Sağlık hizmetlerinde iyonlaştırıcı radyasyon riskine maruz kalan personelin iş sağlığı ve güvenliği değerlendirmesi ve analizi
Occupational health and safety assessment and analysis of personnel exposed to ionising radiation risk in health services
- Tez No: 984792
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ŞİMŞEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sağlık hizmetlerinde iyonlaştırıcı radyasyon riskine maruz kalan personelin İSG uygulamaları kapsamındaki farkındalık, risk algısı ve performans düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın evrenini Türkiye'nin Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer alan Van, Bitlis, Hakkari, Muş, Erzurum, Batman, Diyarbakır, Bingöl, Malatya, Elazığ ve Ağrı illerinde faaliyet gösteren kamu ve özel sağlık kurumlarında görev yapan, radyoloji, nükleer tıp, radyoterapi, diş hekimliği, anjiyografi ve benzeri birimlerde iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarıyla çalışan sağlık personeli oluşturmaktadır. Çalışma, hem örneklem büyüklüğü (n = 700) hem de bölgesel çeşitliliği açısından Türkiye'de radyasyon güvenliği üzerine yapılan en kapsamlı saha araştırmalarından biri olma niteliğini taşımaktadır. Veriler,“Radyasyon Risk Algısı Ölçeği”ve“İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Ölçeği”kullanılarak elde edilmiş; analizler SPSS 26 ve AMOS programları aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeklerin yapı geçerliliği ve güvenilirliği yüksek bulunmuş; İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Ölçeği'nin Cronbach's Alpha katsayısı 0.945 olarak hesaplanmıştır. KMO (0.790) ve Bartlett testi (χ² = 8462.063; p < 0.05) sonuçları, verilerin faktör analizine uygun olduğunu doğrulamıştır. Analiz sonuçlarına göre, sağlık çalışanlarının radyasyon risk algısı ile iş sağlığı ve güvenliği performansları arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmaktadır (r = 0.45-0.50, p < 0.01). Regresyon analizi bulguları, radyasyon risk algısının iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının tüm alt boyutlarını anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir (p < 0.05). Etki büyüklükleri incelendiğinde, radyasyon risk algısının özellikle farkındalık ve bilinç düzeyi (β = 0.715; R2 = 0.753) ile yönetsel önlem ve tedbirler (β = 0.683; R2 = 0.732) üzerinde daha güçlü yordayıcı bir etkisi olduğu görülmüştür. Eğitim uygulamaları, çalışma kriterlerine uyum ve yönetim–çalışan iş birliği boyutlarında da anlamlı ve pozitif etkiler tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, çalışanların radyasyon riskine ilişkin algıları yükseldikçe iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına yönelik katılım, farkındalık, uyum ve iş birliğinin arttığını ortaya koymaktadır. Katılımcıların %53,1'inin radyasyon güvenliği eğitimi almadığı, %95.6'sının ise kurumlarında radyasyon güvenliği komitesinin varlığından haberdar olmadığı belirlenmiştir. Bu bulgular, kurumsal iletişim ve eğitim süreçlerindeki eksiklikleri ortaya koymaktadır. Öte yandan, katılımcıların yarısından fazlası (%59.3) özel havalandırma sistemi bulunan birimlerde çalıştığını ve %49.1'inin cihaz kalibrasyonlarının düzenli olarak yapıldığını ifade etmiştir. Demografik analiz sonuçlarına göre, kadın çalışanlar ve 28-37 yaş aralığındaki bireyler ile çocuk sahibi ve daha yüksek gelir düzeyine sahip çalışanların İSG farkındalık düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Mesleki değişkenler açısından ise, röntgen teknisyenleri ve nükleer tıp çalışanlarının radyasyon risk algısının ve güvenlik uygulamalarına katılım düzeylerinin diğer gruplara göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to determine the levels of awareness, risk perception, and performance of healthcare personnel exposed to ionizing radiation risk within the scope of OHS practices. The research population consists of healthcare professionals working in public and private healthcare institutions located in the provinces of Van, Bitlis, Hakkari, Muş, Erzurum, Batman, Diyarbakır, Bingöl, Malatya, Elazığ, and Ağrı in the Eastern and Southeastern Anatolia regions of Türkiye. These participants include physicians, technicians, nurses, medical physicists, and auxiliary healthcare staff working in radiology, nuclear medicine, radiotherapy, dentistry, angiography, and similar units involving ionizing radiation sources. With a sample size of 700 participants and wide regional diversity, this study represents one of the most comprehensive field investigations conducted in Türkiye on radiation safety. Data were collected using the“Radiation Risk Perception Scale”and the“Occupational Health and Safety Practices Performance Scale,”and analyzed using SPSS 26 and AMOS software. The scales demonstrated high construct validity and reliability, with the overall Cronbach's Alpha coefficient of the OHS Practices Performance Scale calculated as 0.945, indicating strong internal consistency. The KMO value (0.790) and Bartlett's test result (χ² = 8462.063; p < 0.05) confirmed the suitability of the data for factor analysis. The results revealed a positive and statistically significant relationship between healthcare workers' radiation risk perception and their OHS performance (r = 0.45–0.50, p < 0.01). Regression analysis findings revealed that radiation risk perception significantly predicts all sub-dimensions of occupational health and safety (OHS) practices (p < 0.05). Examination of effect sizes showed that radiation risk perception had a particularly strong predictive effect on the awareness and knowledge level (β = 0.715; R2 = 0.753) and on managerial precautions and measures (β = 0.683; R2 = 0.732). Significant and positive effects were also observed for the dimensions of training practices, compliance with OHS criteria, and cooperation and communication between management and employees. These results indicate that as employees' perception of radiation risk increases, their participation in, awareness of, adherence to, and cooperation regarding occupational health and safety practices also improve. It was also found that 53.1% of the participants had not received any radiation safety training, and 95.6% were unaware of the existence of a radiation safety committee in their institutions. These findings indicate significant deficiencies in institutional communication and training processes. On the other hand, more than half of the participants (59.3%) reported working in units with special ventilation systems, and 49.1% stated that equipment calibrations were carried out regularly. According to demographic analyses, female employees, individuals aged 28-37, those with children, and those with higher income levels exhibited higher levels of OHS awareness. Professionally, radiology technicians and nuclear medicine staff who directly interact with ionizing radiation showed higher risk perception and stronger engagement in safety practices compared to other occupational groups. In conclusion, the findings emphasize that institutional policies, alongside individual awareness, play a critical role in strengthening the culture of radiation safety. The study highlights the necessity of addressing education, technical infrastructure, managerial support, and inspection processes in an integrated manner. In this respect, it provides important contributions to both the development of radiation safety culture and the effective management of occupational health and safety in healthcare institutions.
Benzer Tezler
- Dozimetre taşıyan sağlık çalışanlarında iş yükünün iyonlaştırıcı radyasyon risk algısına etkisi
The effect of workload on risk perception in healthcare workers carrying dosimetre
HALİL TÜRKTEMİZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Sağlık Kurumları YönetimiSelçuk ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUNUS EMRE ÖZTÜRK
- İyonlaştırıcı radyasyon ile çalışan sağlık personelinin radyasyon risk algılarının iş doyumları üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of radiation risk perceptions of healthcare personnel working with ionizing radiation on job satisfaction
MEHMET İSTEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Radyoloji ve Nükleer TıpAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiRadyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER YILDIRIM
- Koroner anjiyografi uygulamalarında operatörün göz lensinin maruz kaldığı radyasyon dozunun belirlenmesi
Determiation of the radiation dose to which the operator's eye lens is exposed in coronary angiography applications
AHMED NACİ COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul Aydın ÜniversitesiSağlık Fiziği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FÜSUN ÇETİN
- İyonlaştıran radyasyonun insan sağlığı üzerine etkilerinin İş Sağlığı ve Güvenliği temelinde analizi
Analysis of the effects of ionizing radiation on human health in the context of Occupational Health and Safety
ABDULAZİM YILDIZ
Doktora
Türkçe
2022
Halk SağlığıTarsus Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN KÖSE
- Konvansiyonel ve dijital mamografi cihazları ile yapılan görüntüleme işlemleri sırasında çekim odasındaki radyasyon dozu dağılımının karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative examination of the radiation dose distribution inthe examination room during the imaging procedures performed with conventional and digital mammography devices
BARIŞ CAVLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Radyoloji ve Nükleer TıpEge ÜniversitesiNükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN İNAN