Bilişsel şiir teorisi: Klasik ve çağdaş şiir uygulamaları
Cognitive poetry: Classical and contemporary poetry applications
- Tez No: 984443
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA UĞURLU ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel dil bilim, Bilişsel poetika, Edebiyat psikolojisi, Sözcük çağrışımları, İnsan-yapay zeka etkileşimi, Cognitive linguistics, Cognitive poetics, Literary psychology, Word associations, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eldeki çalışma bilişsel yönlendirmeler ve kısıtlamalar çerçevesinde edebî deneyimi açıklamaya çalışan Bilişsel Şiir Teorisi (Bilişsel Poetika/Cognitive Poetics) çerçevesinden ele almayı amaçlamaktadır. Teori, bilişsel bilimin sunduğu araçları edebiyat çözümlemelerine uygulayan disiplinler arası bir yaklaşımdır. Bu bağlamda; psikoloji, nörobilim, yapay zekâ, felsefe ve dilbilimin alt dalları dahil olmak üzer ilgili disiplinlerin sunduğu kuramsal ve ampirik imkânları kullanarak bilginin bilişte işlenme, düzenlenme ve aktarılma süreçlerinin şiirdeki görünümlerini araştırmaktadır. Teori şiirin anlatma ve aktarma aracı olmasının yanında bilişsel kısıtlamaların ve yönlendirmelerin etkisi altında şekillenen yapısal oluşumlar olduğunu savunmakta ve bu oluşumların okurun duygusal tepkileriyle nasıl etkileşime girdiğini, anlamın ve şiirsel deneyimin nasıl ortaya çıktığını anlamaya çalışmaktadır. Bilişsel Şiir Teorisi, sınıflandırma (kategorizasyon), mecaz kullanımı (metafor), gösterim (deixis) gibi dilbilimsel süreçlerle empati ve sempati gibi duygusal tepkilerin yanı sıra simülasyon, çağrışım, şema ve Gestalt ilkeleri gibi psikolojik/ bilişsel mekanizmaların şiirde çok katmanlı anlam üretimine nasıl olanak sağladığına odaklanmaktadır. Teori; dil, biliş ve duygusal süreçlerin anlam oluşumunda etkin olduğunu savunmakla beraber bu mekanizmaların gündelik yaşantının/sürecin de bir parçası olduğunu öne sürmekte ve hayatta kalmak için aktif olarak kullanılan bu mekanizmaların estetik etki ve tepkiler açısından şiirdeki dönüşümüne odaklanmaktadır. Şiirin alımı ve oluşumu sırasında bellek, algı, dikkat ve mantıksal süreçlerle de ekileşime geçen bu bilişsel mekanizmalar anlamla beraber yorum kavramının da nasıl ortaya çıktığını göstermesi açısından önemlidir. Bu ilkelerden hareketle çalışmanın ana iskeleti dilbilim olmakla beraber biliş ve duygu süreçlerinin de şiirde anlam oluşumuna olası etkileri tez boyunca sistematik olarak işlenmektedir. Çalışma sezgisel şiir eleştirileri ve analizlerine ampirik kanıtlar sunmak suretiyle de şiire dair açıklamaları bilimsel bir tabana oturtmayı hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine literary experience within the framework of Cognitive Poetry Theory (Cognitive Poetics), which seeks to explain it through cognitive orientations and constraints. The theory is an interdisciplinary approach that applies the tools offered by cognitive science to literary analysis. In this context, it investigates the manifestations in poetry of the processes of information processing, organization, and transmission in cognition, using the theoretical and empirical possibilities offered by relevant disciplines, including psychology, neuroscience, artificial intelligence, philosophy, and subfields of linguistics. The theory argues that poetry is not only a means of narration and transmission but also a structural formation shaped by cognitive constraints and directives, and it seeks to understand how these formations interact with the reader's emotional responses and how meaning and poetic experience emerge. Cognitive Poetry Theory, classification (categorization), use of metaphor, representation (deixis), as well as psychological/cognitive mechanisms such as simulation, association, schema, and Gestalt principles, in the production of multi-layered meaning in poetry. The theory argues that language, cognition, and emotional processes are active in meaning formation, while also suggesting that these mechanisms are part of everyday life/processes and focuses on the transformation of these mechanisms, actively used for survival, in terms of aesthetic impact and responses in poetry. These cognitive mechanisms, which interact with memory, perception, attention, and logical processes during the reception and formation of poetry, are important in showing how the concept of interpretation emerges along with meaning. Based on these principles, while the main framework of the study is linguistics, the possible effects of cognition and emotion processes on meaning formation in poetry are systematically addressed throughout the thesis. The study also aims to ground explanations about poetry on a scientific basis by providing empirical evidence for intuitive poetry criticism and analysis.
Benzer Tezler
- Organize sanayi bölgelerinde iş güvenliği sorunlarının teknik ve bilimsel araştırılmasında bir yöntem önerisi
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Üniversitelerde okutulan güzel sanatlar müzik dersi programının incelenmesi
Studying the fine arts music curriculum taught in universities
FERDA GÜRGAN
- Gazi Eğitim Fakültesi Beden Eğitimi ve Spor bölümü öğrencilerinde dolaşım ve solunuma etkili bazı parametrelerin“Boy, kilo, spor yapma yılı, sigara alışkanlığı”araştırılması
Başlık çevirisi yok
RASİM KALE
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. FADIL ERTOGAN
- Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayi Anonim Şirketi'nin örgütsel sosyoloji açısından değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
M. SERDAR KARAMANOĞLU