Afet yönetiminde sürdürülebilir kurumsal dirençlilik endeksinin geliştirilmesi: Türkiye AFAD örneği
The development of a sustainable institutional resilience index in disaster management: The case of Turkey's AFAD
- Tez No: 983175
- Danışmanlar: PROF. DR. İSKENDER PEKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Afet direnci, Afet riski, Afet yönetimi, Afetler, Bulanık DEMATEL, Delphi tekniği, Endeks, Çok kriterli karar verme, Örgütsel dirençlilik, Disaster resilience, Disaster risk, Disaster management, Disasters, Fuzzy DEMATEL, Delphi technique, Index, Multi criteria decision making, Organizational resilience
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gümüşhane Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kurumlar, afet ve acil durumlarla başa çıkmanın temel yapı taşlarıdır. Kurumsal yetersizlikler, acil durumların afete dönüşmesine neden olurken aynı zamanda afetlerin ekonomik, sosyal ve fiziksel etkilerini artırmaktadır. Afet dirençliliğine yönelik geniş bir literatür bulunmasına rağmen, afetlerde kurumsal dirençliliğe odaklanan, kurumların afetlere yanıt verme dinamiklerini etkileyen faktörleri inceleyerek nicel bir değerlendirme ölçütü sunan araştırma eksikliği bulunmaktadır. Bu nedenle çalışma kapsamında, kurumların afet ve acil durumlara yönelik örgütsel hazırlık düzeyini değerlendirmek amacıyla Kurumsal Dirençlilik İndeksi (Institutional Resilience Index – IRI) modeli geliştirilmiştir. IRI etkileyen 55 faktör, Delphi yöntemiyle uzman görüşlerine dayalı olarak belirlenmiştir. Geliştirilen IRI modeli, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) örneğinde hem geçmiş hem de olası gelecekteki afet senaryolarında il düzeyinde test edilmiştir. İlk senaryoda, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş'ta meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremlerde görev alan il AFAD müdürlüklerinin gerçekleşmiş bir afete yönelik kurumsal dirençlilikleri değerlendirilmiştir. İkinci senaryoda ise, Yedisu Fay Zonu üzerinde bulunan Erzincan, Tunceli ve Bingöl illerinde muhtemel bir deprem senaryosuna yönelik olarak AFAD il müdürlüklerinin kurumsal dirençliliği analiz edilmiştir. IRI modeli ile elde edilen sıralama sonuçları, TOPSIS ve MARCOS yöntemleriyle karşılaştırılarak doğrulanmış; ayrıca Monte Carlo simülasyonu ile duyarlılık analizi yapılmış ve kriter ağırlıklarındaki değişimlerin sıralamalar üzerindeki etkisi test edilmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen endeksin afetlerde görevli kurumların dirençlilik düzeylerini değerlendirmede kullanılabilir olduğuna ulaşılmıştır. Ayrıca endeks, geçmiş afet deneyimlerini anlamada ve gelecek senaryolar için kırılganlık unsurlarını öngörerek politik ve uygulama düzeyinde atılabilecek öncelikli adımlara yönelik bir karar destek mekanizması sunar. Böylelikle önerilen model kurumun örgütsel öğrenme süreci için güçlü bir katalizör olarak kurumsal dirençliliğin artırılmasında kullanılabilir.
Özet (Çeviri)
Institutions are the fundamental building blocks for coping with disasters and emergencies. Institutional inadequacies not only cause emergencies to escalate into disasters but also intensify their economic, social, and physical impacts. Although there is a broad literature on disaster resilience, there is still a lack of quantitative assessment studies focusing specifically on institutional resilience in disasters and examining the factors that influence how institutions respond to disaster situations. Therefore, this study developed the Institutional Resilience Index (IRI) model to evaluate the organizational preparedness level of institutions against disasters and emergencies. The 55 factors influencing institutional resilience were identified through expert opinions using the Delphi method. The developed IRI model was tested at the provincial level in the case of the Disaster and Emergency Management Authority (AFAD) under both retrospective and possible future disaster scenarios. In the first scenario, the institutional resilience of AFAD provincial directorates involved in response activities during the magnitude 7.7 and 7.6 earthquakes that occurred in Kahramanmaraş on February 6, 2023, was evaluated. In the second scenario, the institutional resilience of AFAD provincial directorates in Erzincan, Tunceli, and Bingöl—located on the Yedisu Fault Zone—was analyzed under a potential future earthquake scenario. The ranking results obtained from the IRI model were validated by comparing them with the TOPSIS and MARCOS methods, and a sensitivity analysis was conducted using Monte Carlo simulation to examine the effects of variations in criteria weights on the ranking outcomes. As a result, it was concluded that the developed index is applicable for assessing the resilience levels of institutions responsible for disaster management. Additionally, the index provides a decision-support mechanism for understanding past disaster experiences and identifying priority actions at the policy and operational levels by predicting vulnerability factors for future disaster scenarios. Thus, the proposed model can serve as a strong catalyst for institutional learning and can be used as a tool to enhance organizational preparedness.
Benzer Tezler
- Afet ve insani yardım yönetiminin erişilebilirlik perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluating disaster and emergency management from an accessibility perspective
METE DEMİREL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Kamu YönetimiAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiAfet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLI AKAY
- Dirençli kent tartışmaları ekseninde Türkiye'de kent yönetiminin değerlendirilmesi
An evaluation of urban management in Türkiye within the context of resilient city debates
BURAK KOÇAŞ
Doktora
Türkçe
2026
Kamu YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZLI YÜCEL BATMAZ
- Çanakkale ilinde görev yapan kazı başkanlarının afet yönetimine bakış açılarının belirlenmesi
Determining the perspectives of excavation directors in Çanakkale province on disaster management
LÜTFİYE ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiKültürel Miras Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. MUSTAFA MESUT ÖZEKMEKÇİ
- How does water scarcity affect agricultural productivity and food security? A case study on Morocco
Su kıtlığının tarımsal verimlilik ve gıda güvenliği üzerindeki etkileri: Fas örneği
ZAİNAB AL BATOUL MA-EL-AININ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Ziraatİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET İSKENDER
- 6 şubat 2023 depremleri sonrasında görev yapan sosyal hizmet uzmanlarının deneyimleri: Hatay örneği
Experiences of social workers who served after the earthquakes of February 6, 2023: The case of Hatay
MAHİR SELVİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sosyal HizmetNecmettin Erbakan ÜniversitesiSosyal Hizmetler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÜBRA KÜÇÜKŞEN