Mutezili düşüncede adalet ilkesinin ahlaki temelleri
The ethical basis of the Mu'tazilite doctrine of justice
- Tez No: 985234
- Danışmanlar: PROF. DR. MAHMUT AY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kelam Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslam düşüncesinde önemli bir kelam ekolü olan Mutezile'nin adalet teorisinin ahlaki temellerini ele almaktadır. Mutezile, aklı merkeze alan yaklaşımıyla, Allah'ın fiillerinin hikmetli, adil ve maksatlı olduğunu savunmuş; bu doğrultuda ahlaki sorumluluğu da temellendirmiştir. Tezde, Mutezile'nin adalet anlayışı yalnızca kelamî değil, aynı zamanda ahlaki bir bakış açısıyla ele alınarak değerlendirilmiştir. Tez; bir giriş, iki ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde, İslam düşüncesinde ahlakla ilgili temel tartışmalara değinilmiştir. Birinci bölümde, adalet ilkesinin teolojik boyutları (tevhid, kudret, irade, fiil, lütuf, aslah ilkesi, va'd ve va'îd gibi) ayrıntılı şekilde incelenmiştir. İkinci bölümde ise adaletin ahlaki boyutu merkeze alınarak, Mutezile'nin ahlak anlayışı, ahlaki değerlerin kaynağı, iman ile ahlak ilişkisi ve insanın diğer varlıklarla olan ilişkisi tartışılmıştır. Bu tez, Mutezile'nin“adalet”ilkesine yüklediği anlamı hem teorik hem de ahlaki düzeyde açıklamayı, böylece onların akılcı kelam sisteminin ahlaki derinliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the moral foundations of the Mu'tazilite theory of divine justice, a central concept within one of the major theological schools of Islamic thought. The Mu'tazilites, known for their rationalist approach, argued that God's actions are grounded in wisdom, justice, and purpose. Accordingly, they developed a framework for moral responsibility based on reason. This thesis evaluates the Mu'tazilite conception of justice not only from a theological perspective but also from an ethical one. The thesis is structured into an introduction, two main chapters, and a conclusion. The introduction outlines key debates surrounding ethics in Islamic thought. The first chapter explores the theological dimensions of the principle of justice, including divine unity (tawḥīd), omnipotence, will, action, divine grace (luṭf), the principle of the best (aṣlaḥ), and the doctrines of promise and threat (waʿd wa-waʿīd). The second chapter focuses on the moral implications of divine justice, discussing the Mu'tazilite understanding of ethics, the objectivity of moral values, the relationship between faith and morality, and human interaction with other beings. This research aims to clarify how the Mu'tazilites constructed a rationally coherent and ethically grounded view of divine justice, thereby demonstrating the moral depth of their theological system.
Benzer Tezler
- İbnü'l-Melâhimî'nin kelam sisteminde adalet ilkesi
The principle of justice (Adl) in the theology of Ibn al-Malāhimī
KEVSER DEMİR BEKTAŞ
Doktora
Türkçe
2022
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN ŞENER KOLOĞLU
- Tefsirde İbâdiyye–Mu'tezile etkileşimi
The interaction between Ibadiyya and Mu'tazila in tafsir
MUSTAFA AKDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SUAT MERTOĞLU
- Cevheretü't-tevhîd şerhlerinde Mu'tezile eleştirisi
Mu'tazila criticism in Cevheretü't-tawhid commentaries
HAMDİ YALÇIN
- İbnü'l Melâhimî el-Hârizmî'de Aslah Teorisi
The Theory of Aslah in Ibnu'l Malâhimî al-Hârizmî
HATİCE BETÜL TURGANALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHMUT AY
- Mu'tezile ve Eş'arî kelâmında adâlet ilkesi
The principle of justice for the Mutazilah and the Asharia
HUSSEIN MOHAMMED NOORI
Doktora
Türkçe
2022
DinGaziantep ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÜNVERDİ