Duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisinde psikolojik sermaye ve kişilik özelliklerinin rolü
The role of psychological capital and personality traits in the relationship between emotional labor and burnout
- Tez No: 981406
- Danışmanlar: DOÇ. DR. LEYLA İÇERLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın temel amacı, sağlık çalışanlarının duygusal emek ile tükenmişlik seviyeleri arasındaki ilişkide psikolojik sermayenin aracı ve beş faktör kişilik özelliklerinin düzenleyici etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın kapsamı, Konya ilini içermekte olup, örneklem grubu ise Konya'daki Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi ile Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde görev yapan sağlık personelinden oluşmaktadır. Örneklem grubunun belirlenmesinde, kolayda örnekleme tekniği tercih edilmiştir. Araştırmada veri toplamak amacıyla anket formları kullanılmıştır. Anket formları, toplamda beş ana bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde demografik bilgiler, ikinci bölümünde, Diefendorff, Croyle ve Gosserand (2005) tarafından geliştirilen ve Basım ve Beğenirbaş (2012) tarafından Türkçeye aktarılan“Duygusal Emek Ölçeği”ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, Maslach ve Jackson (1981) tarafından hazırlanan ve Ergin (1992) tarafından Türkçeye uyarlanan“Tükenmişlik Ölçeği”incelenmiştir. Dördüncü bölümde, Luthans, Avolio, Avey ve Norman (2007) tarafından oluşturulan ve Çetin ve Basım (2012) tarafından Türkçeye çevrilen“Psikolojik Sermaye Ölçeği”kullanılmıştır. Son olarak, beşinci bölümde Beş Faktör Kişilik Özellikleri Ölçeği üzerinde durulmuş olup bu ölçek Benet-Martinez ve John tarafından 1998 yılında ortaya konmuş olup, 2005 yılında Sümer ve Sümer tarafından Türkçeye adapte edilmiştir. Analiz için kullanılan veriler, nicel araştırma yöntemi kullanılarak üç aylık bir online anket uygulaması ile 441 sağlık çalışanından toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0, AMOS 21.0 ve SmartPLS 4.1.1.1 yazılımları kullanılarak yapısal eşitlik modeliyle analiz işlemleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda verilere ilk olarak, betimsel (tanımlayıcı) istatistikler uygulanmıştır. Devamında, ölçeklerin güvenilirlik ve geçerlilik düzeylerinin değerlendirilmesi için güvenilirlik testleri ve faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Daha sonra, araştırma kapsamındaki değişkenler arasındaki ilişkiyi ve etkiyi belirlemek için korelasyon ve yapısal eşitlik model analizleri gerçekleştirilmiştir. Ölçeklerin geçerliğini belirlemek üzere; önce açıklayıcı sonra doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda; duygusal emek ölçeğine uygulanan faktör analizine göre 13 maddeden oluşan ölçeğin toplam varyansın %71.85'ini açıklayan üç faktörlü bir yapı, tükenmişlik ölçeğinde 22 maddeden oluşan ölçeğin toplam varyansın %60.13'ünü açıklayan üç faktörlü bir yapı, psikolojik sermaye ölçeğinde 24 maddeden oluşan ölçeğin toplam varyansın %57.44'ünü açıklayan dört faktörlü bir yapı ve kişilik özellikleri ölçeğinde 44 maddeden oluşan ölçeğin toplam varyansın %55.61'ini açıklayan beş faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ise ölçeklerin yeterli uyum indekslerine sahip olduğu kanıtlanmıştır. Güvenilirlik analizi sonucunda Cronbach-α katsayısına göre, ölçeklerin yüksek bir güvenilirlik düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Model uyumunu sağlamak için, küçük örneklemlerle çalışabilen ve çok değişkenli normal dağılım varsayımına ihtiyaç duymayan kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modeli (KEKK-YEM) tercih edilmiştir. Aracılık modelinin açıklanmasında Zhao, Lynch ve Chen (2010) tarafından geliştirilen aracılık tipolojisi kullanılmıştır. Düzenleyici etkinin belirlenmesi için, Baron ve Kenny (1986)'nin yöntemi esas alınmıştır. Analiz sonucunda duygusal emek davranışlarının tükenmişlik ve psikolojik sermaye üzerinde pozitif yönlü anlamlı, psikolojik sermaye algısının ise tükenmişlik üzerinde negatif yönlü anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. Psikolojik sermayenin duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisinde kısmi aracı etkisi olduğu ve beş faktörlü kişilik özelliklerinin duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisinde düzenleyici etkisi olmadığı görülmüştür. Çalışmanın son bölümünde sonuçlar ve önerilere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
The main purpose of this study is to reveal the mediating effect of psychological capital and the moderating effect of five-factor personality traits on the relationship between emotional labor and burnout levels of healthcare professionals. The scope of the research includes Konya province and the sample group consists of healthcare personnel working in Necmettin Erbakan University Meram Faculty of Medicine Hospital and Selçuk University Faculty of Medicine Hospital in Konya. Convenience sampling technique was preferred in determining the sample group. Questionnaire forms were used to collect data in the research. The questionnaire forms consist of a total of five main sections. The first section deals with demographic information and the second section deals with the“Emotional Labor Scale”developed by Diefendorff, Croyle, and Gosserand (2005) and translated into Turkish by Basım and Beğenirbaş (2012). The third section examines the“Burnout Scale”prepared by Maslach and Jackson (1981) and adapted to Turkish by Ergin (1992) was employed. In the fourth section, the“Psychological Capital Scale”developed by Luthans, Avolio, Avey, and Norman (2007) and translated into Turkish by Çetin and Basım (2012) was utilized. Finally, the fifth section carried out the Five Factor Personality Traits Scale, which was developed by Benet-Martinez and John in 1998 and adapted into Turkish by Sümer and Sümer in 2005. The data used for the analysis were collected from 441 healthcare workers through a three-month online survey using the quantitative research method. In the analysis of the data, analysis was carried out with structural equation modeling using SPSS 22.0, AMOS 21.0 and SmartPLS 4.1.1.1 software. In this context, descriptive statistics were applied to the data to start with. Then, reliability tests and factor analyses were performed to evaluate the reliability and validity levels of the scales. Then, correlation and structural model analysis were performed to determine the relationship and effect between the variables within the scope of the research. In order to determine the validity of the scales; first explanatory and then confirmatory factor analysis was used. As a result of the factor analysis applied to the emotional labor scale, a three-factor structure explaining 71.85% of the total variance of the scale consisting of 13 items, a three- factor structure explaining 60.13% of the total variance of the scale consisting of 22 items in the burnout scale, a four-factor structure explaining 57.44% of the total variance of the scale consisting of 24 items in the psychological capital scale and a five-factor structure explaining 55.61% of the total variance of the scale consisting of 44 items in the personality traits scale emerged. As a result of confirmatory factor analysis, it was proven that the scales had sufficient fit indices. Then, the reliability analysis determined that the scales had a high reliability level according to Cronbach-α coefficient. To ensure model fit, partial least squares structural equation model (KEKK-YEM) was preferred, which can work with small samples and does not require the assumption of multivariate normal distribution. The mediation typology developed by Zhao, Lynch and Chen (2010) was used in explaining the mediation model. To determine the regulatory effect, the method of Baron and Kenny (1986) was used as basis. As a result of the analysis, it was seen that emotional labor behaviors had a positive significant effect on burnout and psychological capital, while psychological capital perception had a negative significant effect on burnout. It was seen that psychological capital had a partial mediation effect on the relationship between emotional labor and burnout and five-factor personality traits had no moderation effect on the relationship between emotional labor and burnout. In the last section of the study, conclusions and recommendations are provided.
Benzer Tezler
- Duygusal emeğin tükenmişlik üzerindeki etkisinin psikolojik sermaye bağlamında incelenmesi: Sağlık çalışanları üzerine bir araştırma
An analysis of emotional labour behavior on burnout i̇n psychological capital context: A study on health providers
KÜBRA COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sağlık Kurumları YönetimiGümüşhane Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMEL YILDIZ
- The relationship between emotional labor and burnout among cabin crew: The roles of person-job fit and work-family conflict
Kabin ekipleri arasında duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi: Kişi-iş uyumu ve iş-aile çatışmasının rolü
GAMZE İPEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İDİL IŞIK
- Duygusal emeğin tükenmişlik, depresif belirtiler ve çatışma çözme eğilimleri ile ilişkisi: Bu ilişkilerde tükenme duyarlığının düzenleyici rolü
The relationship between emotional labor and depressive symptoms, burnout, conflict resolution: Moderator role of depletion sensitivity in these relations
SİNEM AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR BIÇAKSIZ
- The effects of personality and emotional labor on life satisfaction of academicians
Akademisyenlerin yaşam doyumu üzerinde kişilik ve duygusal emeğin etkileri
ASİYE YÜKSEL AĞARGÜN
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAŞAK UÇANOK TAN
- Örgütlerde duygusal emek ve tükenmişlik ilişkisi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ŞEYMA GÜN EROĞLU