Tâceddîn es-Sübkî'nin ictihad ve taklid anlayışı (Cem'u'l-cevâmi' bağlamında)
Tāj al-dīn al-Subkī's conception of ijtihād and taqlīd (Within the framework of jamʿ al-Jawāmiʿ)
- Tez No: 983290
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BEKİR KARADAĞ, DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN AKALIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Fıkıh Usûlü, İctihad, Taklid, Tâceddîn es-Sübkî, Cem'u'l-cevâmi, Islamic Law, Uṣūl al-Fiqh, Ijtihād, Taqlīd, Tāj al-Dīn al-Subkī, Jamʿ al-Jawāmiʿ
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIV. yüzyılda yaşamış Şâfiî fakihlerinden Tâcüddîn es-Sübkî, ilmî derinliği ve sistematik yaklaşımıyla fıkıh usûlü literatüründe müstesna bir yere sahiptir. Özellikle Cemʿu'l-Cevâmiʿ adlı eseri, kendisinden önceki usûl birikimini kuşatıcı bir şekilde derleyip düzenlemesi bakımından klasik dönem usûl yazımında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmiştir. Araştırmamızın ilk bölümünde Sübkî'nin ilmî kişiliği, yetiştiği ilmî çevre, görev aldığı müderrislik ve kadılık pozisyonları ile yaşadığı Memlükler dönemi bağlamında siyasi ve kültürel ortam incelenmiş; özellikle Şam ve Kahire gibi merkezlerde oluşan güçlü ilim havzasının etkisine dikkat çekilmiştir. Araştırmada nitel analiz yöntemi benimsenmiş; başta Cemʿu'l-cevâmiʿ olmak üzere Tâceddîn es-Sübkî'nin el-İbhâc, Raf'u'l-hâcib gibi diğer usûl eserleri ile birlikte, ilgili şerh ve haşiyeler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Tâceddîn es-Sübkî'nin içtihad anlayışının, sadece teorik niteliklerle sınırlı kalmayan, müctehidlik ehliyetini sezgi, derinlik ve feraset gibi vasıflarla ilişkilendiren kapsamlı bir bakış sunduğu gözlemlenmiştir. Onun, içtihad kapısının tümüyle kapandığı yönündeki kanaatlere katılmadığı, aksine gerekli şartları taşıyan âlimlerin her çağda içtihad yapabileceğini savunduğu tespit edilmiştir. Taklîd konusunda ise, zaruret ve maslahat çerçevesinde belirli esnekliklere yer verse de, halkın ehil olmayan kimselerin fetvalarına başvurmaması gerektiğini vurgulayan ihtiyatlı bir yaklaşım geliştirdiği görülmüştür. Ayrıca müftü tercihi ve mezhep değişikliği gibi konularda da mutlak yasaklayıcılıktan kaçınarak, tarihî içtihadî tecrübeyi dikkate alan dengeli bir görüş ortaya koyduğu anlaşılmaktadır. Tâceddîn es-Sübkî'nin yaklaşımı, hem klasik usûl geleneği içindeki özgün konumunu ortaya koymakta hem de içtihad ve taklîd eksenindeki çağdaş tartışmalara katkı sunabilecek zengin bir perspektif içermektedir.
Özet (Çeviri)
Tāj al-Dīn al-Subkī, a prominent Shāfiʿī jurist of the 14th century, holds a distinguished position in the literature of Islamic legal theory (uṣūl al-fiqh) due to his intellectual depth and systematic methodology. His work Jamʿ al-Jawāmiʿ is considered a significant turning point in classical uṣūl writing, as it comprehensively compiles and organizes the legal-theoretical legacy preceding him. The first chapter of this thesis examines al-Subkī's scholarly character, the intellectual environment in which he was educated, his roles as a judge and teacher, and the socio-political and cultural context of the Mamlūk era in which he lived—particularly highlighting the influence of vibrant centers of knowledge such as Damascus and Cairo. The research adopts a qualitative analytical approach and conducts a comparative study of Jamʿ al-Jawāmiʿ, alongside al-Subkī's other works such as Ibḥāj and Rafʿ al-Ḥājib, including related commentaries and glosses. Al-Subkī's conception of ijtihād is observed to go beyond mere theoretical qualifications, associating the capacity for independent reasoning with insight, depth, and discernment. He clearly rejects the notion that the gate of ijtihād is permanently closed, maintaining instead that qualified scholars can engage in independent legal reasoning in any era. Regarding taqlīd, his approach is both cautious and flexible: while recognizing its legitimacy within the bounds of necessity and public welfare, he emphasizes that the laity should avoid relying on the opinions of unqualified jurists. Furthermore, in matters such as choosing a legal authority or changing schools of thought, he avoids absolute prohibitions and instead proposes a balanced view grounded in the accumulated tradition of legal reasoning. Al-Subkī's methodology not only reveals his unique standing within the classical uṣūl tradition but also offers a rich perspective for engaging with contemporary debates on ijtihād and taqlīd.
Benzer Tezler
- El-Muhkem fi Şerhi'l-Hikem kitabında geçen dini, tasavvufi, harsi ıstılah ve tabirler konusunda bir lügat denemesi
Başlık çevirisi yok
TAHSİN ÖNEMLİ
- Sultan 1. Alaeddin Keykubat Devri Selçuklu tarihi (1220-1237)
Başlık çevirisi yok
EMİNE UYUMAZ
Doktora
Türkçe
1997
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. RAMAZAN ŞEŞEN