Sosyal bütçe uygulaması olarak cinsiyete duyarlı bütçeleme ve değerlendirmesi: İzmir Büyük Şehir Belediyesi örneği
Gender-responsive budgeting as a social budget application and its evaluation: The case of Izmir Metropolitan Municipality
- Tez No: 987802
- Danışmanlar: DOÇ. DR. RÜKAN KUTLU KORLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kamu bütçeleri, devletin ekonomik ve sosyal politikalarının en temel araçlarından biri olarak, kaynakların etkili, adil ve stratejik bir şekilde dağıtılmasını hedefler. Bütçeleme sistemlerinin tarihsel gelişimi, yalnızca mali disiplin sağlamakla kalmamış; aynı zamanda hesap verebilirlik, şeffaflık ve performans esaslı yönetim gibi ilkeleri de beraberinde getirmiştir. Klasik bütçelemeden performans esaslı bütçeye, oradan da sosyal bütçeleme yaklaşımlarına uzanan süreçte, kamu bütçesinin toplumsal etkileri daha fazla önem kazanmıştır. Bu çerçevede sosyal bütçe yaklaşımı, yalnızca ekonomik kalkınmayı değil; insan hakları, toplumsal refah ve eşitliği önceleyen bir bütçeleme anlayışını temsil eder. Cinsiyete Duyarlı bütçeleme (CDB), kamu harcamalarının kadınlar ve erkekler üzerindeki farklı etkilerini analiz eden ve bütçeleme sürecine toplumsal cinsiyet perspektifi kazandırmayı amaçlayan bir yaklaşımdır. Bu yöntem, kaynakların toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeterek tahsis edilmesini sağlamayı ve kamu politikalarının tüm bireyleri kapsayıcı şekilde şekillendirilmesini hedeflemektedir. CDB; bütçeleme süreçlerine katılımcılığı, şeffaflığı ve hesap verebilirliği entegre ederek, yalnızca teknik değil aynı zamanda politik bir araç işlevi görür. Özellikle yerel yönetimler, doğrudan halkla kurdukları temas sayesinde, CDB uygulamaları açısından güçlü bir potansiyele sahiptir. Bu doğrultuda çalışmada, sosyal bütçe kavramının teorik temelleri ve tematik bütçeleme türleri açıklanmış; Cinsiyete Duyarlı bütçelemenin tarihsel gelişimi, hedefleri, yöntemleri ve uluslararası uygulamaları detaylandırılmıştır. Son bölümde ise İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin stratejik planları çerçevesinde yürütülen CDB uygulamaları değerlendirilmiş ve bu uygulamaların kadın dernekleri perspektifinden etkileri analiz edilmiştir. Bu bulgular, yerel düzeyde toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı bütçeleme pratiklerinin geliştirilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. Elde edilen bulgular, İBB'nin toplumsal cinsiyet eşitliği hedefini kurumsal belgelerinde güçlü bir şekilde sahiplendiğini ve siyasi iradeyi somut kurumsal kararlara dönüştürdüğünü göstermektedir. İBB, Masal Evleri ve Kadın Sığınma Evleri gibi bakım ekonomisini sosyalleştiren yenilikçi projeler, Üretici pazarlarında kadın kooperatiflerine destek ve toplu ulaşımda kadın şoför sayısını artırma gibi sektörler arası dönüşüm çabalarıyla bu hedefi etkin bir şekilde uygulamaya dökmüştür. Özellikle 2021 ve 2022 yılları, cinsiyete duyarlı bütçeleme uygulamalarının hem içerik hem yaygınlık bakımından önemli ölçüde geliştiği yıllar olarak öne çıkmış; bu çabalar, İBB'nin Türkiye'deki yerel yönetimler arasında öncü ve yenilikçi bir konumda olduğunu kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Public budgets are among the most fundamental tools of governments for implementing economic and social policies, aiming to allocate resources effectively, equitably, and strategically. The historical development of budgeting systems has not only ensured fiscal discipline, but also introduced principles such as accountability, transparency, and performance-based management. From classical budgeting to performance-based budgeting, and eventually to social budgeting approaches, the social impacts of public budgets have become increasingly significant. In this context, the social budgeting approach goes beyond economic growth to embrace a budgeting philosophy grounded in human rights, social welfare, and equity. Gender-responsive budgeting (GRB) is a method that analyzes the differential impacts of public expenditures on women and men, and integrates a gender perspective into the budgeting process. This approach aims to allocate resources in a way that promotes gender equality and ensures that public policies are designed to be inclusive for all individuals. GRB functions not only as a technical tool but also as a political mechanism that emphasizes participation, transparency, and accountability in budgeting processes. Particularly at the local level, municipalities have strong potential to implement GRB due to their close contact with communities. Accordingly, this study first explains the theoretical foundations of social budgeting and thematic budget types, and then elaborates on the historical development, objectives, methods, and international practices of gender-responsive budgeting. In the final section, gender-responsive budgeting practices of the İzmir Metropolitan Municipality are evaluated within the scope of its strategic plans, with a particular focus on the perspectives of women's associations. The findings aim to contribute to the advancement of gender-responsive budgeting practices at the local level. The findings show that the Izmir Metropolitan Municipality (IMM) has strongly embraced the goal of gender equality in its institutional documents and translated political will into concrete corporate decisions. IMM has effectively put this goal into practice through innovative projects that socialize the care economy, such as Fairy Tale Houses and Women's Shelters, support for women's cooperatives in Producer Markets, and efforts towards cross-sectoral transformation, such as increasing the number of female drivers in public transportation. The years 2021 and 2022, in particular, stand out as periods when gender-responsive budgeting practices significantly developed in terms of both content and prevalence; these efforts prove that IMM holds a pioneering and innovative position among local governments in Turkey.
Benzer Tezler
- Alternatif bir yaklaşım olarak toplumsal cinsiyet esaslı bütçeleme: Yerel yönetimler çerçevesinde karşılaştırmalı bir analiz
Gender based budgeting as an alternative approach: A comparative analysis within the frame of local administration
GİZEM ESRA KUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MaliyeMersin ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLMİYE YASEMİN ÖZUĞURLU
- Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme uygulamalarının özel sektör işletmelerinde genel kabul seviyesi: Diyarbakır ili alan araştırması
The general acceptance level of gender responsive budgeting practices in private sector enterprises: A field research study in Diyarbakır province
DİLAN AYDIN
- Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme ve Türkiye'de merkezi yönetim bütçesi
Gender sensitive budgeting and central government budget in Turkey
NİHAL RENÇBER
- Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçe ve Türkiye: Kavram ve yöntem sorunları
Gender sensitive budgeting and Turkey: Concept and methodology problems
MUSTAFA ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2012
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriAnkara ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLAY TOKSÖZ
- Bütçe sistemlerinde dönüşüm ve yeni bütçe yaklaşımları çerçevesinde Türkiye üzerine bir değerlendirme
Transformation in budget systems and an assessment of Turkey within the framework of the new budget approaches
FURKAN TOSUNCU