Arzu ile Kamber hikâyesinin Kerkük varyantı üzerine bir metindilbilim çalışması
A texttuallinguistic study on the Kirkuk variant of the tale of Arzu and Kamber
- Tez No: 984802
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anonim halk hikâyesi olan Arzu ile Kamber Hikâyesi, İslami döneme ait klasik eser olup Kerkük Türkçesi dil özelliklerini taşıyan nesir ile nazmın birlikte kullanıldığı bir edebî üründür. Hikâyede kullanılan dil oldukça sade ve akıcıdır. Hikâyenin 16. yüzyıldan sonra Türkmenler (Oğuzlar) arasında ortaya çıktığı düşünülmektedir. Arzu ile Kamber Hikâyesi, temelde aşk konusunu işleyen bir halk anlatısıdır. Eserde Arzu ile Kamber arasında geçen maceralar mensur ve manzum olarak anlatılmaktadır. Hikâyede olaylar iki abinin eşlerinin aynı anda hamile kalmasıyla bir kış gecesi beraber oturup birimizin kızı birimizin oğlu olursa bunları beşik kertmesi yapalım demesiyle başlar. Kamber'in annesinin ve babasının ölmesiyle olayın akışı ve verilen söz değişir. Bundan sonra gelişen olaylar aşktan/aşk macerasından ve aşka engel olan maceralardan oluşur. Hikâyenin ana duygusu“aşk”tır. Eserde Arzu ile Kamber'in Molla yanına gitmelerinden, hikâyenin sonunda Hazar denizi kıyısında yanyana ölmelerine kadar geçen dönemde aşk hikâyenin ana yapısını oluşturur. Diğer konular hikâyenin ana akışına destek olan yardımcı öğelerdir. Arzu ile Kamber Hikâyesi, halk hikâyeleri içerisinde sevilen ve bilinen hikâyelerden birisidir. Eser uzun zaman sözlü olarak halk meclislerinde, âşıklar tarafından ve kadın anlatıcılar tarafından anlatılıp, öğrenilmiştir. Arzu ile Kamber Hikâyesi üzerinde çalıştığımız varyant Kerkük varyantıdır. Ata Terzibaşı tarafından Kerkük'ten derlenen daha sonra Sadettin Buluç'un dil açısından ele aldığı Arzu ile Kamber Hikâyesinin ilk metni 32 sayfadan oluşmaktadır. Eserin ana kaynağı Oğuzlar olduğu ve Türk dünyasının kültürel hazinesi sayıldığı için Türk dili ve edebiyatı için önem taşımaktadır. Eser halk ağzından derlendiği için eserin dilinde halkın konuşma dilini yansıtan çok sayıda arkaik ve ağız özelliği taşıyan kelimeler, deyimler, atasözleri ve devrik cümleler bulunmaktadır. Bu tür eserler üzerinde yapılacak çalışmalar; hem Türk kültürünün derinliğini, hem de Türk dilinin zenginliğini ortaya koymak açısından önem taşımaktadır. Arzu ile Kamber Hikâyesi üzerine yapılan çalışmalar daha çok folklor, motif, mukayese yönü üzerinde durmaktadır. Bu çalışmada hikâye hem varyantlar hem de metindilbilim açısından ayrıntılı bir şekilde işlenmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
The anonymous folk tale Arzu and Kamber is a classical narrative belonging to the Islamic period. This work, which reflects the linguistic features of the Kirkuk Turkish dialect, combines both prose and verse and stands as a significant literary product. The language of the tale is plain, fluent, and easily comprehensible. It is believed that the tale emerged among the Turkmens (Oghuz Turks) after the sixteenth century. Arzu and Kamber is essentially a folk narrative centered on the theme of love, in which the adventures between the two protagonists are narrated in both prose and verse. The story begins on a winter night when the wives of two brothers become pregnant at the same time. During their conversation, the brothers make a promise:“If one of us has a son and the other a daughter, let us betroth them from the cradle.”However, after the death of Kamber's parents, the course of events and the promise change. The subsequent episodes revolve around love and the obstacles that stand in its way. The central emotion of the tale is love. From their visit to the Mullah to their death side by side on the shores of the Caspian Sea, love forms the core structure of the tale, while other elements serve as secondary components supporting the main storyline. The variant examined in this study is the Kirkuk version. The first text of this variant was compiled in Kirkuk by Ata Terzibaşı and later analyzed linguistically by Sadettin Buluç. The text consists of thirty - two pages and reflects the oral language and narrative style of the people. Since the tale originates from the Oghuz Turks and is regarded as a cultural treasure of the Turkic world, it holds great significance for Turkish language and literature. The present study analyzes the tale in detail in terms of its variants and from a text-linguistic perspective.
Benzer Tezler
- Arzu ile Kanber Hikâyesi (Milli Kütüphane Nüshası 06 Mil Yz A 8618 ve Konya Nüshası 42 Kon 1882/2) (İnceleme-Metin-Çeviri-Dizin-Tıpkıbasım)
“The Tale of Arzu and Kanber”(National Library Copy 06 Mil Yz A 8618 and Konya Library Copy 42 Kon 1882/2) (Analysis- text-traslation-index-facsimile)
TÜRKAN KORKMAZ
Doktora
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE AKİLE NASKALİ
- Arzu ile Kamber hikâyesinin Kerkük varyantları
Kirkuk varsions of the Arzu and Kamber story (Review and comparison)
SARAH GHAREEB
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halk Bilimi (Folklor)Atatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR GÜVENÇ
- Derdiyok ile Zülfisiyah hikayesi üzerine mukayeseli bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SAFFET AKKAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıNiğde ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK ÇOLAK
- Türk halk hikâyeleri ve halk türküleri arasındaki ilişkiler (Anadolu sahası Köroğlu ve Arzu ile Kamber örneği)
The relations between Turkish folk stories and folk songs (Two examples from Anatolia: Koroghlu and arzu and Kamber)
GİZEM BUSE ERDEMLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA GÜLAY MİRZAOĞLU SIVACI
- Arzu ile Kamber hikayesi üzerinde mukayeseli bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ESMA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
TarihFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ BERAT ALPTEKİN
DOÇ. DR. SAİM SAKAOĞLU