Berawirdkirina lêkerên kurmancî û yên Zazakî li gor teorîyên rol û rewşê
Kurmancca ve Zazaca fiilerin rol ve durum teorileri açısından karşılaştırması
- Tez No: 981807
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZAFER AÇAR, DOÇ. DR. AHMET KIRKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Dilbilim, Eastern Linguistics and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Kürtçe
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kurmancca ve Zazaca, dil grubu, tarihsel ve coğrafi açıdan yakın bir temas halindeler. Bu dilsel, tarihsel ve fiziksel yakınlık Kurmancca ve Zazaca üzerine karşılaştırmalı dilbilim çalışmalarının önemini arttırmaktadır. Buna rağmen bu alandaki çalışmalar fazla değildir. Bu çalışmanın temel amacı, Kurmancca ve Zazaca fiilerin oluşturduğu yapıların ROL Teorisi ve DURUM Teorisi'nin iddiaları ve öngörüleri çerçevesinde karşılaştırmalı bir şekilde incelenmesidir. ROL ve DURUM teorileri, Noam Chomsky tarafından Evrensel Dilbilgisi yaklaşımı çerçevesinde öne sürülen Yönetim ve Bağlama Teorisinin (YB) alt teorileridir. Her fiil semantik bir içeriğe sahiptir. Fiil, cümle düzeyinde bu semantik özelliklerini argümanlarına yükler. Bu semantik özelliklerin yüklenmesi ROL (EDEN, KONU, HEDEF gibi) olarak bilinmektedir. Fiillerin argümanları ve onlara yüklenen ROLler fiilerin ROL yapısını belirler. Çalışmada Kurmancca ve Zazaca fiiller yükledikleri ROL sayısı ve yankategorileştirdikleri (subcategorize) argümanların türü açısında araştırılmıştır. Kurmancca ve Zazaca fiillerin şu üç tür argümanı yankategorileştirdikleri görülmüştür: Gösterici öbeği (GÖ), edat öbeği (EÖ) ve tamamlayıcı öbeği (TÖ). Yine Kurmancca ve Zazaca fiillerin yükledikleri ROL sayısı açısından üç grup olduğu görülmüştür: bir ROLlü fiiller, iki ROLlü fiiller ve üç ROLlü fiiller. Kompleks yüklemler fiilsel yapılardır. Kompleks yüklemler, çalışmada fiil başlığı altında ama bağımsız bir alt başlık altında ROL açısından incelenmiştir. Kompleks yüklemler, kendilerini oluşturan fiil olmayan kurucuların kategorik türü açısından sınıflandırılmış ve araştırılmıştır. Diğer taraftan, DURUM teorisi, fiilleri DURUM yükleme yeteneklerine ve bu DURUMun türüne göre araştırır. Bir fiil ya DURUM yükleyebilir ya da DURUM yükleyemez. Çünkü bir fiil sadece bir DURUM yükler ki bu DURUMu da yankategorileştirdiği tamamlayıcısına (nesne) yükler. Fakat bir tamamlayıcı yankategorileştiren her fiil DURUM yükleyemez. DURUM yükleyebilmesi için y-yapıda (s-structure) bu tamamlayıcının olduğu konumdan başka bir konuma taşınmaması gerekir. Çalışmadaki dilsel veriler standard Kurmancca ve standard Zazaca'dan seçilmiştir. Çalışmada nitel (qualitative), karşılaştırmalı ve betimsel (descriptive) bir metod benimsenmiş, kurmancca ve zazaca fiillerin oluşturduğu yapılar ağaç diyagramları üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu çalışma,ROL ve DURUM teorilerine göre yapılan analizlerin Kurmancca ve Zazaca'nın bazı sözdizimsel yönlerini daha açık bir şekilde açıklanabileceğini göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma Kurmanca ve Zazaca fiillerin ROL yapısı ve DURUM açısından bir çok ortak özelliğe sahip olduğunu göstermiştir. Çalışma sadece Kürtçe dil araştırmalarına katkı yapmakla kalmıyor, aynı zamanda YB'nin iddialarının ve öngürülerinin ROL ve DURUM teorileri çerçevesinde aynı dil grubunda bulunan iki dil üzerinde karşılaştırmalı olarak sınanmasına da olanak tanıyor.
Özet (Çeviri)
Kurmanji and Zazaki are in close contact in terms of language group, historical, and geographical. This linguistic, historical, and geographical closeness increases the importance of comparative linguistic studies on Kurmanji and Zazaki. Nevertheless, the studies in this field are not numerous. The main aim of this study is to comparatively examine the constructures formed by Kurmanji and Zazaki verbs within the framework of the claims and predictions of ROLE Theory and CASE Theory. ROLE and CASE theories are subtheories of the Government and Binding Theory (GB), proposed by Noam Chomsky within the framework of the Universal Grammar approach. Every verb possesses semantic content, which is assigned to its arguments at the sentence level. This assignment of semantic features is known as ROLE (such as AGENT, THEME, GOAL). The arguments selected by verbs and the ROLEs assigned to them determine the ROLE structure of the verb. This study investigates Kurmanji and Zazaki verbs in terms of the number of ROLEs they assign and the types of arguments they subcategorize. It has been observed that Kurmanji and Zazaki verbs subcategorize for the following three types of arguments: Determiner phrase (DP), prepositional phrase (PP), and complementizer phrase (CP). It has also been observed that, in terms of the number of ROLEs they assign, Kurmanji and Zazaki verbs fall into three groups: one-ROLE verbs, two-ROLEs verbs and three-ROLEs verbs. Complex predicates are verbal constructions. In this study, complex predicates are examined under the main heading of verbs but within an independent subheading, in terms of ROLE. These predicates are categorized based on the syntactic category of their non-verbal constituents. In addition, CASE Theory examines verbs in terms of their ability to assign CASE and the type of CASE assigned. A verb either assigns CASE or does not. Because a verb assigns only one CASE, and it assigns this CASE to the complement (object) it subcategorizes. However, not every verb that subcategorizes a complement can assign CASE. In order for a verb to assign CASE, the complement must not be moved from its original position to an another position in the s-structure. The linguistic data in the study have been selected from standard Kurmanji and standard Zazaki. In the study, a qualitative, comparative, and descriptive method has been adopted, and the constructures formed by Kurmanji and Zazaki verbs have been comparatively analyzed through tree diagrams. This study has shown that analyses conducted within the framework of ROLE and CASE theories can account for some syntactic aspects of Kurmanji and Zazaki more clearly. In conclusion, this study has shown that Kurmanji and Zazaki verbs share many common features with respect to ROLE structure and CASE. The study not only contributes to Kurdish language research but also allows for the comparative testing of the claims and predictions of GB within the framework of ROLE and CASE theories on two languages belonging to the same language group.
Benzer Tezler
- Kürtçe ve İngilizcede deyimsel ve edatlı fiillerin mukayesesi
Berawirdkirina lêkerên biwejî û bi daçek di Kurdî û İngîlîzî de
İBRAHİM ÇAPAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıDicle ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HACI ÖNEN
- Berawirdkirina sê Berhemên Rastnivîsîna Kurmancî (Bingehên Rastnivîsîna Kurdiyê ya Arif Zêrevan -Rêbera Rastnivîsînê ya Mistefa Aydogan- Rêbera Rastnivîsînê ya Komxebata Kurmanciyê)
Arıf Zêrevan'ın Kürtçe Kurmanci Lehçesinin Yazım Temelleri ve Mıstefa Aydogan ile Mezopotamya Vakfı İmla Kılavuzları Eserlerinin karşılaştırılması
ABDULSITTAR ÖZMEN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2019
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
- Berawırdkırına Şerefnameya Şerefxanê Bedlîsî û Şerefnameya Menzûm a Cegerxwîn
Şerefxanê Bedlîsî'nin Şerefnamesi ile Cegerxwîn'in Menzûm Şerefnames'nin karşılaştırılması
ŞÜKRAN COŞKUN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. HAYRULLAH ACAR
- Berawırdkırına Beyta Mem û Zînê ya Kurmancî (Varyanta Oskar Mann) û Mem û Zîna Mîrza ya Hewramî
Kurmancî Mem û Zîn Destanı (Oskar Mann varyantı) ile Mîrza'nın Hevramî Mem û Zîn'ın karşılaştırılması
PARVİZ JAHANY
Doktora
Kürtçe
2020
Halk Bilimi (Folklor)Bingöl ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ÇİFTCİ
- Berawirdkirina rengdêran di alîyê wateyê da-mînak Kurmancîya navîn û Kurmancîya jorîn
Sıfatların anlam bakımından karşılaştırılması -Kürtçenin orta ve yukarı şiveleri örneği- / Comparison of adjustments in management of the upper and medium branches of Kurdish
HUSSEIN QADER HUSSEIN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESİM SÖNMEZ
DOÇ. DR. NERîMAN EBDULLAH XOŞNAW