Canlıların mereolojisi üzerine dilbilim merkezli bir inceleme
A linguistic-centered investigation into the mereology of living beings
- Tez No: 984214
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET AYHAN ÇİTİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Anlam, Can, Organizmalar, Meaning, Life, Organisms
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez semantiğin sentaksa öncelikli kılındığı bir çerçeveden yola çıkarak canlı organizma ve bağlı bulunduğu fiziksel unsurları arasındaki ilişkinin incelenmesini amaçlamaktadır. Bunu yaparken iki büyük geleneğiyle birlikte çağdaş dilbilimin dil incelemeleri bakımından günümüzde ulaştığı noktayı referans kabul etmektedir. Tezimiz anlam verme faaliyetinin katmanlarının ayırt edilerek ve anlamı taşıyan çok çeşitli bütünlerin nasıl oluşturulabildiği sorusundan hareket ederek; teorik düzeyde canlının sentaktik yapısı ve mereolojisiyle olan ilişkilerine bakılabileceği iddiasını taşımaktadır. Canlı organizmanın doğası, fiziksel yapıtaşlarıyla ve evrenin geri kalanı ile ilişkisinin ne olduğu bugün önemi katlanarak devam eden konulardır. Organizmanın muazzam karmaşıklığı ve cansız sistemlerin sahip olmadığı çok çeşitli özellikleri haiz olması onu bu denli önemli kılan temel faktörler arasındadır. Doğal diller hem farklı düzeylerden oluşmaları dolayısıyla bir karmaşıklık sergilemekte hem de açık-uçlu olmaları bakımından sınırlı bir malzeme ve kural stoğuna sahip olmalarına rağmen sınırsız cümle üretimine olanak tanımaktadırlar. Dilbilimin çeşitli alt disiplinleri dillerin fonoloji, morfoloji, sentaks ve semantik olmak üzere çeşitli düzeylerinin her birini hem bağımsız inceleme konusu yapmakta hem de birbirleriyle ilişkilerini incelemekte ve böylece dilin katmanlı yapısını açığa çıkarmaktadır. Bütün bunlar dilin nihaî karmaşıklık çerçevesini genişletmektedir. Çalışmamız, canlının kuruluşunda da bir karmaşıklaşma ve katmanlaşma olduğu ve bunların dilde karşılaştığımıza benzer biçimde anlaşılabileceği iddiasını taşımaktadır. Bu itibarla dildeki karmaşıklığın detaylandırılmasına yönelik gerekçemiz, dilin karmaşıklığı ve bütün-parça ilişkilerinin canlının karmaşıklığı ve bütün-parça ilişkilerini anlamada sunacağı olanaklardan istifade etmektir. Tezimiz nihayetinde canlının ve dilin sahip olduğu iki tür karmaşıklaşmanın analojinin ötesinde ilişkili olduğu sonucuna ulaşmaktadır. Ne var ki gerek anlam ve gerek“can”ın, ortaya çıkmaları her ne kadar fiziksel unsurlar olarak sesleri ya da atomlar, moleküller olarak fiziksel-kimyasal bileşenleri gerektirseler de söz konusu yapılara aşkın olduklarını düşünüyoruz. Noam Chomsky'nin sentaksı öne çıkaran Üretici Dilbilgisi anlayışının eleştirisi sonucunda geliştirilen Üretici Semantik, Bilişsel Dilbilim ve dilbilgisine bilişsel yaklaşımlarda dilbilim tartışmaları semantiğin ve böylece anlamın görece öne çıkarıldığı bir istikamet kazanmıştır. Nitekim anlamla ilgili süregiden bu tartışmalarda ne yazık ki bir derinlik bulunmamaktadır. Dilde anlamın varlığı onu, temel birimleri olarak seslerinin mekanik etkileşiminin önüne ve ötesine taşımaktadır. Dilin her bir katmanında kendisiyle iş görülen unsurları ve kuralları farklılaşmaktadır. Ses temel malzeme olarak varlığını sürdürse de her bir bileşende dahil olan farklı özellikler bulunmaktadır. Bunun nedenini dil konuşan canlının onları farklı bütünlerin parçası kılmasına, birbirleriyle ilişkilendirmesine ve karmaşıklaştırmasına bağlıyoruz. Buna göre kanaatimizce bir anlamı unsurlara hamlederek karşı tarafa aktaran özneden bağımsız olarak dil olgusu gereğince anlaşılamaz.
Özet (Çeviri)
This thesis seeks to examine the relationship between living organisms and the physical elements to which they are intrinsically connected, within a framework that privileges semantics over syntax. In doing so, it takes as its reference point the current state that contemporary linguistics has reached today in terms of language studies, along with its two major traditions. The research aims to delineate the layers of meaning-making, and to ask how diverse meaning-bearing wholes can be structured. Theoretically, it advances the claim that such an approach offer insights into the syntactic organization and mereological (part-whole) relationships of living organisms. The nature of the living organism, its physical constituents, and its relation to the rest of the universe remain subjects of ever-growing significance. The extraordinary complexity of living systems, as well as their possession of a wide range of properties absent in inanimate systems, constitutes one of the principal reasons for their continued importance. Natural languages, composed of multiple layers, display complexity both in their structure and in their open-ended generativity: despite possessing a limited inventory of elements and rules, they are capable of producing an infinite range of expressions. The various sub-disciplines of linguistics—phonology, morphology, syntax, and semantics—each investigate these levels both independently and in relation to one another, thereby revealing the multilayered nature of language. Collectively, these inquiries broaden the overall framework through which linguistic complexity is understood. This study posits that the constitution of living organisms likewise exhibits a form of complexity and stratification analogous to that found in language. Accordingly, our justification for detailing the intricacy of linguistic structures lies in the potential of linguistic part–whole relations and complexity to illuminate those of living systems. Ultimately, the thesis concludes that the forms of complexity inherent in both life and language are not merely analogous but are intimately related. Yet we maintain that both meaning and“life,”although their emergence presupposes physical substrates—such as sounds in language or the physico-chemical components of matter—nevertheless transcend those structures. The critique of Noam Chomsky's Generative Grammar, which foregrounded syntax, gave rise to the emergence of Generative Semantics, Cognitive Linguistics, and other cognitively oriented approaches to grammar. These developments have steered linguistic inquiry increasingly toward semantics and, by extension, toward the study of meaning itself. Nevertheless, ongoing debates concerning meaning often lack sufficient depth. The very existence of meaning in language situates it beyond the mechanical interaction of its elementary units, such as sounds. Each linguistic level operates through its own distinct set of elements and rules. While sound persists as the fundamental material of expression, each component encompasses additional properties that contribute to greater complexity. We attribute this to the fact that the living speaker—the subject who uses language—constitutes these elements as parts of larger wholes, relating and complexifying them. Hence, we contend that the phenomenon of language cannot be adequately comprehended independently of the subject who assigns meaning to its constituent elements and communicates it to the other.
Benzer Tezler
- Balb/c farelerinin kan serum proteinleri üzerinde UV-C ışınlarının etkilerinin poliakrilamid gel elektroforezi yöntemleriyle incelenmesi
Başlık çevirisi yok
N.ERSİN BAYRAKDAR
- Ankara ilinde nazar ve nazarlıklar
Başlık çevirisi yok
H. FERİHA AKPINARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Halk Bilimi (Folklor)Gazi ÜniversitesiEl Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİRDEVS KAYA
- Akhisar-Gölmarmara-Gördes-Sındırgı arasının jeolojisi
Başlık çevirisi yok
NECATİ AKDENİZ
Doktora
Türkçe
1985
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKARTUNA
- Entegrasyonun 8-11 yaş grubu işitme engelli çocukların psikososyal gelişimine etkisinin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
HAYAL UĞURLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DUYAN MAĞDEN