Kent-kır arası nüfus hareketlilikleri ve sosyal sürdürülebilirlik bağlamında konut tipolojisine dair çözümlemeler: erzurum ova köyleri örneği
Urban-rural population mobilities and housing typology analysis in the context of social sustainability: The case of erzurum plai̇n village
- Tez No: 983710
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FERİDE PINAR ARABACIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Konut tipolojisi, sosyal sürdürülebilirlik, kent ve kır kavramları, nüfus hareketlilikleri, vernaküler mimari, Kırsal konutlar, Housing typology, social sustainability, urban and rural concepts, population movements, vernacular architecture, Rural buildings
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda Türkiye'de kent ve kır arasındaki nüfus hareketlilikleri, sadece demografik değil, aynı zamanda mekânsal ve toplumsal dönüşümleri de beraberinde getirmiştir. Özellikle pandemi süreciyle hızlanan kente alternatif yaşam arayışları ve kent- kır arasındaki mevsimsel nüfus hareketlilikleri kırsalda konutun sadece barınma fonksiyonu değil, yaşam biçimini şekillendiren bir unsur olarak yeniden gündeme gelmesine neden olmuştur. Bazı durumlarda ise bu nüfus hareketlilikleri kalıcı birer yer değiştirme değil dönemsel ikâmet etme biçimleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, kent-kır arasındaki dönemsel nüfus hareketlerinin kırsalda konut tasarımı üzerindeki etkilerini sosyal sürdürülebilirlik kavramı çerçevesinde incelemeyi ve bu incelemelere göre konut tasarımı ve dönüşümü süreçlerine dair çözümlemeler yapmayı amaçlamaktadır. Sosyal sürdürülebilirlik kavramı, son yıllarda sürdürülebilirlik literatüründe önemli alt başlıklarından biri olarak öne çıkmakta ve konut üretiminde mekânsal adalet, toplumsal katılım, aidiyet hissi ve topluluk yapısının güçlendirilmesi gibi unsurları içermektedir. Ancak kırsal alanlarda bu kavram, çoğunlukla ekonomik sürdürülebilirlik söylemlerinin gölgesinde kalmakta ve toplumsal boyut yeterince dikkate alınmamaktadır. Kırsal konutun, yerel malzeme ve üretim teknikleriyle doğrudan ilişkili olması durumu, onu sadece bir fiziksel yapı değil; aynı zamanda kültürel bir taşıyıcı ve topluluk belleğinin mekânsal karşılığı haline getirir. Ancak Türkiye'de yaşanan nüfus hareketliliği, kırsal alandaki konut üretimini ve mimari karakteri önemli ölçüde dönüştürmektedir. Özellikle büyükşehirlerden kırsal bölgelere yönelen bireysel yerleşim pratikleri, çoğu zaman yerel mimariyle uyumsuz, kent estetiğini referans alan yapılar üretmekte; bu durum hem fiziksel doku hem de sosyal yapı açısından sürdürülebilirlik sorunlarını beraberinde getirmektedir. Bir diğer yandan kırdan kente göç nedeniyle boşalan köyler, son yıllarda tersine göç, ikinci konut yatırımları ve mevsimsel kullanımlar yoluyla yeniden dolmaya başlamış; bu durum kırsal mekânda kullanıcı profillerinde önemli bir değişim yaratmıştır. Bu geçici ve çok yönlü hareketlilik, kırsalda üretilen yeni konut tipolojilerinin, yerel dokudan kopuk, kent estetiğiyle uyumlu ancak sosyal bağlamdan uzak yapıların var olmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda, Erzurum ili Yakutiye ilçesine bağlı 44 adet köy/mahalle yerleşimi mercek altına alınmış ve bunlardan 5 tanesinde daha detaylı olmak üzere farklı yöntemlerle alan çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu köylerde ikâmet eden sakinlerle, nitel araştırma yöntemlerinden olan yarı yapılandırılmış görüşme metodu çerçevesinde dijital görüşme formları aracılığıyla yapılan görüşmeler ve belgeleme çalışmaları neticesinde buradaki konut kullanıcılarının gördükleri sorunlar, potansiyeller ve beklentiler özellikle konut ölçeğinde tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kırsalda konut tasarımı ve dönüşümü süreçlerinde nüfus hareketliliği kavramının, kırsal yaşamın sürdürülebilirliğini etkileyen sosyo-mekânsal bir parametre olarak ele alınması ve mimari tasarım süreçlerinin bu çok katmanlı bağlamı ve kırsalda sosyal sürdürülebilirliği gözeterek katılımcı tasarım stratejileriyle yeniden düşünülmesi gerektiği savunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
In recent years, population movements between urban and rural areas in Turkey have brought about not only demographic but also spatial and social transformations. In particular, the search for alternative life options to the city, which has accelerated with the pandemic process, and seasonal population movements between urban and rural areas have brought housing back to the agenda as not only a sheltering function but also an element that shapes lifestyles. In some cases, these population movements appear not as permanent displacements but as periodic forms of residence. This study aims to examine the effects of these periodic population movements between urban and rural areas on rural housing design within the framework of the concept of social sustainability and to analyze these studies on the processes of housing design and transformation. The concept of social sustainability has stood out as one of the important subheadings of the sustainability literature in recent years and includes elements such as spatial justice, social participation, sense of belonging and strengthening of the community structure in housing production. However, in rural areas, this concept is often overshadowed by discourses of economic sustainability and the social dimension is not sufficiently taken into account. The fact that rural housing is directly related to local materials and production techniques makes it not just a physical structure; It also becomes a cultural carrier and the spatial equivalent of community memory. However, the population mobility experienced in Turkey significantly transforms the housing production and architectural character in rural areas. In particular, individual settlement practices directed from metropolitan cities to rural areas often produce structures that are incompatible with local architecture and refer to urban aesthetics; this situation brings with it sustainability problems in terms of both physical texture and social structure. On the other hand, villages emptied due to migration from rural to urban areas have started to re-fill in recent years through reverse migration, second home investments and seasonal uses; this situation has created a significant change in user profiles in rural areas. This temporary and multi-faceted mobility causes new housing typologies produced in rural areas to exist, structures that are disconnected from the local texture, compatible with urban aesthetics but distant from the social context. In this context, 44 village/neighborhood settlements affiliated to Yakutiye district of Erzurum province were examined and field studies were carried out in 5 of them with different methods in more detail. As a result of interviews and documentation studies conducted with residents residing in these villages through digital interview forms, the problems, potentials and expectations of the housing users here have been identified, especially at the housing scale. As a result, it is argued that the concept of population mobility should be considered as a socio-spatial parameter affecting the sustainability of rural life in the processes of housing design and transformation in rural areas, and that architectural design processes should be rethought with participatory design strategies, considering this multi-layered context and social sustainability in rural areas.
Benzer Tezler
- Türkiye kentleşmesi için yeni bir yol arayışında orta ölçekli kentler üzerinden kır-kent dayanışma ağları: Kars-Boğatepe örneği
In search of a new approach for Turkey's urbanisation related rural-urban solidarity networks on the basis of medium-sized cities: The case of Kars-Bogatepe
ÇARE OLGUN ÇALIŞKAN
Doktora
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİME TEZER
- 1920-1960 arası dönemde planlanan çok katmanlı Batı Anadolu yerleşimlerinin modern mimarlık mirası değerlerinin korunması
Conservation of modern architectural heritage values of multi-layered Western Anatolian settlements planned between 1920-1960
ZEREN ÖNSEL ATALA
Doktora
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
- Türkiye'de kırsal kesimden kente göç ve bölgeler arası dengesizlik (1970 - 1993)
Migration from rural to urban areas in Turkey and imbalance among regions (1970 - 1993)
ZEYNEP GÖKÇE AVŞAR
Doktora
Türkçe
1995
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE MUŞLU
- Manisa kent merkezinde yaşayan diyabetli hastalarda izlem ve bakım niteliğinin değerlendirilmesi
The assesment of the quality of care and monitoring of patients with diabetes mellitus living Manisa city center
BAHADIR DEDE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2014
Halk SağlığıCelal Bayar ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN ESER