Sabahattin Ali'nin "Sırça Köşk'' adlı hikâye kitabındaki söz varlığı
The vocabulary in Sabahattin Ali's story book“Sırça Köşk”
- Tez No: 981540
- Danışmanlar: PROF. DR. NURİ KARASAKALOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Atasözleri, Deyimler, Sabahattin Ali, Söz varlığı, İkilemeler, Proverbs, Idioms, Sabahattin Ali, Vocabulary, Reduplications
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sırça Köşk, Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Sabahattin Ali tarafından kaleme alınmış, toplumcu gerçekçi anlayışla yazılmış hikâyelerden oluşan bir hikâye kitabıdır. İlk kez 1947 yılında yayımlanan bu eser, on üç kısa hikâyeden ve dört masaldan oluşmaktadır. Kitabın adını taşıyan“Sırça Köşk”adlı son hikâye, sembolik bir anlatıma sahiptir ve halkını tanımayan yöneticileri yüksek zümreyi ve toplumun olumsuzluklarını eleştiren bir eserdir. Diğer hikâyelerde ise Anadolu insanının yoksulluğu, çaresizliği ve iç dünyası sade ama anlamlı bir dille anlatılır. Sabahattin Ali, bu eserinde verdiği alt anlamlarla Türk hikâyeciliğinde önemli bir yere ulaşmıştır. Sırça Köşk, dilin sadeliği, anlatımın gücü ve taşıdığı toplumsal mesajlar bakımından bugün hâlâ güncelliğini koruyan önemli bir yapıttır. Bu tezde on üç hikâye, dört masaldan oluşan Sırça Köşk adlı eser; deyim, atasözü, ikileme (tekrar öbeği), ilişki (kalıp) sözleri, argo, özel isimler, terimler, yöresel söyleyiş unsurları, yabancı sözcüklerin belirlenmesi açısından incelenmiştir. Çalışmanın amacı; Sırça Köşk isimli eserde yer alan deyim, atasözü, ikileme (tekrar öbeği), ilişki (kalıp) sözleri, argo, özel isimler, terimler, yöresel söyleyiş unsurları ve yabancı kelimeleri belirlemek, bu söz varlıklarının her bir hikâye ve masaldaki sıklıklarını ve geçiş oranlarını ortaya koymaktır. Araştırma nitel bir yöntem olan doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak doğrudan Sırça Köşk adlı eser esas alınmış; eserde yer alan on üç hikâye ve dört masal ayrıntılı bir şekilde incelenerek söz varlığı ögeleri literatürde yer alan sınıflamalara uygun olarak gruplandırılmış ve değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler bulgular kısmında belirtilmiş; her bir hikâye ve masalda geçen söz varlığı unsurları kitapta geçtiği sayfa sayısı, sıklık ve geçiş oranıyla tablolar halinde sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, hikâyelerde özel isimler, ikilemeler ve deyimler en yoğun kullanılan söz varlığı unsurlarıdır. Çalışmada incelenen hikâyeler arasında özel isim, deyim ve ikilemelerin en yüksek sıklıkla“Böbrek”adlı hikâyede yer aldığı tespit edilmiştir. Atasözü yalnızca“Böbrek”adlı hikâyede tespit edilmiştir. Buna karşılık yöresel söyleyiş, argo ve ilişki sözleri birçok metinde sınırlı sayıda yer almıştır. Bazı hikâyelerde yabancı sözcükler, %10' un üzerinde bir oranla dikkat çekici bir biçimde kullanılmıştır. Masallar kısmında ise deyim ve ikilemelerin yoğun kullanıldığı görülmektedir. Çalışmada incelenen masallar arasında deyim ve ikilemelerin en yüksek sıklıkla“ Koyun Masalı”adlı masalda yer aldığı tespit edilmiştir. Özel isimlerin en yüksek sıklıkla kullanıldığı masal ise“Bir Aşk Masalı”adlı masal olarak tespit edilmiştir.“ Devlerin Ölümü”masalında yalnızca ikilemeler bulunurken,“Sırça Köşk”masalında deyim, ikileme ve ilişki sözleri sınırlı düzeyde kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda Sırça Köşk adlı eserin söz varlığı yönünden zengin bir içeriğe sahip olduğu, Sabahattin Ali'nin anlatım gücü ve dile hâkimiyetinin metinlerine güçlü biçimde yansıdığı görülmektedir. Eserin dilsel zenginliği, Türkçenin söz varlığının edebi metinlerle nasıl geliştirilebileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
“The Secret Mansion”is a collection of short stories written with a social realist perspective by Sabahattin Ali, one of the leading writers in Turkish literature. First published in 1947, this work consists of thirteen short stories and four fairy tales. The final story,“The Secret Mansion,”which bears the book's title, has a symbolic narrative, criticizing the upper class, the rulers who fail to understand their people, and the negative aspects of society. Other stories, on the other hand, depict the poverty, desperation, and inner world of the Anatolian people in simple yet meaningful language. Sabahattin Ali's insightful interpretations in this work have earned him a significant place in Turkish short story writing. The Secret Pavilion is a significant work that remains relevant today due to its simplicity of language, powerful narrative, and the social messages it conveys. This thesis examines The Secret Pavilion, comprised of thirteen stories and four tales, in terms of idioms, proverbs, reduplications (repetitions), phrases (stories), slang, proper nouns, terms, regional expressions, and foreign words. The purpose of this study is to identify the idioms, proverbs, reduplications (repetitions), phrases (stories), slang, proper nouns, terms, regional expressions, and foreign words found in The Secret Pavilion, and to reveal the frequency and frequency of occurrence of these vocabularies in each story and tale. The research was conducted using document analysis, a qualitative method. The work“Sırça Köşk”(The Secret Mansion) was used as the primary data collection tool; thirteen stories and four tales were examined in detail, and vocabulary elements were grouped and evaluated according to classifications found in the literature. The obtained data are presented in the findings section; the vocabulary elements in each story and tale are classified in tables according to the number of pages, frequency, and frequency of occurrence in the book. According to the findings, proper nouns, reduplications, and idioms are the most frequently used vocabulary elements in the stories. Among the stories examined in the study, the story“Böbrek”(Böbrek) was found to have the highest frequency of proper nouns, idioms, and reduplications. Proverbs were identified only in the story“Kidney.”In contrast, local expressions, slang, and relationship terms appeared in limited numbers in many texts. In some stories, foreign words were used prominently, exceeding 10%. The section on fairy tales reveals a high use of idioms and reduplications. Among the fairy tales examined in this study, the highest frequency of idioms and reduplications was found in the tale“Sheep's Tale.”The tale with the highest frequency of proper nouns was found in“A Love Tale.”While“Death of the Giants”contained only reduplications,“Glass Mansion”contained limited use of idioms, reduplications, and relationship terms. The study concludes that“Sırça Köşk”possesses a rich vocabulary, and Sabahattin Ali's narrative power and mastery of the language are strongly reflected in his texts. The work's linguistic richness reveals how Turkish vocabulary can be developed through literary texts.