Okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine etkisinin incelenmesi
Examining the impact of school administrators' dark leadership behaviors on teachers' organizational creativity
- Tez No: 984009
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SAKLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Karanlık liderlik, Örgütsel yaratıcılık, Dark leadership, Organizational creativity
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi ve Denetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, öğretmen algılarına göre okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine etkisini incelemektir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmanın örneklemini, Ordu ili Ünye ilçesindeki ilkokul ve ortaokullarda görev yapan, ankete katılmış 393 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Karanlık Liderlik Ölçeği (Özten, 2023) ve Örgütsel Yaratıcılık Ölçeği (Balay, 2010) Google Form üzerinden dijital ortamda toplanmış, analizler ise SPSS 25 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarına ilişkin öğretmen algıları genel olarak düşük düzeydedir. Cinsiyet değişkeni, okul türü değişkenine ve eğitim durumu değişkenlerinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Ortaokulda çalışan öğretmenlerin itibar kırıcı, narsist ile çıkarcı ve kayırmacı alt boyut ortalama puanları ilkokulda çalışan öğretmenlerin ortalama puanlarına göre anlamlı olarak daha yüksektir. Buna karşın medeni durum, mesleki kıdem ve yöneticilik deneyimi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine ilişkin bulgular incelendiğinde ise öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeyleri yüksek düzeydedir. Araştırma bulgularına göre erkek öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık; bireysel, yönetsel ve toplumsal alt boyutlarında kadın öğretmenlere göre daha yüksek puanlara sahip oldukları görülmüştür; ancak bu farkların etki büyüklükleri düşük düzeydedir. Okul türü ve yöneticilik deneyimi değişkenlerinde anlamlı bir fark bulunmuştur. İlkokulda çalışan öğretmenlerin yönetsel ve toplumsal alt boyut ortalama puanları ortaokulda çalışan öğretmenlerin ortalama puanlarına göre anlamlı olarak daha yüksektir. Buna karşın medeni durum, eğitim durumu ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Son olarak, yapılan regresyon analizi sonucunda, okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerini anlamlı biçimde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada karanlık liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılığını olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Elde edilen korelasyon katsayısı sonuçlarına göre, karanlık liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı, negatif ve orta seviyede bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışları öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerini %15,1 oranında olumsuz yönde etkilendiği sonucuna ulaşılabilir. Modelin R² değerinin 0.22 olması, karanlık liderlik ve demografik değişkenlerin örgütsel yaratıcılıktaki değişimin yaklaşık beşte birini açıkladığını; geriye kalan kısmın ise liderlik tarzı dışındaki örgütsel faktörlerden (örneğin okul iklimi, destek sistemi, motivasyon vb.) kaynaklandığını göstermektedir. Ayrıca, karanlık liderliğin tüm alt boyutlarının, öğretmenlerin örgütsel yaratıcılıkları yönetsel ve toplumsal alt boyutlarıyla negatif yönde orta seviyede ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, okul yöneticilerine yönelik hizmet içi eğitimlerde etik liderlik, etkili iletişim ve pozitif örgüt kültürü konularına öncelik verilmelidir. Bu eğitimlerde yöneticilerin empati kurma, yapıcı geri bildirim verme, adil karar alma ve öğretmenlerin fikirlerini teşvik etme becerilerinin geliştirilmesine ağırlık verilmelidir. Sonuçlara göre öğretmenlerin yaratıcılığını en fazla zayıflatan liderlik biçimi“itibar kırıcı davranışlar”olmuştur. Okul yöneticilerinin öğretmenlerin saygınlığını koruyan, destekleyici bir iletişim dili kullanmaları sağlanmalı; mobbing ve psikolojik şiddet davranışlarına karşı daha dikkatli yaklaşılmalıdır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the effect of school administrators' dark leadership behaviors on teachers' organizational creativity levels based on teachers' perceptions. The study was conducted using the relational survey model, one of the quantitative research methods. The sample consisted of 393 teachers working in primary and lower secondary schools in the Ünye district of Ordu province who voluntarily participated in the survey. Data were collected digitally via Google Forms using the Personal Information Form, the Dark Leadership Scale (Özten, 2023), and the Organizational Creativity Scale (Balay, 2010). The analyses were performed using SPSS 25. According to the research findings, teachers' perceptions of school administrators' dark leadership behaviors were generally at a low level. Significant differences were found in relation to gender, school type, and educational status. Teachers working in lower secondary schools reported significantly higher mean scores in the subdimensions of derogatory, narcissistic, exploitative, and favoritistic leadership compared to teachers working in primary schools. Conversely, no significant differences were detected in terms of marital status, professional seniority, or administrative experience. Regarding teachers' organizational creativity levels, the findings indicated that teachers demonstrated a high level of organizational creativity. Male teachers scored higher than female teachers in the individual, managerial, and social subdimensions; however, these effect sizes were low. Significant differences were found for school type and administrative experience. Teachers working in primary schools scored significantly higher than those in lower secondary schools in the managerial and social subdimensions. No significant differences were found for marital status, educational status, or professional seniority. Finally, the regression analysis revealed that school administrators' dark leadership behaviors significantly predicted teachers' organizational creativity levels. The results showed that dark leadership behaviors negatively affected teachers' organizational creativity, and there was a statistically significant, negative, moderate correlation between dark leadership and organizational creativity. Dark leadership behaviors accounted for 15.1% of the variance in teachers' organizational creativity levels. The R² value of 0.22 indicated that dark leadership behaviors and demographic variables explained approximately one-fifth of the variance in organizational creativity, with the remaining portion likely attributable to organizational factors such as school climate, support systems, and motivation. Additionally, all subdimensions of dark leadership were found to be negatively and moderately correlated with the managerial and social subdimensions of organizational creativity. In light of these findings, in-service training programs for school administrators should prioritize ethical leadership, effective communication, and the development of a positive organizational culture. These programs should particularly focus on enhancing administrators' abilities to demonstrate empathy, provide constructive feedback, make fair decisions, and encourage teachers' ideas. The results further revealed that“derogatory behaviors”were the most detrimental leadership type to teachers' creativity. Therefore, efforts should be made to ensure that school administrators adopt a communication style that respects teachers' dignity, provides support, and avoids behaviors associated with mobbing or psychological harassment.
Benzer Tezler
- Öğretmenlerin bakış açısından okul yöneticilerinin karanlık liderlik davranışları
The dark leadership behaviors of the school administrators from the perspectives of the teachers
SELİN ÇAĞDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEVZİYE AYŞE BALCI KARABOĞA
- Okul yöneticilerinin karanlık liderlik özellikleri ile ilkokul sınıf öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between school administrators' dark leadership characteristics and primary school classroom teachers' burnout levels
BEGÜM İMREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESRA TÖRE
- Okul yöneticilerinin karanlık kişilik özellikleri ile örgütsel güven ve örgütsel iklim arasındaki ilişki
The relationship between organizational trust and organizational climate with the dark personality traits of school administrators
HÜLYA GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İMAM BAKIR ARABACI
- Okul yöneticilerinin etik yaklaşımları ve kişilik özelliklerinin güç kaynaklı davranış değişikliklerini yordama gücünün incelenmesi
Analysis of prediction power of school principals' ethical approaches and personality traits on power based behavioral changes
DİNÇER ÖLÇÜM
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimKocaeli ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASİYE TOKER GÖKÇE
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA