Aziz Mahmud Hüdayi'nin Hulâsatu'l-Ahbâr fî Ahvâli'n-Nebiyyi'l-Muhtâr adlı eserinde siyere dair rivayetlerin tahlili
تحليل الروايات المتعلقة بالسيرة النبوية في كتاب خلاصة الأخبار في أحوال النبي المختارلعزيز محمود الهدائيدراسة تحليلية
- Tez No: 981644
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BEDRETTİN BASUĞUY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, el-Eskezerî'ye atfedilen“Hulâsatu'l-Ahbâr fî Ahvâli'n-Nebiyyi'l-Muhtâr”adlı eserde yer alan hadislerin ve rivayetlerin senet ve metin bakımından sistematik bir eleştirel analizini konu almaktadır. Çalışmanın amacı, eserdeki hadis ve siyer malzemesinin güvenilirlik derecesini belirlemek ve bu eserin siyer ve delâil (peygamberlik delilleri) literatürü içindeki yerini ortaya koymaktır. Araştırma iki tamamlayıcı yönteme dayanır: birincisi, sened eleştirisi olup rivayet zincirlerinin izlenmesi, râvîlerin ve tabakalarının değerlendirilmesi, senedin bağlantısı ile açık ve gizli illetlerinin incelenmesini kapsar; ikincisi ise metin eleştirisi olup rivayetlerin güvenilir hadis ve siyer kaynaklarıyla karşılaştırılmasını, destekleyici rivayetlerin ve paralel nakillerin takibini, ayrıca metinlerdeki gariplik, tutarsızlık veya fazlalıkların tespitini içerir. Tez, eserdeki rivayetleri analiz ederek türlerine göre (merfû', mevkûf, maktû'; âhâd, mütevâtir, meşhur) sınıflandırmakta, senedlerin uzunluk ve biçimlerini değerlendirmekte ve bu rivayetleri ana kaynakları olan Kütüb-i Sitte, Müsnedler, Sünenler, Delâil, Şemâil, siyer ve megâzî kitaplarıyla karşılaştırmaktadır. Bu süreçte Eskezerî'nin özetleme, derleme veya tercih etme yöntemleri belgelenmektedir. Çalışma ayrıca, Eskezerî'nin anlatım tarzını İbn İshak–İbn Hişam, İbn Kesîr, Süyûtî gibi siyer ekolleriyle karşılaştırarak metin seçiminde ve aktarım biçiminde uyguladığı seçme ve dönüştürme stratejilerinin eserin son hâlinin oluşumuna etkisini ortaya koymaktadır. Araştırmanın başlıca sonuçları arasında Eskezerî'nin kaynak haritasının çıkarılması ve her bir kaynağa ne ölçüde dayandığının belirlenmesi, eserdeki rivayetlerin sahih, hasen, zayıf ve çok zayıf oranlarının tespiti, senedlerdeki özetleme, irsâl, tedlîs ve mânâ ile rivayet gibi kalıpların ortaya konulması, rivayetlerdeki ekleme ve yeniden yazımların ana kaynaklarla karşılaştırmalı olarak belirlenmesi ve eserin siyer ilmine katkısı bakımından özetleyici bir derleme mi yoksa eleştirel bir katkı mı sunduğunun değerlendirilmesi yer almaktadır. Araştırma, tezin esas aldığı“Hulâsatu'l-Ahbâr”ın güvenilir nüshasıyla sınırlıdır ve karşılaştırmalar yalnızca meşhur ve tahkikli hadis ile siyer kaynaklarıyla yapılmıştır. Bu çalışma, söz konusu eser üzerine bugüne dek yapılmamış kapsamlı bir hadis incelemesi sunarak,“Hulâsatu'l-Ahbâr”ın siyer ve hadis araştırmalarında metodolojik bir dikkatle kullanılabilmesi için bilimsel bir referans kaynağı oluşturmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis presents a systematic critical analysis—both in terms of isnād (chain of transmission) and matn (text)—of the hadiths and narrations contained in the work attributed to al-Askarī titled“Khulāsat al-Akhbār fī Aḥwāl al-Nabiyy al-Mukhtār.”The aim of the study is to determine the degree of reliability of the hadith and sīrah material within the book and to define its position within the broader literature of prophetic biography and proofs of prophethood (dalāʾil al-nubuwwah). The research follows two complementary methodological approaches: the first is isnād criticism, which involves tracing the transmission chains, evaluating narrators and their tiers, analyzing the continuity of the chains, and identifying both apparent and hidden defects (ʿilal). The second is matn criticism, which includes comparing the narrations with authentic hadith and sīrah sources, identifying corroborating and parallel reports, and detecting textual irregularities, inconsistencies, or additions. The thesis analyzes the narrations by classifying them according to type (e.g., marfūʿ, mawqūf, maqṭūʿ; āḥād, mutawātir, mashhūr), evaluating the length and structure of their chains, and cross-referencing them with their primary sources such as the Kutub al-Sittah, Musnads, Sunan collections, Dalāʾil, Shamāʾil, and the classical sīrah and maghāzī works. Throughout this process, al-Askarī's methods of abridgment, compilation, and preference are documented. Furthermore, the study provides a comparative reading of al-Askarī's narrative style in relation to major sīrah schools such as those of Ibn Isḥāq–Ibn Hishām, Ibn Kathīr, and al-Suyūṭī, highlighting how his selective and transformative narrative techniques shaped the final composition of the text. The main findings of the research include: mapping al-Hüdāyī's sources and determining the degree of reliance on each; identifying the proportions of authentic (ṣaḥīḥ), sound, weak (ḍaʿīf), and very weak (wāhī) narrations according to hadith methodology; detecting recurring isnād patterns such as abridgment, omission (irsāl), concealment (tadlīs), and narration by meaning; identifying narrative additions and rephrasings through comparison with the original sources; and evaluating the scholarly significance of the book—whether it functions merely as a summarizing compilation or provides a critical contribution to prophetic biography. The scope of the study is limited to the authenticated manuscript version of Khulāsat al-Akhbār used in this thesis, and comparisons are confined to established and critically edited hadith and sīrah sources. This research fills an existing scholarly gap by providing the first comprehensive analytical hadith evaluation of Khulāsat al-Akhbār, and it offers a methodological reference tool for researchers seeking to employ this work carefully within the fields of hadith and prophetic biography studies.
Benzer Tezler
- Aziz Mahmud Hüdayi`nin Hulasatü`l-Ahbar adlı eserinin tahkik, tahriç, tercüme ve tahlili (1.Kısım)
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ÖZDEMİR
- Aziz Mahmud Hüdayi`nin Hulasatü`l-Abbar adlı eserinin tahkik, tahric, tercüme ve tahlili (2.Kısım)
Başlık çevirisi yok
KERİM KARA
- Aziz Mahmud Hüdayi`nin“Hayatü`l-Ervah ve Necatü`l Eşbah”adlı eserinin tahkik, tahriç, terceme ve tahlili
Başlık çevirisi yok
CEMAL ACER
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. H. KAMİL YILMAZ
- Aziz Mahmud Hüdayi'nin Kur`an-ı yorumlama yöntemi (Nefaisü`l-Mecalis bağlamında)
The Methods of Aziz mahmood Hudayi in the interpretation of Quran (in the context of Nefais al-Majalis)
ÖMER PAKİŞ
- Aziz Mahmud Hüdâyî'nin dîvân-ı ilâhîyat'ı ile Johann Wolfgang Von Goethe'nin doğu-batı dîvânı'nda tasavvuf
Sufism in divan theology of Aziz Mahmud Hüdâyî and east-west di̇van of Johann Wolfgang Von Goethe
SABRİ BALTA
Doktora
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER DEMİRBAĞ