Yeni medya döneminde mimari temsil ve geçkinlik
Architectural representation in the new media era and lateness
- Tez No: 987592
- Danışmanlar: PROF. DR. OZAN ÖNDER ÖZENER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Özeti okunmakta olan bu tez ancak bir çizinin yazımı olarak ele alınabilir. Yeni bir mimari temsil yöntemi arayışı ile başlayan bu süreç devamında beni göz önünde olan ama fark edilmemiş fenomenlerin gün yüzüne çıkarılmasına itti. Bu fenomenlerin nasıl çıkartılacağına dair sorgum sürerken geçkinlik kavramı, fenomenlerle gösterdiği paralellik ile gözüme çarptı. Tez, sözkonusu paralelliğin konseptüel ve kontekstüel olarak açıklanmış halidir. Tez, mimari temsilin dijitalleşmeyle birlikte geçirdiği dönüşümü ve bu dönüşüm kapsamında“geçkinlik”(lateness) kavramının nasıl yeniden yorumlandığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu incelemenin daha okunabilir olması adına çalışma, GİRİŞ, MEVCUT LİTERATÜRDE MİMARİ TEMSİL, ANLATIM, ÇİZİM ve SONUÇ olarak beş ana başlık altında toplanmıştır. GİRİŞ başlığında, mimari temsilin tanımı ve tarihsel gelişimi ele alınmış, özellikle özne-merkezli temsilden oluş-merkezli temsile geçişin kuramsal boyutları tartışılmıştır. Klasik dönemde plan, kesit, görünüş ve perspektif gibi araçlar tekil bir bakış açısı üzerinden mekânı sabitleyen anlatılar üretirken; modernist ve avangard dönemlerde kolaj, montaj ve diyagramatik çizimler parçalanmış ve çoğulcu bir temsil anlayışını gündeme getirmiştir. Yirminci yüzyılın sonundan itibaren dijital araçların yaygınlaşmasıyla temsil, salt bir sonuç ürünü olmaktan çıkarak tasarım sürecinin bütününe yayılan eleştirel bir araca dönüşmüştür. Bu dönüşüm, fotogerçekçi üretim beklentilerini sorgularken hibrit ve kolaj tabanlı çizim tekniklerinin yükselişine zemin hazırlamıştır. Böylece temsil, yalnızca teknik doğruluk ve kesinliğin ötesinde, çok katmanlı, parçalı ve yoruma açık anlatılar üretmektedir. Theodor W. Adorno'nun geç stil tartışması üzerinden mimarlık kuramına taşınan 'geçkinlik' kavramı benzer özellikler göstermesi sebebi ile temsildeki konumunu düşünmeye davet etmektedir. Eisenman tarafından tanımlanan geçkinliğin mimari temsillerde nasıl aranacağına dair yöntem ve kapsam belirlenmiştir. MEVCUT LİTERATÜRDE TEMSİL bölümünde mimari temsile dair kuramsal yaklaşımlar ve geçirdiği dönüşüm kapsamlı bir biçimde ele alınmıştır. Temsilin klasik dönemde özne merkezindeki geleneksel yapısından çağdaş dönemde süreç merkezli yapıya kayması; kolaj, diyagram ve farklı gösterim teknikleri aracılığı ile parçalanan modern ve postmodern stratejiler ışığında yeniden değerlendirilmiştir. Çebi ve Mortaş'ın işaret ettiği dönüşüm sürecinde mimari temsilin sadece gösterim değil, tasarım sürecini yönlendiren aktif bir düşünme aracı haline gelişi, Deleuze'nin oluş, fark ve aradalık (in-between) gibi kavramlarla birlikte okunmuştur. Peter Eisenman ve Elisa Iturbe'ninn Adorno'nun geç stil kavramını mimarlık disiplinine taşıyarak geliştirdiği geçkinlik kuramı, mimarlık tarihinde zamansal kopuşları görünür kılan eleştirel bir araç olarak açımlanmış olup temsilin yapısal kopukluk ve tamamlanmamışlık durumlarıyla kurduğu ilişki tartışılmıştır. Bu kapsamda Raimund Abraham'ın unbuilt kavramı inşaat öncesi ve inşaata direnen temsillere bakmak için bir lens olarak kullanılmıştır. Son olarak dijital çağ ile beraber ortaya çıkan post-dijital temsiller, analog ve dijitalin bilinçli bir melezlenmesiyle oluşan hibrit stratejiler bağlamında değerlendirilmiş olup Bryan Cantley ve benzeri figürler üzerinden bu temsillerin eleştirel, zamansal ve estetik nitelikleri örneklendirilmiştir. ANLATIM kısmında ise Eisenman'ın geçkinlik (lateness) kavramının doğasına ışık tutulmuştur. Geçkinlik, en genel tabiri ile mimarların son dönemlerinde tasarladıkları yapılarda bulunan biçimsel ve zamansal tutarsızlıktır. Cephelerde kullanılan pencere biçimlerinden kolon dizilimine, mekan düzenlenmesinden modernite eleştrisine kadar yapının zamana ve bitmeye gösterdiği direnç olarak çözümlenebilir. Bu noktada geçkinlik kavramının sınırları bulanıklaştırılarak modern temsillerdeki konumlanmasına dair çözümlemelerde bulunulmuştur. İnşaatı bitmiş yapılarda gözlemlenen geçkinliğin inşaat öncesi en kritik süreçlerden biri olan temsilde kendini ne ölçüde gösterdiği araştırmanın tartışma alanlarından biridir. Bu kapsamda Peter Eisenman'ın geçkinlik kavramı, mimari temsilin belirsizlik, çelişki ve biçimsel çözülme içeren yapısını değerlendirmek için kuramsal bir mercek olarak kullanılmaktadır. Çizim tekniklerinin temsil gücü karşılaştırmalı bir bakışla ve örneklerle ele alınmış; plan, kesit, görünüş, perspektif ve aksonometrik gösterim gibi yöntemlerin geçkinlik ile kurduğu ilişki irdelenmiştir. ÇİZİM bölümünde çağdaş mimari yarışmalar kapsamında seçilen örnekler geçkinliği bünyelerinde barındırmaları üzerinden analiz edilerek geçkinliğin hangi özelliklerini gösterdiklerine dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Analiz yöntemi olarak seçilen tipolojik okuma çerçevesinde, Avrupa merkezli EUROPAN yarışmasında ödül almış veya özel mansiyonla anılmış çeşitli projelere ait 15 temsil, içlerinde yer alan zamansal kırılma, biçimsel belirsizlik, parçalanma, anakronizm ve anlatı çoğulluğu gibi tipler üzerinden değerlendirilmiştir. SONUÇ kısmında yapılan analizler sonucunda mimari temsilde geçkinliğin yalnızca yapının kendisine değil, temsile içkin olabileceğini; çağdaş yarışma projelerinde anlatının görsel ve kuramsal düzeyde kırıldığı; söz konusu temsillerin ise bir sunum aracı olmanın ötesine geçerek eleştirel bir medyum haline geldiği ortaya konulmuştur. Araştırma kapsamında ulaşılan çıkarımlar çerçevesinde geçkinliği temsil stratejisi olarak kullanılması önerilen bir altlık oluşturulmuştur. Bu çalışmanın sonucunda, geçkinliğin çağdaş mimarlık temsillerinde estetik ve düşünsel bir strateji olarak kullanılabileceği sonucuna varılmaktadır.
Özet (Çeviri)
This extended abstract of the thesis you are reading can best be understood as the writing of drawings. The conceptual trajectory of this thesis began with a search for new architectural representation technique. Over time, this search evolved into an effort to uncover latent yet overlooked phenomena embedded in architectural representations. Hybrid drawings, bricolages, drawings mixing analog and digital tools were emerging among screens and papers. And they were performing some kind of resistance. The drawings were resisting to be understood, resisting to be placed in a particular time. While I was investigating how to expose these phenomena, the concept of lateness caught my eye with its parallels. Thus, the study constitutes an attempt to articulate the conceptual and contextual parallels between lateness and contemporary architectural representations. This research aims to examine the transformation of contemporary architectural representation under the influence of digital media, and to reinterpret the notion of lateness within this changing framework. To facilitate clarity and thematic structure, the thesis is organized into five main chapters: INTRODUCTION, REPRESENTATION IN THE EXISTING LITERATURE, EXPRESSION, DRAWING, and CONCLUCION. Each section foregrounds a distinct aspect of architectural representation: the first traces its historical response to digital design tools; the second one investigates its conceptual shift towards different orientations along with conceptual definiton of lateness; the third explores how the concept of lateness intersects with representational practices; the fourth analyzes selected drawings that exhibit characteristics of lateness; and the final section reflects on the findings, offering a synthesis of the interpretative strategies and theoretical insights developed throughout the study. The INTRODUCTION chapter acts as an entrance and outlines the critical shifts in representational practices and their implications for contemporary architectural discourse. Historically, tools such as plans, sections, elevations, and perspectives functioned to translate architectural thinking onto paper. Since the 16th century, evolving representational techniques have been among the factors influencing architectural discourse. However, approaching the 21st century, newfound design tools such as CAD, BIM and 3D modelling led a profound transformation in architectural representation techniques. Production and distribution of architectural media became cheaper and more accessible. Democratization of representation exposed more individuals to these new tools. As a result, this technological advancement led to hybridization of human and computer as Vroman and Cannaerts stated (2022). While translation and integration between analog and digital drawing practices progess, it led to new methods of presentation such as hybrid drawings. Hybrid and collage-based drawing techniques have disrupted the expectation of clarity and completeness, giving rise to layered, fragmented, and open-ended visual narratives and compositions. EXISTING LITERATURE ON REPRESENTATION section comprehensively examines theoretical approaches to architectural representation and its transformation over time. The shift from the subject-centered traditional structure of classical representation to a process-oriented understanding in the contemporary period is reassessed considering modern and postmodern strategies that embrace fragmentation through techniques such as collage, diagramming, and alternative visual tools. In the transformation process identified by Çebi and Mortaş, architectural representation has evolved from a tool of depiction into an active cognitive device that guides the design process - an evolution that is also interpreted through Deleuzian concepts such as becoming, difference, and in-between. The 'lateness' concept developed by Peter Eisenman and Elisa Iturbe, by adapting Adorno's concept of late style to the discipline of architecture, has been articulated as a critical tool that renders temporal ruptures in architectural history visible, and its relationship with structural discontinuity and incompleteness in representation has been thoroughly discussed. In this context, Raimund Abraham's concept of the 'unbuilt' is employed as a conceptual lens to analyze representations that either precede construction or resist its finalization. Finally, the emergence of post-digital representations in the digital age - where analog and digital techniques are consciously hybridized - has been examined through the lens of hybrid strategies, with particular focus on the critical, temporal, and aesthetic dimensions of such representations as exemplified by figures like Bryan Cantley. The EXPRESSION chapter focuses on Peter Eisenman's theoretical articulation of lateness, which broadly refers to formal and temporal inconsistencies found in the later works of architects. Eisenman analyses his collegaues's finished buildings to further explain this term. From facade compositions and column arrangements to the internal organization of space, these inconsistencies are interpreted as a form of resistance to closure. Those design choices also have a resistance to totality and penultimate meaning. The thesis extends the scope of lateness beyond built forms, hypothesizes that the lateness might also be inherent in architectural representations itself. With this hypothesis, it questions the boundaries of the concept and attempts to redefine its position in contemporary architectural media. The choice to focus on architectural representations stems from the premise that they serve as a critical stage in the design process, one in which the potential for conceptual and speculative architectural thinking is at its highest, prior to the material constraints and finality imposed by construction. Cook (2008) mentions about this greater potential of drawing over reality. Peter Eisenman's concept of lateness is employed as a theoretical lens to evaluate the structure of architectural representations marked by ambiguity, contradiction, and formal dissolution. In addition, the representational capacities of major drawing techniques are examined through a comparative approach. Each of those methods have their advantages and disadvantages when it comes to projecting architectural ideas to the paper or screen. Major techniques like plan, section, elevation, perspective, and axonometric projection critically analysed with their intersect with the notion of lateness.“After all, if the drawing is not to lead the way, what else?”Peter Cook (2008). The DRAWING chapter presents a detailed inquiry about the representation strategies employed in architectural competitions. Numerous architecture offices and design teams have adopted unconventional representational strategies within the context of design competitions, often leading to more nuanced and compelling narrative constructions, some of which have achieved critical acclaim or awards. This conceptual potential of representation has also been emphasized by Scheer (2014), who argues that the manipulation of formal rules within a representation can generate new knowledge about phenomena. Cook (2008) also emphasizes that the greater potential of drawing to reality. Series of case studies drawn from EUROPAN; a biennial Europe-based architectural competition which invites architects who are under 40 years of age. In this range, projects from EUROPAN13 (2015), EUROPAN14 (2017), EUROPAN15(2019), EUROPAN16 (2021) and EUROPAN17 (2023) were included in the inquiry. A total of fifteen drawings from award-winning or specially mentioned projects are analyzed. This study employs a typological reading method to analyze selected architectural representations. In this approach, The analysis goes beyond the projected building and explores how representation becomes an act of critical resistance. With this method, the selected representations are examined deeply for indicators of lateness such as temporal disjunction, fragmentation, ambiguity, and narrative multiplicity. The observed representational techniques are categorized based on the extent to which they reflect the criteria associated with lateness. Using artstyles, backgrounds or cutaway figures from different periods of history is considered temporal disjunction. The presence of disrupted forms, layered spatial readings, and non-continuous geometries indicate the emergence of fragmentation. According to Scheer (2014), ambiguity, as inherent to representation, offers wide possibilities for creative expression. It can be observed in the superimposition of conflicting visual elements that resist singular interpretation. Narrative multiplicity can be found in non-hierarchical compositions and unresolved tectonic relationships. Those indicators occur in collages mostly, but can also be observed in other representation forms. Finally, the CONCLUSION chapter synthesizes the outcomes of the analysis, concluding that lateness is not only embedded in built architecture as a theoretical construct but can also manifest within representation itself. Contemporary competition entries show that visual and conceptual disruption often occurs before the design is realized as form. As such, drawing becomes not merely a medium for presentation, but a critical site and speculative practice. Moving forward, architectural competititons will likely continue to prioritize representations that embody characteristics that are tied to lateness. Within the scope of the research findings, a framework has been formulated to advocate for the use of lateness as a strategic representational approach. The thesis ultimately proposes that lateness can also function as both an aesthetic strategy and a conceptual stance in contemporary architectural representation.
Benzer Tezler
- Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze İstanbul'da değişen konut söyleminin reklamlar üzerinden analizi
Analysis of the changing housing discourse in Istanbul over advertisements from Early Republican Period to present
PINAR ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER
- Gamitecture: Representing architecture as a design tool
Gamitecture: Mimarlığı bir tasarım aracı olarak temsil etmek
ORHAN ÇELİKTÜRK
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
MimarlıkYeditepe ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVİN ASLI CAN
- Dıjıtal uzamda kamusal mekanın üretımı: Twitter verilerine dayali bir model önerisi
Production of public space in digital space: A model proposal based on twitter data
GİZEM ÖZPOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OZAN ÖNDER ÖZENER
- Oyun motorlarının mimarı tasarım ve temsil süreçlerinde değerlendirilmesi
Evaluation of game engines in architectural design and representation processes
OSMAN SÜMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- Bodily experience and spatial thinking in architectural design process
Mimari tasarım sürecinde bedensel deneyim ve uzamsal düşünme
SEMA ALAÇAM
Doktora
İngilizce
2014
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ