Yenilenebilir enerji kaynaklarının dünya ve Türkiye'de tarım sektörüne etkisi
The impact of renewable energy resources on the agricultural sector in the world and Turkey
- Tez No: 982860
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK TOKEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Enerji, Energy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yenilenebilir enerji kaynaklarının tarım sektörü üzerindeki etkilerini teorik, literatür temelli ve ampirik bir bütünlük içinde incelemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde enerji kaynaklarının sınıflandırılması, yenilenebilir enerji türlerinin temel özellikleri ve dünya ile Türkiye'de yenilenebilir enerji sektörünün mevcut durumu ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Tarım sektöründe yaygın olarak kullanılan güneş, rüzgâr, jeotermal ve biyogaz uygulamalarının üretim maliyetleri, verimlilik düzeyi ve çevresel sürdürülebilirlik üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmanın karşılaştırmalı analiz kısmında Türkiye, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, BRICS ülkeleri, Latin Amerika ve Asya-Pasifik bölgesi incelenmiş; bu ülkelerde yenilenebilir enerjinin tarımsal üretime entegrasyonunu şekillendiren yapısal, ekonomik ve kurumsal faktörler analiz edilmiştir. Bu karşılaştırma, ülkeler arasındaki farklılıkların yalnızca enerji teknolojilerinden değil, aynı zamanda ölçek ekonomileri, finansman erişimi, kurumsal kapasite ve teknoloji adaptasyonu gibi çok boyutlu unsurlardan kaynaklandığını göstermektedir. Ampirik bölümde, 26 Avrupa Birliği ülkesi ile Türkiye'nin 2000–2024 dönemini kapsayan panel veri seti kullanılarak yenilenebilir enerji üretiminin tarımsal katma değer üzerindeki etkileri ekonometrik yöntemlerle test edilmiştir. Elde edilen bulgular, brüt sabit sermaye oluşumu ve gübre kullanımının tarımsal üretimi pozitif yönde etkilediğini; tarım istihdamındaki artışın ise verimlilik sorunları nedeniyle negatif bir etki yarattığını ortaya koymaktadır. Yenilenebilir enerji üretimini temsil eden değişkenin kısa vadede negatif yönlü bir ilişki göstermesi, enerji dönüşüm sürecinin maliyetler, arazi kullanımı baskıları ve altyapı uyumsuzlukları gibi geçici faktörlerden etkilendiğini işaret etmektedir. Bununla birlikte literatür, yenilenebilir enerji yatırımlarının uzun dönemde maliyet avantajı, arz güvenliği, enerji verimliliği ve teknolojik dönüşüm sağlayarak tarımsal üretimi desteklediğini göstermektedir. Bu çalışma da bu değerlendirmeyi ampirik olarak doğrulamaktadır. Genel olarak çalışma, yenilenebilir enerji ile tarımsal üretim arasındaki etkileşimi bütüncül bir yaklaşımla ele alarak literatüre özgün katkılar sunmaktadır. Bulgular, Türkiye'nin yenilenebilir enerjiyi tarımsal üretime entegre etme konusunda Avrupa Birliği ülkelerinin gerisinde kaldığını; bu farkın özellikle ölçek ekonomileri, finansman olanakları, kurumsal kapasite ve teknoloji adaptasyonu gibi yapısal unsurlardan kaynaklandığını göstermektedir. Sonuç bölümünde, tarım–enerji entegrasyonunun güçlendirilmesi amacıyla finansman modellerinin çeşitlendirilmesi, enerji kooperatiflerinin yaygınlaştırılması, biyokütle ve biyogaz projelerinin desteklenmesi, dijital tarım uygulamalarının geliştirilmesi ve Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı ile uyumlu politika araçlarının uygulanmasına yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study examines the impact of renewable energy sources on the agricultural sector through an integrated theoretical, literature-based, and empirical framework. The research first provides a conceptual classification of energy sources and discusses the characteristics of major renewable energy types, followed by an assessment of the current state of the renewable energy sector in the world and in Türkiye. The effects of solar, wind, geothermal, and biogas applications—commonly used in agricultural production—on production costs, productivity, and environmental sustainability are evaluated in detail. A comparative analysis covering Türkiye, the European Union, the United States, BRICS, Latin America, and Asia-Pacific countries identifies the structural, economic, and institutional factors shaping the integration of renewable energy into agricultural production across different regions. In the empirical section, a panel dataset comprising 26 EU member states and Türkiye for the period 2000–2024 is analyzed to estimate the effects of renewable energy production on agricultural value added. The results indicate that gross fixed capital formation and fertilizer use positively influence agricultural output, while increases in agricultural employment exert a negative effect due to persistent productivity constraints. The renewable energy variable displays a short-term negative association with agricultural value added, suggesting that transitional costs, land-use pressures, and infrastructural incompatibilities may temporarily hinder efficiency gains. Nevertheless, consistent with the broader literature, renewable energy investments are expected to support agricultural production in the long run by enhancing cost efficiency, energy security, and technological transformation. Overall, the study contributes to the literature by offering a comprehensive evaluation of the agriculture–energy nexus and by highlighting Türkiye's relative lag in integrating renewable energy into agricultural production compared to EU countries. The findings underscore the importance of strengthening financial mechanisms, expanding energy cooperatives, promoting biomass and biogas projects, and aligning national strategies with the European Green Deal to accelerate the transition toward a more sustainable agricultural energy structure.
Benzer Tezler
- Türkiye'de yenilenebilir enerji stratejisi ve Federal Almanya stratejisinin analizi
Renewable energy strategy in Turkey and the analysis of renewable energy strategy of Federal Republic of Germany
ÇAĞKAN AYDOĞDU
Doktora
Türkçe
2021
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZERRİN TOPRAK KARAMAN
- Comparative evaluation of nutrient, land, water and energy requirements of hydroponic vs. conventional agricultural methods: Case study for lettuce, basil, and arugula
Hidroponik ve geleneksel tarım yöntemlerinin besin, su ve enerji ihtiyaçlarının kıyaslamalı analizi: Marul, fesleğen ve roka incelemesi
İLAYDA AKTUĞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVAL SÖZEN
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT BARIŞ KUTMAN
- A new approach to increase energy efficiency of luxury high-rise residential blocks in complex buildings by utilizing advanced HVAC systems
Karma yapılardaki yüksek katlı lüks konut binalarının enerji verimliliğinin gelişmiş mekanik sistemlerden faydalanarak arttırılması için yeni bir yaklaşım önerisi
ALPAY AKGÜÇ
Doktora
İngilizce
2019
Mühendislik Bilimleriİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZERRİN YILMAZ
PROF. DR. MARCO PERINO
- A new approach to evaluate the nearly zero energy concept of EPBD recast at district scale
EPBD recast'ın belirlediği yaklaşık sıfır enerji konseptinin yerleşim ölçeğinde değerlendirilmesi için yeni bir yaklaşım önerisi
ECE KALAYCIOĞLU
Doktora
İngilizce
2017
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZERRİN YILMAZ
- Sürdürülebilir çevre yönetimi çerçevesinde karbon ayak izi değişiminin analizine yönelik bir model önerisi: istanbul ili örneği
A model proposal for analyzing carbon footprint change within the framework of sustainable environmental management: study of İstanbul
BÜŞRA KARTAL
Doktora
Türkçe
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REHA METİN ALKAN