Karadeniz ereğli kent dokusu değişiminin morfolojik bakış açısıyla tarihsel süreçte incelenmesi
Analysis of the urban pattern change of Karadeniz Ereğli in historical process with a morphological perspective
- Tez No: 986759
- Danışmanlar: DR. AHMET KIVANÇ KUTLUCA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Morfoloji, Mimarlık, Urban and Regional Planning, Morphology, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Karadeniz Ereğli, doğal limanı, stratejik konumu ve çok katmanlı yerleşim geçmişiyle Batı Karadeniz Bölgesi'nin önemli kentlerinden biridir. Antik dönemden itibaren bölgesel merkez işlevi üstlenen kent, Roma ve Bizans dönemlerinde idari ve ticari rolünü sürdürmüş, Osmanlı döneminde kıyı yerleşimi kimliğini koruyarak liman kentleri arasında yer almıştır. Cumhuriyet sonrası sanayileşme süreciyle birlikte önemli fiziksel ve mekânsal dönüşümler yaşamakla birlikte bu değişimler morfolojik yapı kadar kent kimliği ve sosyal doku üzerinde de etkili olmuştur. Bu tez kapsamında, Ereğli kent merkezinin çok katmanlı yapısının tarihsel süreçteki morfolojik dönüşümü incelenmiştir. Çalışmada kentsel morfolojinin iki temel yöntemi olan tarihsel-coğrafi yaklaşım ve tipomorfolojik yaklaşım birlikte kullanılarak karma bir analiz modeli geliştirilmiştir. Bu karma modelin geliştirilmesinde, alandaki yazılı ve görsel mevcut verilerin varlığı belirleyici olmuştur. Tarihsel-coğrafi yaklaşım kapsamında Ereğli kent merkezinin kentsel ölçekteki eski harita ve fotoğrafları, gravürleri, kadastral verileri, hava fotoğrafları ve imar planları değerlendirilerek kentsel gelişmenin zamansal değişimi ortaya konmuştur. Tipomorfolojik yaklaşım özelinde ise Suriçi bölgesinde mahalle ölçeğinde yapı blokları, parsel örgüsü ve sokak sistemi üzerinden değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Kent dokusunun parçalı gelişim karakteri, morfolojik sürekliliği ve tipolojik çeşitliliği farklı analiz yöntemlerinin yanı sıra kentsel ölçekteki Tarihsel-Coğrafi yaklaşımı kapsamında“G-Z-F-T Analizi (güçlü yönler- zayıf yönler- fırsatlar- tehditler/ SWOT)”sentez çalışması ve Suriçi bölgesi özelinde ise“İmge Analizi (Kevin Lynch Analizi)”sentez çalışması ile desteklenerek bölgeler, sınırlar, güzergâhlar, düğüm noktaları ve simgesel yapılar belirlenmiştir. Çalışma, Karadeniz Ereğli örneği üzerinden morfolojik çözümlemelerin kent planlamasında işlevsel bir araç olabileceğini, tarihsel merkezlerde sürdürülebilir koruma stratejileri ile kimlik temelli tasarım ve mekânsal planlama politikaları açısından literatüre katkı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Karadeniz Ereğli is one of the prominent cities in the Western Black Sea Region, distinguished by its natural harbor, strategic location, and multi-layered urban fabric. Since antiquity, the city has functioned as a regional center, maintaining its administrative and commercial importance during the Roman and Byzantine periods and preserving its identity as a coastal settlement within the Ottoman Empire. Following the establishment of the Republic, Ereğli underwent significant physical and spatial transformations through industrialization, which also influenced its morphological structure, urban identity, and social fabric. This study examines the historical morphological transformation of Ereğli's multi-layered urban core. A hybrid analytical model combining the historical-geographical and typomorphological approaches—the two fundamental methods of urban morphology—was developed based on the availability of written and visual data. Within the historical-geographical framework, old maps, engravings, cadastral data, aerial photographs, and zoning plans were analyzed to reveal the temporal evolution of urban development. In the typomorphological framework, the Suriçi area was evaluated at the neighborhood scale through the analysis of building blocks, parcel patterns, and street systems. The fragmented development, morphological continuity, and typological diversity of the urban fabric were further interpreted through a SWOT analysis at the city scale and a Kevin Lynch Image Analysis for the Suriçi area, identifying regions, boundaries, paths, nodes, and landmarks. The study concludes that morphological analysis can serve as an effective tool in urban planning and contribute to sustainable conservation strategies and identity-based design policies in historical urban centers.
Benzer Tezler
- Karadeniz Ereğli Akarca Mahallesi'nin konut dokusunun incelenmesi
The Research of settlement pattern in Karadeniz Ereğli/Akarca District
TUBA ÖRÜKLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESRİN DENGİZ
- Karadeniz Ereğli Kalesi'nin mimari ve yapısal analizi ve bir kültür varlığı olarak değerlendirilmesi
The architectural and structural analysis of Karadeniz Eregli Castle and evaluation as a cultural property
AHSEN KARAGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER
- Karadeniz Ereğli'de bir endüstri mirası: Lokomotif bakım atölyesinin yeniden işlevlendirilmesine yönelik bir öneri
An industrial heritage in Karadeniz Ereğli: A suggestion project about of re-functionalization of locomotive maintenance atelier
MERVE SALİHA YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT POLAT
- Rise and fall of an industrial city: The changing sense of place in Karadeniz Ereğli
Bir sanayi kentinin yükselişi ve düşüşü: Karadeniz Ereğli'de değişen yer duygusu
ATAHAN DEMİRKOL
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKentsel Politika Planlaması ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. HÜSEYİN TARIK ŞENGÜL
- Şirin Ereğli gazetesi ve Karadeniz Ereğli'de sosyal yaşam (1957-1967
Şirin Ereğli newspaper and social life in Karadeniz Ereğli (1957-1967)
FAHRETTİN ÖZAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
GazetecilikErciyes ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FARUK TEMEL