ДОКУМЕНТ БАШКАРУУ СИСТЕМАЛАРЫНЫН БҮТҮНДҮГҮН КАМСЫЗ КЫЛУУ ҮЧҮН БЛОКЧЕЙН ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ИЗИЛДӨӨ
BELGE YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BÜTÜNLÜĞÜNÜ SAĞLAMAK İÇİN BLOCKCHAIN TEKNOLOJİLERİNİN ARAŞTIRILMASI
- Tez No: 987090
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ISMAİLOVA RİTA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Blockchain, Belge Yönetim Sistemi, Hyperledger Fabric, IPFS, MongoDB, Blockchain, Document Management System, Hyperledger Fabric, IPFS, MongoDB
- Yıl: 2025
- Dil: Kırgızca
- Üniversite: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yazılım Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnternetin icadı yaşamın tüm alanlarında önemli değişikliklere yol açarak dijital çağın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu dijital çağda, belgelerin ve verilerin sayısı her geçen gün artmaktadır. Dolayısıyla iş akışındaki bu değişmeler belge yönetim sistemlerinin geliştirilmesine yol açmıştır. Belge yönetim sistemleri (DMS), dijital belgeleri yönetmek için tasarlanmış bilgisayar programlarıdır. Belge organizasyonunu, sürüm denetimini ve paylaşımını otomatik olarak geliştirir. Modern çalışma koşullarında, uzaktan ve mobil çalışma koşullarında, her yerden ve her an gerekli dokümanlara ulaşmamızı sağlar. Kurum ve kuruluşlar açısından belge yönetim sistemlerini kullanmanın avantajı, çeşitli türdeki belgelerin saklanmasına ve oluşturulmasına olanak sağlamasıdır. Fakat belge yönetim sistemlerinin iş akışlarına getirdiği faydaların yanı sıra, veri güvenliği ve bütünlüğü gibi sorunları gündeme getirmektedir. Ayrıca verilerin tahrif edilmesi, telif haklarının korunması, diploma veya patent gibi hukuki açıdan önemli belgelerin doğruluğunun kontrol edilmesi, birçok ülkede güncel sorundur. Bunun yanı sıra, belge yönetim sistemleri merkezi veritabanları tarafından yönetildiği için çeşitli dijital saldırılara ve siber tehditlere maruz kalabilmektedir. Bu sorunlar, verilerin korunması ve doğrulanması için güvenilir ve şeffaf mekanizmaların oluşturulması ihtiyacını ortaya koymaktadır. Blockchain Belge yönetim sistemlerinde ortaya çıkan sorunlara yenilikçi bir çözüm olarak blockchain teknolojisi, benzersiz ve kriptografik özellikleriyle araştırmacıların ilgisini çekmektedir. İnternet, insanlık için küresel iletişim ve bilgi alışverişi fırsatlarını açtıysa, blockchain teknolojisi ise dijital çağda verilerin güvenliğini ve bütünlüğünü sağlayan yenilikçi bir meta-teknoloji olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu teknoloji önemli bilgi ve belgelerin güvenli ve güvenilir bir şekilde saklama ve doğrulama olanağı sunar. Ayrıca bankalar veya diğer finansal kuruluşlar gibi üçüncü taraf aracılara ihtiyaç duyulmadan, dijital para, belge ve verilerin internet üzerinden güvenli bir şekilde transfer etme 7 imkanı sunmaktadır. Özellikle fikri mülkiyet haklarının ve resmi kayıtların korunmasında güvenilirlik, şeffaflık ve güvenlik sağlayabilmektedir. Ancak blockchain yeni bir teknoloji olduğu için onun tam potansiyeline ulaşması zaman alacaktır. Dolayısıyla bu alanda araştırmaların artması teknolojinin geliştirilmesine ve gerçek potansiyelinin ve sınırlılıklarının belirlenmesine yardımcı olur, özellikle pratik uygulamaları içeren araştırmaların gerçekleştirilmesi ve uygulanması önemlidir. Genel olarak blockchain teknolojisinin uygulanması ve belge yönetim sistemleri ile entegre edilmesi karmaşık ve zaman alıcı bir süreçtir. Ayrıca geliştirilen sistemin tam anlamıyla etkin bir şekilde çalışabilmesi için nitelikli bilişim uzmanlarından oluşan bir ekibe ve özel donanımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç olarak, bu sistemlerin uygulanması ve bakımının yüksek maliyetleri nedeniyle, blockchain teknolojisinin belge yönetim sistemleri ile entegrasyonuna yönelik günümüzde çok az araştırma bulunmaktadır. Çalışmanın amacı Bu nedenle, araştırmamızın temel amacı, belge yönetim süreçlerinde belirlenen sorunlara bir çözüm olarak blockchain teknolojisini uygulamalı olarak incelemek ve belge yönetiminde etkinliğini ve verimliliğini test etmektir. Bu hedefe ulaşmak için araştırmamız çerçevesinde aşağıdaki işlemler tamamlanmıştır: 1. Belge yönetim sisteminin prototipinin geliştirilmesi 2. Geliştirilen belge yönetim sisteminin blockchain teknolojisiyle entegre edilmesi 3. Geliştirilen blockchain tabanlı belge yönetim sisteminin etkinliğinin ve verimliliğinin doğrulanması Blockchain teknolojisinin en önemli yenilikçi özelliği verilerin bütünlüğünü ve değiştirilemezliğini sağlamaktır. Bu özellik, belge yönetim süreçlerinde veri bozulma ve tahrifat sorunlarının çözümüne olanak sağlamaktadır. Bu nedenle, blockchain teknolojisinin belge yönetim süreçlerine sunduğu özelliklerin etkinliğini ve verimliliğini test etmek amacıyla geliştirdiğimiz sistemde aşağıdaki testler ve saldırı simülasyonları yapılmıştır: 1. Sistemdeki bir belgenin değiştirilmesi 2. Sistemdeki bir belgenin silinmesi 3. Sahte belgenin sisteme yazılması 8 Blockchain tabanlı belge yönetim sisteminin geliştirilmesi Geliştirdiğimiz sistemde blockchain platformu olarak Hyperledger Fabric, dosya yönetimi için IPFS ve veritabanı olarak MongoDB kullanılmaktadır. Hyperledger Fabric Hyperledger Fabric tüm işlemlerin ve belgelerin şeffaflığının yanı sıra veri değişmezliğini de sağlayan bir blockchain ağı oluşturmak için ana bileşen olarak seçilmiştir. Hyperledger Fabric, özel ve konsorsiyum blockchain'e dayalı Linux tarafından üretilen platformdur. Ayrıca blockchain üzerinde mantık çalıştırmalarına olanak tanıyan özelliği olarak chaincode'ları (akıllı sözleşmeler analogu) kullanır. Akıllı sözleşmeler (smart contracts) özel programlama dillerinde geliştirmeyi gerektirirken, Hyperledger Fabric ise, Go, Java ve JavaScript gibi standart programlama dillerinde geliştirilebilir. Bu durum, yazılımcılara gelişmiş entegrasyon imkanları sağlar. Geliştirdiğimiz sistemde chaincode'ları yazmak için ve sistemin frontend ve backend kısımlarını geliştirmek için Javascript programlama dili, React.js ve Node.js kullanılmıştır. IPFS Geliştirdiğimiz sistemde dosya ve belgeleri saklamak için IPFS teknolojisini kullanmaktayız. IPFS merkezi olmayan, güvenli bir belge depolama ve yönetim sistemidir. Blockchain teknolojisiyle birlikte kullanıldığında, merkezi olmayan belge yönetim sistemleri oluşturmak için güçlü çözümler sunmaktadır. Geleneksel merkezi sistemlerin aksine, IPFS'deki veriler tek bir sunucuda saklanmaz, bunun yerine IPFS verileri dağıtılmış bir ağda depolar. Dolayısıyla bu yöntem veri kaybı veya bozulma olasılığını azaltır. Blockchain teknolojisi veri değişmezliğini ve güvenirliğini sağlarken, IPFS teknolojisi veri boyutunu sınırlamadan verilerin depolanmasını sağlamaktadır. Ağdaki herhangi bir yere belgelerin hızlı ve güvenilir şekilde yüklenmesiyle dağıtılmış veri depolama sağlayan merkezi olmayan bir dosya sistemidir. MongoDB Blockchain tabanlı belge yönetim sisteminin geliştirilmesinde işlem bilgilerinin saklandığı veritabanı olarak MongoDB seçilmiştir. MongoDB güçlü, esnek ve ölçeklenebilir bir genel amaçlı veritabanı yönetim sistemidir. Geleneksel 9 veritabanlarının aksine MongoDB, dize kavramını esnek bir model olan bir belgeyle değiştirir. Belge odaklı bir yaklaşım, karmaşık hiyerarşik bileşenlerin tek bir girişle temsil edilmesine olanak tanır. Ayrıca önceden tanımlanmış şemaların olmaması iş akışını hızlandırmakta ve yazılımcılar için geliştirme süreçlerini kolaylaştırmaktadır. Test ve simülasyonlar Son olarak geliştirdiğimiz modelin etkinliği ve verimliliği saldırı simülasyonları aracılığıyla değerlendirilmiştir. Sistemde sahte belge değiştirme, silme ve yazma simülasyonları yapılmıştır. Simülasyon sırasında, blockchain ağına belge eklemenin doğruluğu, belge doğrulamanın doğruluğu ve sistemin işlevsel olarak doğru çalışması kontrol edilmiştir. Test sonuçlarının gösterdiği gibi, önerilen sistem yüksek düzeyde güvenlik ve güvenilirliğe sahiptir ve belgelerin bütünlüğünü sağlama yeteneği çok yüksektir. Önerilen modelin avantajları Geliştirilen sistem, kullanıcılara güvenli ve şeffaf belge yönetimi sağlayan çeşitli özellikler sunmaktadır: İlk olarak bu belgeleri blockchain ağına yazmaktır. Kullanıcılar, önceden hazırlanmış şablonları kullanarak diploma, patent, doğum belgesi gibi hukuki öneme sahip belgeleri blockchain ağına girebilir. Belgeler işlendikten sonra blockchain ağında saklanır, bu da belgelerin güvende olmasını ve sahteciliğe karşı korunmasını sağlar. İkincisi ise bu belgelerin güvenilirliğinin kontrol edilmesidir. Önerilen sistem belgelerin doğruluğunun kontrol edilmesine olanak sağlar. Akademik ortamda diplomaları, patentleri veya devlet kurumlarında değişikliğe tabi olmayan diğer yasal belgeleri kontrol ederken kullanıcı, belgeyi blockchain'de saklanan bilgilerle karşılaştırarak belgenin benzersizliğini kontrol edebilir. Bu işlem belgenin oluşturulduktan sonra değiştirilmemesini ve güvenilir olmasını sağlar. Ayrıca geliştirilen sistemimizde belge şablonları kullanma olanağı da bulunmaktadır. Sistemi değerlendirmek için biz bir diploma şablonu kullandık. Çünkü diplomaların doğruluğu ve güvenliği akademik alanda önemli bir konudur. Ancak sistemin uygulama alanına bağlı olarak başka şablonların kullanılması da tavsiye edilir. Örneğin kamu sektöründe, belge kaydının yanı sıra önemli yasal belgelerin yönetimi ve doğrulanması için başka alanlarda da 10 kullanılmasına imkan sunulmaktadır. Ve en önemlisi belgelerde sahteciliğin önlenmesine yardımcı olabilmektedir. Dezavantajları ve sınırlamaları Önerilen sistemin avantajlarının yanı sıra bazı dezavantajları da belirtilmelidir. Blockchain teknolojisinin temel özelliklerinden biri değişmez veri saklamak olduğundan, blockchain üzerinde kayıtlı bir belge üzerinde değişiklik yapılamaz, dolayısıyla bazı durumlarda bu özellik dezavantaj olabilir. Bu nedenle, projenin uygulanmasıyla birlikte, uzmanların eğitilmesi ve büyük teknik kaynaklara ihtiyaç duyulmaktadır. Öneriler Önerilen modelin etkinliğini daha fazla değerlendirmek için, onu gerçek koşullarda, akademik ortamda veya devlet kurumlarında uygulamak ve test etmek, pratik uygulamasını değerlendirmek ve gerçek kullanım senaryolarındaki olası zayıflıkları tespit edip incelemek önemlidir. Gelecekteki araştırmalar için, belgeleri otomatik olarak doğrulamak ve belge güvenliğini artırmak için yapay zeka ve makine öğrenimi teknolojileriyle entegrasyon alanlarının keşfedilmesi de önerilir.
Özet (Çeviri)
The emergence of the internet worldwide has brought significant changes to all areas of life and has led to the advent of the digital age. In this digital era, the number of documents and data grows daily, revealing issues such as data security and integrity in document management processes. Additionally, the issues of data tampering, copyright protection, and verifying the accuracy of legally important documents, such as diplomas or patents, remain relevant in many countries. Furthermore, since traditional document management systems are typically managed through conventional databases, they are likely to be vulnerable to various digital attacks and cyber threats. These risks could lead to the falsification of documents and the data contained within them. Therefore, ensuring the integrity and security of documents in the digital age has become a critical issue. As a solution to these problems, the cryptographic structure and capabilities of innovative blockchain technology have been drawing the attention of researchers. The main goal of our research is to assess the effectiveness and efficiency of blockchain-based document management systems. To achieve this goal, the development of a prototype of a blockchain-based document management system has been proposed, and tests have been conducted to evaluate the effectiveness and efficiency of the developed system. The architecture and operational steps of the developed system are also presented in our research. Using Hyperledger Fabric as the blockchain platform, IPFS for file management, and MongoDB as the database, a decentralized document management system prototype was developed. To assess the system's effectiveness and efficiency, digital attack simulations were conducted. Based on the results of the simulation, the advantages, opportunities, and limitations of the proposed model were discussed, and future research issues and directions were identified. 3 In conclusion, the developed blockchain-based document management system is intended for use in fields that require a high level of trust and data accuracy. Specifically, it can be applied in sectors where documents are prone to tampering and forgery, such as in the academic sphere, ensuring the secure storage and verification of diplomas and degrees. It can also be used in government organizations to ensure the security of patents and verify their authenticity as an example of copyright protection. The templated structure of documents in the system allows for the expansion of its use in additional sectors, which in turn increases the scalability and relevance of the research.
Benzer Tezler
- конференция жана журнал мазмунун башкаруу, балоо, оңдоо жана публикациялоо системасын өнүктүрүү
Konferans ve dergi içerik yönetim, değerlendirme, düzenleme ve yayınlama sistemi geliştirmesi
AKİM BOLUŞBEK UULU
Yüksek Lisans
Kırgızca
2018
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RİTA İSMAİLOVA
- Bağımsızlık sonrası Kırgızistan yükseköğretim sisteminin değerlendirilmesi
Эгемендүү кыргызстандa жогорку кесиптик билим берүү системасынын анализи
KURTULUŞ SAVAŞ KAZAK
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKMATALİ ALİMBEKOV
- Электрондук өкмөт жана электрондук өкмөттү курууда колдонулуучу программдык жабдыктар
Elektronik devletin ve elektronik devletin tasarlanması için kullanılan yazılımın araştırılması
PAMİRBEK KARAZAKOV
Yüksek Lisans
Kırgızca
2011
Mühendislik BilimleriKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiMühendislik Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ULAN BRİMKULOV
- 5-класстын кыргыз тили жана англис тили боюнча окуу китептериндеги тексттерде камтылган баалуулуктарды изилдөө
Sınıf Kırgız dili ve İngiliz dili ders kitaplarındaki metinlerin değerler açısından incelenmesi
MİRZAT ASILBEKOVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2025
Eğitim ve ÖğretimKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKMATALI ALİMBEKOV
- Кыргыз текст корпустарынын негизинде гипертексттик-көрсөткүч сөздүгүнтүзүү(журналдык жанр тексти
Kırgız metin korpuslarına dayalı hipermetin sözlük dizini oluşturma (Dergi türü metin)
ERNİST BEKBOEV
Yüksek Lisans
Kırgızca
2015
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAKIT ŞARŞEMBAEV