Hasan Sezâyî Gülşenî Divânı'nın tasavvufi açıdan değerlendirilmesi
Interpreting the Dîvân of Hasan Sezâyî Gulshanî: A hermeneutical approach within the framework of sufism
- Tez No: 986576
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEVİM YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Hasan Sezâyî, Dîvân, Mektûbât, Gülşenîlik, Vahdet-i Vücûd, Aşk, Divan şiiri, Hasan Sezayi-i Gülşeni, Mürşid, Tecelli, Zikir, Tasawwuf, Hasan Sezâyî, Dîvân, Maktûbât, Gülshanî Order, Unity of Being, Sufism, Love, Court poem, Hasan Sezayi-i Gülşeni, Mentor, Tecelli, Mention
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 18. yüzyıl Anadolu'sunun önde gelen sûfîlerinden Hasan Sezâyî Gülşenî'nin (1669-1738) tasavvuf anlayışını, Dîvân'ı üzerinden incelemektedir. Gülşenîliğin Sezâiyye kolunun kurucusu olan Hasan Sezâyî'nin varlık ve ma'rifet nazariyeleri çerçevesindeki düşünceleri analiz edilmiş; Dîvân'ında geçen tasavvufî kavramlar dönemin diğer sûfîşairlerinin şiirleriyle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ayrıca Mektûbât-ı Sezâyî adlı eserinden alınan örneklerle bu kavramların açıklanması desteklenmiştir. Tasavvuf kavramlarının şiirlerle yoğrulduğu Dîvân çalışması, Hasan Sezâyî'nin dönemine özgü terminoloji ve dilini anlamayı kolaylaştırmayı amaçlamıştır. Ayrıca, Anadolu tasavvuf kültüründeki önemi vurgulanarak, eserlerindeki tasavvufî mesajların tarihsel ve günümüz perspektifinden okuyuculara aktarılması hedeflenmiştir. Çalışma, Hasan Sezâyî'nin vahdet-i vücûd düşüncesini merkeze alan şiirlerinde, Allah ve Peygamber sevgisi, Ehl-i beyt bağlılığı ve mürşide saygı gibi değerleri öne çıkardığını göstermektedir. Üç bölümden oluşan araştırma, metin merkezli çözümleme ve tematik örnekleme gibi nitel yöntemlerle ilerlemiş; şiirlerin lafız-mana bütünlüğü, tasavvuf terminolojisiyle ilişkisi ve dönem düşüncesi içindeki yeri disiplinler arası bir bakışla değerlendirilmiştir. Hasan Sezâyî'nin Dîvân'ı, sadece tarihî bir metin olarak değil, aynı zamanda evrensel tasavvufî öğretilerin şiirsel bir yansıması olarak ele alınmakta; dili ve üslûbuyla okuyucuya dönemin irfânî zenginliğini sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Sezâyî'nin düşünce dünyasını anlamaya yönelik özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the Sufi worldview (tasawwuf) of Hasan Sezâyî al-Gülshanî (1669-1738), a prominent spiritual figure and poet of 18th-century Anatolia, through a close analysis of his Dîvân.As the founder of the Sezâiyya branch of the Gülshanî order, Hasan Sezâyî's metaphysical and epistemological perspectives-particularly regarding the notions of existence (wujûd) and divine knowledge (maʿrifa)-are explored. Sufi concepts found in his Dîvân are analyzed comparatively alongside the works of other mystic poets and supported by selected passages from Maktûbât-i Sezâyî. The study of Dîvân, in which Sufi concepts are moulded with poems, aims to facilitate the understanding of Hasan Sezâyî's terminology and language specific to his period. In addition, by emphasising his importance in Anatolian Sufi culture, it is aimed to convey the Sufi messages in his works to the reader from a historical and contemporary perspective.The study reveals how Sezâyî's poetry centralizes the doctrine of wahdat al-wujûd (the Unity of Being) and reflects a profound devotion to God and the Prophet, reverence for the Ahl al-Bayt, and deep respect for the spiritual master (murshid). Structured in four chapters, the research adopts a qualitative methodology, including textual analysis and thematic sampling. It examines the linguistic-semantic coherence of the poems, their engagement with classical Sufi terminology, and their place within the broader intellectual context of the period through an interdisciplinary lens. Rather than being confined to historical significance, Sezâyî's Dîvân is approached as a poetic embodiment of universal Sufi teachings. With its refined language and stylistic depth, the work offers contemporary readers insights into the rich spiritual legacy of its time. Accordingly, the study aims to provide a scholarly contribution to the understanding of Sezâyî's mystical thought.
Benzer Tezler
- Hasan Sezâyî-i Gülşenî Dîvânı'nda tasavvuf terminolojisinin işlevsel sözlüğü
A concept dictionary of the sufi terminology in the Diwan of Hasan Sezâyî-i Gülşenî
IŞIL ŞİMŞEK ÖRNEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
- Hasan Sezâyî-i Gülşenî Dîvânı'nda hüsn ve cemâl kavramı
The concepts of beauty (hüsn) and grace (cemâl) in Hasan Sezâyî-i Gülşenî's Dîvân
İBRAHİM KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CANÇELİK
- Cemâlî-i Uşşâkî Dîvânı'nda tasavvuf terminolojisinin işlevsel sözlüğü
A functional dictionary of the sufi terminology in the Divan of Cemâlî-i Uşşâkî
ARZU GÖKÇE
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. EMİNE YENİTERZİ
- Hasan Sezâyî'nin hayatı, eserleri, halîfeleri ve tasavvufî görüşleri
Hasan Sezayi's life, works, caliphs and his views on sufism
RESÜL ÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL BALTACI
- 18. Yüzyıl şairlerinden Müsellem (Şeyh Ebu'l- Vefa Edirnevî) Hayatı, Sanatı, Dîvânı'nın tenkitli metni
One of The 18th century poetries Musellem (Şeyh Ebu'l- Vefa Edirnevî)his life, art and The Divan's comparative text
MERYEM KURUMEHMET
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. SEBAHAT DENİZ