حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 407 إلى الورقة 463): دراسةً تحقيقاً.
Abdullah b. ömer b. osman el-hanefî mestçîzâde'nin (1150/1737) tefsîru'l-beyzâvî üzerine yazdığı haşiyenin tahkik ve tahlili (407. varaktan 463. varağa kadar)
- Tez No: 985820
- Danışmanlar: PROF. DR. ENVER BAYRAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir. El-Beyzâvî. Mestçîzâde. Envârü't-Tenzîl. Tahkik, Tafsir, Al-Baydawi, Mestcizade, Anwār al-Tanzīl, Investigation
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 18. yüzyıl Osmanlı ilmî düşüncesinin seçkin simalarından biri olan Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Müstecîzâde'nin (ö. 1150/1737), Kadı Beyzâvî'nin (ö. 685/1286) meşhur tefsiri“Envâru't-Tenzîl ve Esrâru't-Te'vîl”üzerine kaleme aldığı hâşiyesini konu edinmektedir. Araştırmanın temel odağını, söz konusu yazma eserin 407. varağından 463. varağına kadar olan kısmının ilmî metodoloji çerçevesinde tahkik edilmesi ve tahlilî bir değerlendirmeye tabi tutulması oluşturmaktadır. Osmanlı tefsir geleneğinde Beyzâvî tefsiri,“el-Keşşâf”ın belâgatını Sünni akideyle mezceden yapısıyla“ders kitabı”(müfredat) olarak merkezi bir konuma sahip olmuş, bu durum eserin şerh ve hâşiye yoluyla sürekli yeniden yorumlanmasına zemin hazırlamıştır. Müstecîzâde'nin hâşiyesi, bu geleneğin geç dönemdeki olgunluğunu, özellikle dilbilimsel derinlik ve mantıkî kurgu açısından yansıtan en özgün örneklerden biridir. İki ana bölümden oluşan çalışmanın giriş ve inceleme kısmında; müellifin hayatı, Osmanlı ilim hiyerarşisindeki yeri ve tefsirindeki kaynak kullanımı irdelenmiştir. Tahkik bölümünde ise, metnin mevcut yazma nüshaları karşılaştırmalı olarak (edisyon kritik) okunmuş, müellifin kapalı bıraktığı“muammalı”ifadeler şerh edilmiş, naklettiği rivayetlerin sıhhati tetkik edilmiş ve özellikle nahiv, sarf, belâgat ile kelâmî meselelerdeki orijinal tercihleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu çalışma ile klasik dönem ilim mirasının nadide bir cüzü akademik standartlara uygun olarak kütüphane raflarından bilim dünyasının istifadesine sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study is a scholarly examination and critical edition of the glosses (Hashiya) written by Abdullah b. Omar b. Osman al-Hanafi Mestçizâde (d. 1150 AH / 1737 AD), a prominent figure of 18th-century Ottoman intellectual life, on the renowned commentary by Judge al-Baydawi (d. 685 AH / 1286 AD) titled“Anwar al-Tanzil wa-Asrar al-Ta'wil”. The research specifically focuses on the critical edition and analytical investigation of the manuscript from folio 407 to folio 463. Within the Ottoman exegetical tradition, al-Baydawi's commentary held a paramount position as a standard curriculum text due to its synthesis of al-Zamakhshari's rhetorical insights with Sunni theology. This centrality fostered a vast literature of glosses aimed at decoding its concise style. Mestçizâde's work represents a refined stage of this tradition, characterized by its linguistic precision and logical rigor. The study is structured into two primary sections: The introductory section provides a comprehensive biography of the author, his status within the Ottoman scholarly hierarchy, and an analysis of his methodology and sources. The second section comprises the critical edition (Tahqiq) based on the collation of available manuscript copies. This process involves verifying the authenticity of transmitted reports (Takhrij), elucidating the author's complex and concise expressions, and highlighting his original contributions to Arabic grammar (Nahw), morphology (Sarf), rhetoric (Balagha), and dialectical theology (Kalam). By employing a rigorous academic methodology, this study brings to light a precious segment of the Islamic intellectual heritage, transitioning it from the confines of library shelves to the broader academic community.
Benzer Tezler
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي الشهير بمستجي زاده (ت.1737/1150) على تفسير البيضاوي من الورقة (536/ب) إلى الورقة (576/ب) :دراسةً وتحقيقاً)
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (536. Varaktan 576. Varağa Kadar)
WİSAM ANWER HAMID
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (ت. 1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 56 إلى الورقة 111): دراسةً تحقيقاً
Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (56. Varaktan 111. Varağa Kadar)
BASAM ALBAEATE
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM
- Abdullah B. Ömer B. Osman El-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (351. Varaktan 407. Varağa Kadar)
حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الحنفي مستجي زاده (1150/1737) على تفسير البيضاوي (من الورقة 351 إلى الورقة 407): دراسةً وتحقيقاً.
MOHAMMED FOUAD MOHAMMED ALLUHAIBI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SEKME
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (441/ب) إلى الورقة (469/ب) : دراسة وتحقيقاً
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (441. Varaktan 469. Varağa Kadar)
AMER HUSSEIN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAYSAL ARPAGUŞ
- حاشية عبد الله بن عمر بن عثمان الشهير بمستجي زاده على تفسير البيضاوي من الورقة (576/ب) إلى الورقة (616/ب) : دراسة وتحقيقا
Abdullah b. Ömer b. Osman el-Hanefî Mestçîzâde'nin (1150/1737) Tefsîru'l-Beyzâvî Üzerine Yazdığı Haşiyenin Tahkik ve Tahlili (576. Varaktan 616. Varağa Kadar)
HABEEB SHIHAB AHMED ALFARIS
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER BAYRAM