'l-hükkâm, Şerhu'l-Ferâizi's-Sirâciyye and Hâşiye alâ Şerhi Muhtasari'l-Müntehâ stand out. In terms of subject classification, minor treatises on inheritance, worship, principles of jurisprudence, adjudication, waqf, penalties, fatwas, fatwa etiquette, and contemporary issues occupy a prominent place. This research aims to bring to light the fiqh literature in the Çorum Hasan Paşa Manuscript Library and make it available to the scientific community. Thus, the rich heritage of the library has been introduced, and a foundation has been laid for research on the codification and transmission process of fiqh science.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    364918

    Çorum Hasan Paşa Yazma Eser Kütüphanesi'nde bulunan bulut tasarımlı cildler

    Cloud design bookbindings in Çorum Hasan Pasha Manuscript Library

    FATMA ŞEYMA BOYDAK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2014

    Sanat TarihiNecmettin Erbakan Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET SAİM ARITAN

  2. Tez No

    720883

    Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 hk 2211 numarada kayıtlı şiir mecmûası (inceleme- metin ve MESTAP'a göre tasnifi)

    Çorum Hasan Paşa Library of manuscripts poetry mecmu'a recorded in 19 hk 2211 (Review-transcription and classification according to MESTAP)

    HERDEM KAYA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Türk Dili ve EdebiyatıHitit Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF AYAN NİZAM

  3. Tez No

    805722

    Terceme-i Kitâbü'l-Ahlâk adlı eserin dil özellikleri, transkripsiyonlu metni ve dizini hazırlanarak dil ve edebiyat eğitimi yönünden incelenmesi

    The examination of the Terceme-i Kitâbü'l-Ahlâk work in terms of language and literature education by preparing language features transcribed text and index

    AYŞE ERBAY

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesi

    Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MESUT ŞEN

  4. Tez No

    942947

    19. yüzyıl Osmanlı ulemasından Abdullah Eyyubi'nin Miftahu's-Sa'adeti'l-Medine adlı eserinin transkripsiyonu ve muhteva analizi

    Transcription and content analysis of 19th-century Ottoman scholar Abdullah Eyyubi's Work Mıftahu's-Sa'adetı'l-Medine

    MESUT GÜR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    TarihYozgat Bozok Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ DADAŞ MUTALLİM

  5. Tez No

    815355

    Tezkire-i Şuarâ-yı Cezîre-i Girid'in bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü

    Concordance and functional dictionary of Tezkire-i Şuarâ-yı Cezîre-i Girid

    YASEMİN ŞANLI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Türk Dili ve EdebiyatıBaşkent Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI AYTAÇ

Geri Dön