Sağlık yatırımlarının sağlık statüsü üzerindeki etkisinde ulus üstü örgütlerin moderatör etkisi: Avrupa Birliği örneği
The moderating effect of supranational organizations on the impact of health investments on health status: The case of the European Union
- Tez No: 984775
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KONCA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bir toplumun sağlık statüsünü anlamak için yalnızca sağlık hizmetleri ile ilgili göstergelere değil, bu göstergelerin arkasındaki ekonomik, sosyal ve kurumsal dinamiklere de odaklanmak gerekir. Sağlık sistemlerine yapılan yatırımlar, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde sağlıklı bir yaşamın temel koşuludur. Bu yatırımların etkinliği, ülkelerin ayırdığı kaynakların miktarının yanı sıra, bu kaynakların nasıl ve hangi kurumsal çerçevede kullanıldığıyla yakından ilişkilidir. Ulusüstü örgütlerin yönlendirdiği normlar ve politikalar, ülkelerin sağlık sistemlerinin gelişimi ve sağlık göstergelerinin iyileştirilmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, Avrupa Birliği (AB), üye ülkelerin sağlık sistemlerinde eşitlik, erişilebilirlik, kalite ve sürdürülebilirlik ilkelerini teşvik eden en güçlü ulusüstü yapılardan biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, kişi başına sağlık harcamasının (SH) ve 1.000 kişi başına düşen hastane yatak sayısının (YS), iki temel sağlık göstergesi olan bebek ölüm hızı (BÖH) ve doğumda beklenen yaşam süresi (DBYS) üzerindeki etkisini araştırmakta ve bu ilişkilerde AB üyeliğinin düzenleyici rolünü incelemektedir. Sağlık harcaması ve hastane yatak kapasitesi, sağlık sonuçlarının kritik belirleyicileri olarak değerlendirilirken, AB üyeliğinin bu ilişkileri, üye devletler arasında ortak standartlar, düzenlemeler ve politika çerçeveleri getirerek etkilemesi beklenmektedir. Çalışmada panel veri analizi teknikleri kullanılmış olup moderatör değişken (AB üyeliği) ile bağımsız değişkenler (SH ve YS) arasındaki etkileşim terimleri modellere dâhil edilerek düzenleyici etkiler değerlendirilmiştir. Sonuçlar, kişi başına sağlık harcamasının artmasının bebek ölümlerini önemli ölçüde azalttığını ve AB üyeliğinin SH ile BÖH arasındaki ilişkiyi düzenlediğini göstermektedir. Ancak, AB üyeliğinin YS ile BÖH arasındaki ilişki üzerinde düzenleyici bir etkisi bulunmamıştır. Benzer şekilde, SH ve YS'nin DBYS üzerindeki etkileri de AB üyeliği tarafından düzenlenmemiştir. Bu bulgular, bebek ölümlerini azaltmada sağlık harcamasının önemini vurgulamakta ve AB üyeliğinin bu ilişkiyi güçlendirmedeki destekleyici rolünün altını çizmektedir. Bununla birlikte, yaşam beklentisi için düzenleyici etkilerin olmaması, DBYS'nin eğitim, çevresel koşullar ve sosyal politikalar da dâhil olmak üzere sağlık finansmanı ve altyapının ötesinde daha geniş bir faktör setinden etkilendiğini göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma, AB üyeliğinin sağlık harcamalarının bebek sağkalımı üzerindeki faydalı etkisini artırdığını ancak genel yaşam beklentisinin belirleyicilerini anlamlı ölçüde değiştirmediğini ortaya koyarak sağlık ekonomisi literatürüne katkı sunmaktadır. Bulgular, özellikle anne ve çocuk sağlığı sonuçlarını iyileştirmeyi hedefleyen gelişmekte olan ülkeler için politika yapıcılara değerli içgörüler sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
To understand the health status of a society, it is necessary to focus not only on the indicators related to the health care but also on the economic, social, and institutional dynamics underlying these indicators. Investments in health systems constitute the basic condition for maintaining a healthy life at both individual and societal levels. The effectiveness of these investments is closely related not only to the amount of resources allocated by countries but also to how these resources are utilized and within which institutional framework they are implemented. The norms and policies guided by supranational organizations play a decisive role in the development of countries' health systems and the improvement of health indicators. In this context, the European Union (EU) stands out as one of the most powerful supranational structures that encourages member states to act in line with the principles of equality, accessibility, quality, and sustainability within their health systems. This study investigates the impact of per capita health expenditure (SH) and the number of hospital beds per 1,000 people (YS) on two major health indicators—infant mortality rate (BÖH) and life expectancy at birth (DBYS)—while examining the moderating role of EU membership in these relationships. Health expenditure and hospital bed capacity are considered critical determinants of health outcomes, whereas EU membership is expected to influence these relationships by introducing common standards, regulations, and policy frameworks across member states. In the study, panel data analysis techniques were employed. Interaction terms between independent variables (SH and YS) and the moderator (EU membership) were introduced into the models to assess the moderating effects. The results demonstrate that higher per capita health expenditure significantly reduces infant mortality and EU membership moderates the relationship between SH and BÖH. However, no moderating effect of EU membership was found for the relationship between YS and BÖH. Similarly, the effects of SH and YS on DBYS were not moderated by EU membership. These findings highlight the importance of health expenditure in reducing infant mortality and underline the supportive role of EU membership in strengthening this relationship. Nevertheless, the absence of moderating effects for life expectancy suggests that DBYS is influenced by a broader set of factors beyond healthcare financing and infrastructure, including education, environmental conditions, and social policies. In conclusion, the study contributes to the health economics literature by providing evidence that EU membership amplifies the beneficial impact of health spending on infant survival but does not significantly alter the determinants of overall life expectancy. The findings offer valuable insights for policymakers, particularly in developing countries aiming to improve maternal and child health outcomes.
Benzer Tezler
- Humanitarian assistance policies of the European Union towards syrian refugees in Turkey
Avrupa Birliği'nin Türkiye'deki Suriyeli mültecilere yönelik insani yardım politikaları
CANSU ÇELİKER
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAŞAK KALE LACK
- Sağlıkta eşitsizlikler kapsamında gelirin sağlık statüsüne etkisi: Türkiye örneği
The effect of income on health status within the scope of health inequalities: The example of Türkiye
GÜLCAN TECİRLİ
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Kurumları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLBİYE YAŞAR
- Spatial temporal dimensions of accessibility in İstanbul, Turkey
İstanbul Türkiye'de erişilebilirliğin zamansal-mekansal boyutu
WASIM SHOMAN
Doktora
İngilizce
2020
Coğrafyaİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANDE DEMİREL
- Essays on health & labor economics: Micro evidence from Turkish females
Sağlık & işgücü ekonomisi üzerine makaleler: Türk kadınlarından mikro kanıtlar
DENİZ KESKİN ÖZBERK
- E-ticarette sipariş toplama robotlarının kullanımının etkileri
Effects of using order collecting robots in e-commerce
YASİN AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA KARAKAŞ
DOÇ. DR. NİHAN YILDIRIM