Sağlık ve sürdürülebilir kalkınma arasındaki ilişki: Bulaşıcı olmayan hastalıkların yükü üzerinden bir analiz
The relationship between health and sustainable development: An analysis through the burden of non-communicable diseases
- Tez No: 987333
- Danışmanlar: PROF. DR. NEJLA ADANUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Teorisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yüzyılda gerçekleşen bilimsel, teknolojik ve sosyoekonomik ilerlemeler; eğitim, beslenme, barınma, su ve sanitasyon koşullarındaki iyileşmelerle birlikte sağlık alanında köklü dönüşümler yaratmıştır. Bu gelişmeler, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede önemli başarılar sağlamış ve doğumda beklenen yaşam süresini belirgin biçimde artırmıştır. Ancak yaşam süresindeki artış, hastalık ve ölüm nedenlerinde yapısal bir değişimi de beraberinde getirmiştir.“Epidemiyolojik geçiş”olarak tanımlanan bu süreçte, bulaşıcı hastalıkların yerini giderek kardiyovasküler hastalıklar, kanser, kronik solunum yolu hastalıkları ve diyabet gibi bulaşıcı olmayan hastalıklar (BOH) almıştır. BOH'lar, uzun süreli morbiditeye ve mortaliteye yol açarak yaşam kalitesini düşürmekte; üretkenlik kaybı ve artan sağlık maliyetleriyle ekonomik ve sosyal sistemlere büyük yük getirmektedir. Bu durum, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde eşitsizlikleri derinleştirerek sürdürülebilir kalkınmayı ciddi biçimde tehdit etmektedir. Bu nedenle, BOH'ların toplam hastalık yükünün sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkilerinin incelenmesi önem taşımaktadır. Bu çerçevede çalışmanın temel amacı, bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanan toplam hastalık yükünün sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkilerini nicel yöntemlerle analiz ederek, sağlık ile kalkınma arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışmada, Dünya Bankası'nın alt-orta ve üst-orta gelir gruplarının toplamı olarak sınıflandırdığı gelişmekte olan ülkelerden oluşan bir örneklem kullanılmıştır. Bu örneklemden sağlanan 2002–2021 dönemine ait yıllık verilerle dinamik panel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Ampirik analizde bağımlı değişken olarak Hickel'in Sürdürülebilir Kalkınma Endeksi (SDI) kullanılmıştır. Sürdürülebilir kalkınmayı açıklamak için temel bağımsız değişken olarak BOH kaynaklı Engelliliğe Ayarlanmış Yaşam Yılları (DALY) göstergesi tercih edilmiş; modelin gücünü artırmak için ise sosyoekonomik, demografik ve çevresel kontrol değişkenleri modele dahil edilmiştir. Analiz çerçevesinde gerçekleştirilen dinamik Sistem GMM tahminleri, BOH kaynaklı DALY'nin sürdürülebilir kalkınma üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, BOH'ların yol açtığı sağlık kayıplarının bireysel ve toplumsal düzeyde olumsuz etkiler yarattığını ve uzun vadede sürdürülebilir kalkınmayı zayıflattığını göstermiştir. Bu sonuçlar, özellikle gelişmekte olan ülkelerde BOH önleme stratejilerinin kalkınma politikalarına entegre edilmesinin zorunluluğuna işaret etmiştir.
Özet (Çeviri)
Scientific, technological, and socioeconomic advances over the past century, combined with improvements in education, nutrition, housing, water, and sanitation, have brought about fundamental transformations in health. These developments have led to significant successes in combating infectious diseases and have markedly increased life expectancy at birth. However, the increase in life expectancy has also brought about a structural change in the causes of illness and death. In this process, defined as the“epidemiological transition,”infectious diseases have increasingly been replaced by noncommunicable diseases (NCDs) such as cardiovascular diseases, cancer, chronic respiratory diseases, and diabetes. NCDs reduce quality of life by causing long-term morbidity and mortality; they also place a heavy burden on economic and social systems through lost productivity and increased healthcare costs. This situation seriously threatens sustainable development, particularly by deepening inequalities in low- and middle-income countries. Therefore, it is important to examine the impact of the total disease burden of NCDs on sustainable development. Within this framework, the main objective of the study is to analyze the effects of the total disease burden caused by noncommunicable diseases on sustainable development using quantitative methods, thereby revealing the relationship between health and development. The study utilized a sample comprising developing countries classified by the World Bank as the sum of lower-middle and upper-middle income groups. A dynamic panel data analysis was performed using annual data from the 2002–2021 period obtained from this sample. In the empirical analysis, Hickel's Sustainable Development Index (SDI) was used as the dependent variable. The Disability-Adjusted Life Years (DALY) indicator derived from the BOH was used as the primary independent variable to explain sustainable development; socio-economic, demographic, and environmental control variables were included in the model to increase its power. Dynamic System GMM estimates conducted within the framework of the analysis revealed that NCD-related DALY has a statistically significant and negative impact on sustainable development. The findings show that health losses caused by NCDs create negative effects at the individual and societal levels and weaken sustainable development in the long term. These results point to the necessity of integrating NCD prevention strategies into development policies, especially in developing countries.
Benzer Tezler
- Yaşam çevresi faktörlerinin kentsel sağlığa etkisi: ABD ve Türkiye örneklerinin karşılaştırmalı mekânsal istatiksel analizleri
The impact of living environment factors on urban health: Comparative spatial statistical analyses of US and Turkey cases
AYŞE GÜL SOYDAN GÜRDAL
Doktora
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURCU H. ÖZÜDURU
- Kentsel alanlardaki fiziksel ve sosyoekonomik belirleyicilerin çocuk sağlığına etkilerinin CBS ile araştırılması
Investigating the effects of physical and socio-economic determinants on children health through GIS
ASLI KAHRAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR DOĞRU
- Global goals, local voices: A multinational comparative sentiment and topic analysis of public transportation in the context of SDGs
Küresel hedefler, yerel sesler: Sürdürülebilir kalkınma amaçları bağlamında toplu taşımaya yönelik ülkelerin karşılaştırmalı duygu ve konu analizi
ASLIGÜL AKSAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE CAMGÖZ AKDAĞ
- Sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında Türkiye ve Avrupa'da sağlık ve kaliteli yaşam ile temiz su ve sanitasyonun ilişkisi
The relationship between good health and well-being and clean water and sanitation in turkey and europe within the scope of sustainable development goals
ONUR SEZGİN
Doktora
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiÜsküdar ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞBA ALTINTAŞ
- Gelişmekte olan ülkelerde etki yatırımı ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki ilişki
The relationship between impact investing and sustainable development in developing countries
BARRINGTON CHUNGULO