Türkiye'de korunan alanların yönetimi: Alan başkanlıkları
Governance of protected areas in Türkiye: Site management authorities
- Tez No: 982863
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YAVUZ GÜLOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Siyasal Bilimler, Hukuk, Public Administration, Political Science, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de korunan alanların yönetiminde son yıllarda öne çıkan Alan Başkanlığı modeli, idare hukuku, yönetişim ve sürdürülebilir turizm ekseninde bütüncül olarak bu çalışmada incelelenmiştir. Araştırmanın çıkış noktasını, kültürel ve doğal mirasın korunmasında uzun süre devam eden çok başlı kurumsal yapı, koruma–kullanma dengesinin sahaya tam olarak yansıtılamaması ve planlama süreçlerinde yerel aktörlerin sınırlı katılımı oluşturmaktadır. Bu çerçevede, 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alan Başkanlığı Kanunu ve 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun ile kurulan alan başkanlıklarının, tek muhataplı idari yapı, bütçe imkânları ve kurumsal örgütlenme bakımından koruma politikalarına ne tür bir katkı sunduğu tartışılmıştır. Çalışmada yöntem olarak karşılaştırmalı vaka incelemesi benimsenmiş; birincil veri kaynakları olarak alan başkanlıklarının özel kanunları, Alan Yönetimi Yönetmeliği, stratejik planlar, faaliyet raporları ve ilgili diğer resmî belgeler kullanılmıştır. Bu dokümanlardan hareketle Gelibolu, Kapadokya ve yeni kurulan Uludağ Alan Başkanlıklarının teşkilat yapıları, personel düzenleri, bütçe kompozisyonları, yatırım projeleri, denetim mekanizmaları ve performans göstergeleri tablo ve grafikler aracılığıyla karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. İkincil veri kaynağı olarak UNESCO, ICOMOS, IUCN rehberleri ile ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar, alan yönetimi ve sürdürülebilir turizm açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Alan Başkanlığı modelinin koruma alanlarında çok başlı yapıyı belirgin ölçüde azalttığını, planlama, izin ve uygulama süreçlerini tek çatı altında toplayarak idari etkinliği artırdığını göstermektedir. Sermaye giderlerinin bütçelerde yüksek paya sahip olması, altyapı ve mekânsal iyileştirme yatırımlarına güçlü bir ağırlık verildiğine işaret etmektedir. Bununla birlikte, yerel halkın, sivil toplum kuruluşlarının ve meslek örgütlerinin karar süreçlerine katılımını sürekli ve sistematik kılacak mekanizmaların sınırlı olduğu; açık veri, performans izleme ve sürdürülebilir turizm göstergeleri açısından geliştirilmesi gereken önemli boşluklar bulunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, alan başkanlıkları modeli, Türkiye'de korunan alan yönetimi için tek muhataplı, görece özerk ve uzmanlaşmış bir kurumsal yenilik olarak değerlendirilebilir. Ancak, modelin kültürel ve doğal mirası, ziyaretçilerin ihtiyaçlarını ve yerel toplulukların beklentilerini birlikte gözeten sürdürülebilir bir yapıya tam anlamıyla dönüşebilmesi için plan–bütçe–performans zincirinin güçlendirilmesi, sosyal ve ekolojik göstergelerin çeşitlendirilmesi, danışma mekanizmalarının etkinleştirilmesi ve şeffaflığın artırılması gerekmektedir. Bu çalışma, alan başkanlıklarının kurumsal kapasitesine ve insan odaklı sürdürülebilir turizm politikalarına yönelik somut öneriler sunarak, Türkiye'de korunan alan yönetimine ilişkin gelecekteki araştırmalar ve politika tasarımları için bir zemin oluşturmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the recently introduced Site Management Authority model in Türkiye's protected area governance through an integrated lens of administrative law, governance and sustainable tourism. The research is motivated by three longstanding challenges: the persistence of a fragmented institutional structure in the protection of cultural and natural heritage, the difficulty of effectively translating the protection use balance into practice, and the limited involvement of local actors in planning processes. Within this framework, the thesis investigates how the Site Management Authorities established by Law No. 6546 on the Gelibolu Historic Site and Law No. 7174 on the Kapadokya Area contribute to conservation policy in terms of single-authority administration, budgetary capacity and institutional organisation. A comparative case study design is adopted. Primary data sources include the special founding laws of the Site Management Authorities, the Regulation on Site Management, strategic plans, annual activity reports and other relevant official documents. On the basis of these materials, the organisational structures, staffing arrangements, budget compositions, investment portfolios, oversight mechanisms and performance indicators of the Gelibolu, Kapadokya and newly established Uludağ Site Management Authorities are extracted and analysed comparatively using tables and graphical representations. As secondary sources, UNESCO, ICOMOS and IUCN guidance documents, together with national and international academic studies, provide the conceptual background on site management and sustainable tourism. The findings indicate that the Site Management Authority model significantly reduces institutional fragmentation in protected areas and enhances administrative efficiency by consolidating planning, permitting and implementation processes under a single organisational roof. The high share of capital expenditures in the budgets points to a strong emphasis on infrastructure and spatial improvement investments. At the same time, the analysis reveals that mechanisms capable of ensuring continuous and systematic participation of local residents, civil society organisations and professional chambers in decision-making remain limited, and that there are notable gaps with respect to open data, performance monitoring and sustainable tourism indicators. In conclusion, the Site Management Authority model can be regarded as a single-contact, relatively autonomous and specialised institutional innovation in Türkiye's protected area governance. However, for this model to evolve fully into a sustainable structure that simultaneously takes into account cultural and natural heritage, visitor needs and the expectations of local communities, the plan–budget–performance chain needs to be strengthened, social and ecological indicators diversified, consultative mechanisms made more effective and transparency enhanced. By offering concrete recommendations on the institutional capacity of Site Management Authorities and on human-centred sustainable tourism policies, this study seeks to provide a basis for future research and policy design in the field of protected area management in Türkiye.
Benzer Tezler
- Türkiye'de özel çevre koruma bölgelerinde doğal alanların etkin korunması ve planlanması için bir sistem önerisi: Datça-Bozburun örneği
A system proposal for efficient conservation and planning of natural areas in specially protected areas in Turkey: Datca-Bozburun case study
ESRA YAZICI GÖKMEN
Doktora
Türkçe
2018
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN ZEREN GÜLERSOY
- Türkiye'de korunan alanların belirlenmesi, planlanması ve yönetimi sürecinde katılımcılığın değerlendirilmesi: Sultan Sazlığı Milli Parkı
Assessment of the participation process in the determination, planning and management of the protected areas in Türkiye, case study: Sultan Sazliği National Park
NİHAN YENİLMEZ ARPA
Doktora
Türkçe
2011
Peyzaj MimarlığıAnkara ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜL KARADENİZ
- Türkiye'de korunan alan yönetim uygulamalarından Milli Park Yönetim Sisteminin değerlendirilmesi; uluslararası park yönetimleri ile karşılaştırmalı bir inceleme
Evaluation of the national park management system as a protected area management practice in Turkey; a comparative study of international park management methods
SEMİH EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TurizmAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTaşınmaz Geliştirme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARIL CANSEL
- Türkiye'de korunan alanlar için yeni bir yaklaşım Ortaklaşa yönetim
A new approach for protected areas management in Turkey: Co-management
FİLİZ DEMİRAYAK
Doktora
Türkçe
2006
Kamu YönetimiAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESRİN ALGAN
- Korunan alanların planlanması ve yönetimi üzerine bir değerlendirme, Kayseri Sultan sazlığı örneği
An evalution on the plannning and management of protected areas, Kayseri Sultan sazliği case
GİZEM KATIRCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGebze Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYHAN YILDIZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEYHAN YÜCEL