Kalıp sözlerin ötesinde: Türkçede ikilemelerin sözcük yapım sınıfı
Beyond fixed expressions: The word-formation class of reduplications in Turkish
- Tez No: 984546
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ELMALI, DOÇ. DR. AYSUN KUNDURACI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dilbilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türkçedeki Ad Ad ikilemelerinin (AAİ) biçimsel ve anlamsal özelliklerini incelemekte ve bu yapıların eşbileşik (co-compound) olarak sınıflanabileceğini öne sürmektedir. Çalışmanın temel amacı, AAİ'lerin sözcük yapım süreçlerindeki konumunu hem kuramsal hem de deneysel bulgular ışığında tartışmak ve bu yapıların dilbilimsel sınıflandırmasına özgün bir katkı sunmaktır. Çalışmada, AAİ'lerin biçimsel ve anlamsal özellikleri, Süreçsel Biçimbilim (Process-based Morphology) yaklaşımı doğrultusunda ayrı işlemsel düzlemler olarak ele alınmış; bu yapıların biçim–anlam ilişkisinin Ayrıklık Varsayımı (Separation Hypothesis) çerçevesinde işlediği gösterilmiştir. Ayrıca çalışmada, AAİ'lerin işleyişi Wälchli'nin (2005) doğal eşgüdümlülük (natural coordination) kuramı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın deneysel kısmında nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma desen kullanılmıştır. Veriler, çevrim içi ortamda yürütülen iki aşamalı bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Birinci aşamada katılımcılar 37 AAİ ve 16 rastgele sözcük çiftini doğallık derecelerine göre değerlendirmiş, ikinci aşamada ise eklenmiş AAİ biçimleri arasında seçim yapmaları istenmiştir. Ayrıca, katılımcılara“d”seçeneği ile kendi üretimlerini yapma imkanı verilmiştir. Toplam 5353 veri noktasının istatistiksel analizine dayanan bulgular, AAİ türlerinin (ETİ, KATİ, BÜTİ) yüksek doğallık puanlarına sahip olduğunu, buna karşılık rastgele sözcük çiftlerinin anlamlı derecede düşük puanlarla ayrıştığını göstermiştir. Eklenme işlemlerinde ise 5858 veri noktasının istatistiksel ve içerik analizine dayanan bulguları, AAİ'lerin türsel özelliklerine bağlı olarak farklı işaretleme izlemlerinin izlendiğini ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, Türkçedeki AAİ'lerin rastlantısal sözcük birliktelikleri olmadığını; anlamsal bütünlük, bileşenler arası eşgüdüm ve tipik eşbileşik özellikleri sergileyen yapılar olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the formal and semantic properties of Noun Noun Reduplications in Turkish (NNRs) and argues that these structures can be classified as co-compounds. The main aim of the study is to discuss the position of NNRs within word-formation processes through both theoretical and experimental findings, and to offer an original contribution to their linguistic classification. Within a Process-based Morphology framework, the formal and semantic properties of NNRs are treated as distinct operational levels, and it is demonstrated that the form–meaning relationship in these structures operates within the scope of the Separation Hypothesis. The functioning of NNRs is evaluated within the framework of Wälchli's (2005) theory of natural coordination. In the experimental component of the study, a mixed-methods research design was adopted. Data were collected through a two-stage online survey. In the first stage, participants evaluated 37 NNRs and 16 random word pairs in terms of naturalness; in the second stage, they were asked to choose among affixed NNR forms. Moreover, participants were given the“d”option to provide their own productions. Based on the statistical analysis of a total of 5353 data points, the findings revealed that NNR types received high naturalness ratings, whereas random word pairs were evaluated with significantly lower scores. Furthermore, analyses of 5,858 data points from the affixation tasks, combining statistical and content-based approaches, showed that different marking patterns emerge depending on the typological properties of NNRs. The results indicate that NNRs in Turkish are not random word combinations, but should be regarded as structures that exhibit semantic integration, inter-component coordination, and properties characteristic of co-compound formations.
Benzer Tezler
- Kök Türk yazıtlarındaki kalıp sözler
Steel words in the root Turkish writings
LOKMAN TOHUMCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA
- Son iki yüzyılda geleneksel Türk sanat musikisinin makam dağarındaki değişmeler
Başlık çevirisi yok
SERHAD DURMAZ
- Yüksek dielektrik sabitli yalıtkan filmlerin üretilmesi ve mos yapıda incelenmesi
Fabrication and characterization of high-k dielectric films in mos structure
AYŞE EVRİM SAATCİ
Doktora
Türkçe
2015
Fizik ve Fizik MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KUBİLAY KUTLU
- Fake news classification using machine learning and deep learning approaches
Makine öğrenimi ve derin öğrenme yaklaşımlarını kullanarak sahte haber sınıflandırması
SAJA ABDULHALEEM MAHMOOD AL-OBAIDI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolGazi ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA ÇAĞLIKANTAR
- Kalıp sözlerin diyalog botu üzerine kodlanması
Coding formulaic expressions into dialogue bot
YEŞİM MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimMersin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜRRİYET GÖKDAYI