İmam Mâtürîdî'nin Nûr Sûresi bağlamında ahkâm ayetlerini tefsiri
Imam Maturidi's interpretation of the verses of ahkam in the context of Surah An-Nur
- Tez No: 982574
- Danışmanlar: PROF. DR. NASİ ASLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hanefî ulemânın öncü isimlerinden İmam Mâtürîdî, hicrî üçüncü yüzyılın ortalarında günümüz Özbekistan'ında bulunan Semerkant'ın Mâtürid köyünde dünyaya gelmiş ve buraya nispetle“Mâtürîdî”diye isimlendirilmiştir. Mâtürîdiyye mezhebinin kurucusu olmasından ötürü daha çok kelam ilmiyle ilişkilendirilse de tefsir, fıkıh, fıkıh usulü, mezhepler tarihi ve Kur'an kıraati alanlarında çalışmalarının olduğu bilinmektedir. Bu alanlarda çok sayıda eser telif eden Mâtürîdî'nin eserlerinden yalnızca Kitâbu't-Tevhîd ile Te'vîlâtü'l-Kur'ân günümüze ulaşabilmiştir. İmam Mâtürîdî'nin bu çalışmaya kaynak teşkil eden eseri Te'vîlâtü'l-Kur'ân'ın, sûrelerin mushaftaki sırasına göre baştan sona tefsir edildiği ilk dirayet tefsiri olduğu düşünülmektedir. O, ayetleri tefsir ederken öncelikle nassa müracaat etmiş, fıkhî meseleler içeren ayetlerde Hanefî bakış açısıyla izah yolunu seçmiştir. İhtilaflı konularda mezhebinin yaklaşımını savunmuş ve deliller öne sürerek karşıt görüşleri eleştirmiştir. Nûr Sûresi, sosyal ilişkilerde uyulması gereken görgü kurallarına temas edilen ve ahlâkî yaşantının hükümlerle desteklendiği medenî bir sûredir. Bu hükümlerden zina, kazf ve liân birbiriyle doğrudan bağlantılı olup ilk dokuz ayette peşpeşe zikredilmiştir. Zina ve kazf suçları had olarak tayin edilmiş, eşler arasındaki zina isnadı ise lian hükümleriyle çözümlenmiştir. Nûr Sûresine Te'vîlât'ta geniş bir yer veren Mâtürîdî, ahkâm ayetlerini detaylarıyla ele almış, naklî ve aklî delillerle meseleleri izah etmiş, konuların fıkhî yönünü ön plana çıkarmakla kalmayıp vurgulanan mesajların hikmet boyutunu da açıklamaya gayret etmiştir. Mâtürîdî'nin ahkâm ayetlerini te'vîlinde, mezhebinin taraf olduğu görüşleri savunurken bazen isim vermeden İmam Şafiî'yi eleştirmesi, Mu'tezile'ye atıfta bulunması, ayrıca Ebû Hanîfe'nin sıkı bir takipçisi olmasına rağmen bazı meselelerde farklı görüşler beyan etmesi ve hatta kimi tercihlerinde tamamen yalnız kalması dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
One of the pioneering figures among Ḥanafī scholars, Imām al-Māturīdī was born in the village of Māturīd near Samarkand—located in present-day Uzbekistan—around the middle of the third century AH. He became known as“al-Māturīdī”in reference to this village. Although he is primarily associated with the discipline of Kalām due to his role as the founder of the Māturīdī school, he is also known to have produced works in the fields of tafsīr, fiqh, uṣūl al-fiqh, the history of Islamic sects, and Qurʾānic recitation. Of his many works in these disciplines, only Kitāb al-Tawḥīd and Taʾwīlāt al-Qurʾān have survived to the present day. Taʾwīlāt al-Qurʾān, the work that serves as the basis of this study, is considered the first tafsīr of the dirāyah type in which the sūrahs are interpreted in the order in which they appear in the muṣḥaf. In his exegesis, al-Māturīdī primarily referred to transmitted texts (naṣṣ), and in verses that contain legal rulings, he opted to interpret them from a Ḥanafī perspective. In cases of scholarly disagreement, he defended the views of his school and presented arguments to critique opposing positions. Sūrat al-Nūr is a Madinan sūrah that addresses proper codes of conduct in social relations and supports moral life through legal rulings. Among these rulings, zinā (fornication), qaḏf (false accusation), and liʿān (mutual imprecation) are directly related and are mentioned successively in the first nine verses. The offenses of zinā and qaḏf are subject to ḥadd punishments, while accusations of zinā between spouses are resolved through the rulings of liʿān. Al-Māturīdī devotes extensive attention to Sūrat al-Nūr in Taʾwīlāt, addressing the legal verses in detail, explaining the issues using both transmitted and rational evidences, and striving not only to emphasize their jurisprudential dimensions but also to clarify the wisdom underlying the messages conveyed. In his interpretation of the legal verses, it is noteworthy that while defending the positions held by his school, al-Māturīdī at times criticizes Imām al-Shāfiʿī without explicitly naming him, refers to the Muʿtazila, and—despite being a close follower of Abū Ḥanīfa—occasionally offers divergent views and even remains isolated in some of his legal preferences.
Benzer Tezler
- Mâtürîdî'nin Te'vîlâtü'l-Kur'ân'ında fıkhî görüşleri (Nûr Sûresi)
Maturidi's fiqh opinions in His Ta'wilat Al Quran (Surah An-Nur)
MEHMET AKİF ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL BİLGİLİ
- Mâtürîdî'nin Te'vîlât'ında işârî ve tasavvufî yorumlar
Ishari and sufi intepretations in Mâturîdî's Te'wîlât
MUSTAFA ÜZÜM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSA KANİK
- İmam Maturidi ve felsefi akımlara bakışı
Imam Maturidi and his wiev on philosophical movements
SEDAT BULUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
DinBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RUMEYSA BAKIR DAYI
- İmam Mâtürîdî'nin tefsirde câhiliye dönemi Arap tarihi bilgisini kullanması: Tefsirlerle mukayeseli bir çalışma
Imam Māturìdì's use of pre-Islamic Arabian historical knowledge in tafsirs: A comparative study with other tafsirs
BÜŞRA NUR EDEMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİHAN ÖZMEN
- Ayıntablı Aydî Baba'nın kelamî görüşleri-İmam Matürîdî bağlamında-
Aydî Baba's opinions about kelam -in the context of Imam Matürîdî-
ŞEYMA NUR CUVOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinGaziantep ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT ÇİNAR