Geri Dön

Osmanlı minyatür resminde portre geleneği ile Cumhuriyet dönemi portre geleneğinin mukayeseli değerlendirilmesi

A comparative evaluation of the portrait tradition in Ottoman miniature art and the portrait tradition in the painting art of the Republican period

  1. Tez No: 986794
  2. Yazar: ŞERİFE BEYZA AKÇA
  3. Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN ALTINTAŞ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
  6. Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Cumhuriyet, Minyatür, Portre, Gelenek, Ottoman, Republic, Miniature, Portrait, Tradition
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Resim Ana Sanat Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez çalışmasında, Osmanlı minyatür sanatı portre geleneği ile Cumhuriyet dönemi portre geleneğinin tarihsel, biçimsel ve ideolojik boyutlarıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada her iki dönemin sanat anlayışları, temsil anlayışı ve sanatçının rolü bakımından derinlemesine analiz edilmiş; portre sanatının yalnızca teknik bir değişim değil, aynı zamanda kültürel bir dönüşüm sürecinin göstergesi olduğu ortaya konmuştur. Osmanlı minyatür sanatında portre, bireyin kimliğini doğrudan yansıtmaktan çok, onun temsil ettiği sosyal, siyasi ve ideolojik konumu simgesel biçimde aktarma amacını gütmektedir. Bu dönemin öne çıkan sanatçıları arasında Nakkaş Osman, Nigari, Levni, Siblizade Ahmed, Musavver Hüseyin ve Sinan Bey yer almakta; eserlerinde bireysel yüz ifadelerinden ziyade, kolektif anlatım ve tarihsel bağlam ön plana çıkmaktadır. Cumhuriyet dönemiyle birlikte ise birey merkezli, Batı kaynaklı sanat anlayışının etkisiyle portreler gerçekçi, hacimli ve psikolojik yönü vurgulayan bir yapıya dayanmıştır. Osman Hamdi Bey, İbrahim Çallı, Feyhaman Duran, Namık İsmail, Turgut Zaim ve Malik Aksel gibi sanatçılar, portreyi hem bireysel kimlik hem de ulusal ideolojinin görsel temsili olarak kullanmış; halk, lider ve sanatçı figürleri üzerinden yeni bir kimlik inşasına katkıda bulunmuşlardır. Bu çalışma kapsamında yapılan analizler, portre sanatının iki dönem arasında sadece teknik değil; birey devlet ilişkisi, kültürel temsil ve sanatçının konumu açısından da derin bir paradigma değişimi yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda portre, sadece bir yüzün betimlemesi değil; ait olduğu toplumun değerlerini, ideolojisini ve tarihsel kimliğini yansıtan güçlü bir anlatım aracı haline gelmektedir. Araştırmada seçilen portre örnekleri, resim değerlendirme ölçeği kullanılarak alanında uzmanlar tarafından değerlendirilmiş, elde edilen görüşler tablolar halinde sunulmuş ve grafiklerle desteklenmiştir. Bu yöntem, çalışmanın nesnellik ve bilimsel geçerliliğini artırmayı amaçlamaktadır. Bulgular doğrultusunda, portre geleneğinin günümüz resim ve dijital sanat üretimleri üzerindeki etkileri incelenebilir; dönemin az bilinen portre sanatçıları ve eserleri üzerine çalışmalar genişletilebilir. Ayrıca, müze sergileri ve sanat eğitiminde bu dönemlerin portre geleneği izleyiciye aktarılabilir.

Özet (Çeviri)

In this thesis, the portrait tradition of Ottoman miniature art and that of the Republican period are comparatively examined in their historical, formal, and ideological dimensions. The study provides an in-depth analysis of the artistic perspectives, approaches to representation, and the role of the artist in both periods, revealing that portrait art represents not only a technical transformation but also a cultural shift. In Ottoman miniature art, the portrait did not primarily aim to reflect the individual's identity directly, but rather to symbolically convey the social, political, and ideological status that the figure represented. Prominent artists of this period include Nakkaş Osman, Nigari, Levni, Siblizade Ahmed, Musavver Hüseyin, and Sinan Bey, whose works highlight collective narratives and historical context rather than individual facial expressions. With the Republican era, however, influenced by Western artistic traditions, portraits became more individual-centered, realistic, volumetric, and psychologically expressive. Artists such as Osman Hamdi Bey, İbrahim Çallı, Feyhaman Duran, Namık İsmail, Turgut Zaim, and Malik Aksel employed portraiture both as a representation of individual identity and as a visual tool of national ideology, thereby contributing to the construction of a new cultural identity through depictions of the people, leaders, and artists. The analyses conducted within this study demonstrate that the portrait tradition embodies a profound paradigm shift between the two periods—not only technically, but also in terms of state-individual relations, cultural representation, and the position of the artist. In this context, the portrait emerges not merely as a depiction of a face, but as a powerful medium reflecting the values, ideology, and historical identity of the society to which it belongs. The selected portrait samples were evaluated by experts through the use of the Painting Evaluation Scale, and the findings were presented in tables and supported by graphs. This method aimed to enhance the objectivity and scientific validity of the study. Based on the findings, it may be suggested that future research could explore the impact of the portrait tradition on contemporary painting and digital art, expand on lesser-known portrait artists and works of the periods, and incorporate these traditions into museum exhibitions and art education to better communicate them to audiences.

Benzer Tezler

  1. Türk resminde devlet adamlarının portreleri

    Portraits of statesmen in Turkish painting

    SELDA SÜTÇÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Güzel SanatlarÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    YRD. DOÇ. DR. GÜL SARIDİKMEN

  2. 1950 sonrası Türk resim sanatında kavram ve biçim ilişkisi

    The Relation between concept and shape in Turkish painting art post 1950's

    DENİZ ÇOBANKENT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2000

    Güzel SanatlarMarmara Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    YRD. DOÇ. DR. KEMAL GÜRBÜZ

  3. Çağdaş Türk resminde otoportreler

    Self portraits in contemporary Turkish art

    AYŞEGÜL DEMİRBULAK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Sanat TarihiMarmara Üniversitesi

    Türk Sanatı Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. AYLA ERSOY

  4. Türk resim sanatında portre resmin gelişimi (1453-1839)

    Development of portrait paint in Turkish drawing art (1453-1839)

    GÜLSÜN PARLAR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1998

    Eğitim ve ÖğretimGazi Üniversitesi

    Resim-İş Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÖNÜL GÜLTEKİN

  5. İstanbul'da günlük yaşam sahnelerinin Türk resim sanatına yansımaları

    Reflections on the Turkish painting art of daily life scenes in Istanbul

    EVREN KARAYEL GÖKKAYA

    Sanatta Yeterlik

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    PROF. AYDIN AYAN