TKDK desteklerinin Diyarbakır tarım işletmeleri ve sanayisine ekonomik etkisi: Bölgesel kalkınma odaklı bir inceleme
The economic impact of agriculture and rural development support institution supports on agricultural enterprises and industry in Diyarbakır: A regional development-oriented analysis
- Tez No: 984423
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SANİYE ŞEHNAZ ALTUNAKAR MERCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kırsal kalkınma politikaları, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmasında ve kırsal alanlarda yaşam kalitesinin yükseltilmesinde stratejik bir öneme sahiptir. Türkiye'nin Avrupa Birliği uyum sürecinde, bu hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) çerçevesinde Kırsal Kalkınma için Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPARD) programları Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından uygulanmaya konulmuştur. Bu çalışma, TKDK tarafından sağlanan IPARD desteklerinin Diyarbakır ilindeki tarım işletmeleri ve tarımsal sanayi üzerindeki ekonomik etkilerini bölgesel kalkınma perspektifiyle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma bulguları, Diyarbakır'da IPARD I döneminde 153 projeye 268 milyon TL yatırım yapıldığını ve 98 milyon TL hibe desteği sağlandığını göstermektedir. Bu dönemde projelerin %90,8'i erkek, %9,2'si kadın girişimciler tarafından yürütülmüştür. IPARD II döneminde ise 465 projeye 978 milyon TL yatırım yapılmış ve 411 milyon TL hibe desteği sağlanmıştır. Cinsiyet dağılımı IPARD II'de neredeyse eşitlenmiş (%48,6 kadın, %51,4 erkek) ve genç girişimci oranı %66,7'ye yükselmiştir. Sektörel analizler, IPARD I döneminde yatırımların büyük ölçüde hayvancılık sektöründe (kırmızı et %41,6, süt üretimi) yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. IPARD II'de ise arıcılık (170 proje) ve bitkisel üretim (99 proje) proje sayısında öne çıkarken, zanaatkarlık ve katma değerli ürünler (287,4 milyon TL) ile kırmızı et üretimi (194,8 milyon TL) yatırım tutarı açısından lider sektörler olmuştur. Kadın girişimcilerin özellikle süt üretimi ve arıcılık gibi daha düşük sermayeli sektörlere yöneldiği, gençlerin ise kırmızı et üretimi ve arıcılık gibi dinamik alanlarda yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Çalışma, IPARD programlarının zaman içinde daha kapsayıcı hale geldiğini ve özellikle kadınların katılımında önemli artışlar sağladığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, bazı sektörlerde (su ürünleri yetiştiriciliği, kanatlı eti işleme) düşük proje sayıları ve kırsal turizm gibi alanlarda sınırlı yatırımlar, programın potansiyelinin tam olarak değerlendirilemediğini göstermektedir. Araştırma bulguları, bölgesel kalkınma politikalarının sektörel çeşitlendirmeyi teşvik edecek şekilde geliştirilmesi ve dezavantajlı gruplara yönelik özel destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
Rural development policies hold strategic importance in reducing regional development disparities and improving the quality of life in rural areas. Within the framework of the Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA), the Instrument for Pre-Accession Assistance for Rural Development (IPARD) programs were implemented by the Agriculture and Rural Development Support Institution (TKDK) to achieve these goals during Turkey's European Union harmonization process. The aim of this study is to analyze the economic impacts of IPARD supports provided by the TKDK on agricultural enterprises and the agricultural industry in Diyarbakır province from a regional development perspective. Research findings indicate that during the IPARD I period in Diyarbakır, 268 million TRY was invested in 153 projects, with 98 million TRY provided as grant support. In this period, 90.8% of the projects were run by male entrepreneurs and 9.2% by female entrepreneurs. In the IPARD II period, however, 978 million TRY was invested in 465 projects, with 411 million TRY provided as grant support. The gender distribution nearly equalized in IPARD II (48.6% female, 51.4% male), and the rate of young entrepreneurs rose to 66.7%. Sectoral analyses reveal that investments during the IPARD I period were largely concentrated in the livestock sector (red meat 41.6%, milk production). In IPARD II, beekeeping (170 projects) and crop production (99 projects) stood out in terms of the number of projects, while craftsmanship and value-added products (287.4 million TRY) and red meat production (194.8 million TRY) were the leading sectors in terms of investment amount. It was observed that female entrepreneurs tended towards lower-capital sectors such as milk production and beekeeping, while young entrepreneurs concentrated on dynamic fields like red meat production and beekeeping. The study demonstrates that the IPARD programs have become more inclusive over time and have provided significant increases in participation, especially for women. However, low project numbers in some sectors (aquaculture, poultry meat processing) and limited investments in areas such as rural tourism indicate that the program's potential has not been fully utilized. The research findings suggest that regional development policies should be enhanced to encourage sectoral diversification and that special support mechanisms for disadvantaged groups should be strengthened.
Benzer Tezler
- AB desteklerinin TRC bölgesinde kırsal turizm gelişimine etkisi
The effect of EU supports on rural tourism development in TRC region
MERVE OFLUOĞLU
Doktora
Türkçe
2022
Turizmİstanbul ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL KIZILIRMAK
- Ipard programı kapsamındaki desteklerin kırsal kalkınmaya etkisi: Diyarbakır ili örneği
Effect of the supports within the scope of ipard programme on the rural development: The case of Diyarbakır province
MUHAMMED İNAL
- Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) desteklerinin kırsal kalkınmadaki rolü: Burdur ili örneği
The role of Agriculture and Rural Development Support Institution (TKDK) support in rural development: The example of Burdur province
ALİ İNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EkonomiBurdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAZIM SARIÇOBAN
- AB'nin kırsal kalkınma desteklerinin yerel işletmelerin Avrupalılaşma eğilimleri üzerindeki etkisi: TKDK Mardin ili örneği
The impact of the EU's rural development supports on the Europeanization of local companies: The case of ARDSI in Mardin province
ERDAL ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Uluslararası İlişkilerMardin Artuklu ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZELAL BAŞAK YARİŞ
- Ipard-II desteklerinin büyükbaş hayvan işletmelerine etkileri: samsun ili örneği
The effects of ipard-II supports on cattle farms: The case of Samsun province
ASIM ÖZTEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET BOZOĞLU