جهود علماء التفسير في إندونيسيا بعد الاستقلال، عبد الملك بن عبد الكريم أمر الله أنموذجاً
Endonezyalı âlimlerin ve Abdul Malik bin Abdul Kerim Amrullah'ın bağımsızlıktan sonra tefsir alanındaki çabaları
- Tez No: 981113
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED SIDDIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Endonezya'da bağımsızlıktan sonra tefsir ilmine katkı sağlayan âlimlerin çabalarını ele almakta ve bu bağlamda, büyük âlim Abdülmelik bin Abdülkerim Amrullah'ı—“Hamka”(ö. 1981) olarak tanınır—örnek şahsiyet olarak incelemektedir. Hamka, şer'î, sosyal ve edebî ilimleri mezceden Endonezya'nın en önemli ilim adamlarından biri olup, otuz ciltlik eseri Tefsîrü'l-Ezher dâhil olmak üzere yüzü aşkın eser kaleme almıştır. Bu tefsir, çağdaş Endonezya tefsir literatürünün başlıca kaynakları arasında yer almaktadır. Araştırma, Hamka'nın tefsir üslubunu ve bu üslubun Endonezya İslam düşüncesine etkisini analiz etmektedir. Endonezya'da Arapça halkın ana dili olmadığından, tefsirin anlaşılabilirliğini sağlamak amacıyla ara dil kullanma zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu durum, tefsir faaliyetinde yeni dilsel ve kültürel yaklaşımları zorunlu kılmıştır. Çalışmada, Endonezya tefsir tarihini ortaya koymak için istikraî (indüktif) yöntem, Hamka'ya ait tefsir metinlerini çağdaş fikrî ve toplumsal gelişmeler ışığında değerlendirmek içinse tahlilî yöntem kullanılmıştır. Elde edilen temel sonuçlar arasında, Hamka'nın rivayet ve dirayet tefsir yöntemlerini mezcederek Muhammed Abduh ve Reşîd Rızâ'nın ıslahî düşüncelerinden etkilendiği yer almaktadır. Onun tefsiri, sosyal meseleleri gözeten edebî bir üslupla kaleme alınmış olup, özellikle kevnî ayetlerin yorumunda modern bilimlere açık bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Hamka, şarkiyatçı söylemleri tenkit etmiş; İslam'a yönelik ithamları reddetmiş, ancak Batı kaynaklı bilimsel çalışmalardan seçici bir şekilde istifade ederek Kur'an'ı daha iyi anlama çabası içinde olmuştur. Ayrıca, tefsirinde İsrailiyat rivayetlerine az yer vermiş; sahih rivayetleri esas almayı tercih etmiştir. Tefsirindeki sade ve edebî üslup, halk ile entelektüel kesim arasında bir köprü kurmuş; Endonezya'da ıslahî İslam düşüncesinin güçlenmesine katkı sunmuştur. Hamka, Kur'an ve Sünnet'e dönüşü çağdaş sosyo-kültürel bağlamı gözeterek savunmuş; tefsirini toplumsal ve siyasi meselelerin çözümüne yönelik rehberlik aracı olarak kullanmıştır. Bu yönüyle onun tefsiri, yalnızca ayetlerin açıklaması olmanın ötesinde, toplumsal bir dönüşüm aracına dönüşmüştür. Çalışma, Tefsîrü'l-Ezher'in Endonezya İslam düşüncesine etkisinin derinlemesine incelenmesini, Hamka'nın yöntemiyle Malayca kaleme alınmış diğer tefsirlerin mukayesesini ve edebî-sosyal tefsir yaklaşımının modern sosyal bağlamlarda daha geniş bir şekilde araştırılmasını önermektedir. Bu yönüyle söz konusu çalışma, Endonezya'nın önde gelen müfessirlerinden birini merkeze alarak Kur'an ilimlerine özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study explores the contributions of Indonesian scholars to the science of tafsir after independence, focusing on the prominent scholar Abdul Malik bin Abdul Karim Amrullah, widely known as Hamka (d. 1981 CE). Hamka stands as one of Indonesia's most influential intellectual figures, integrating religious, social, and literary sciences. He authored over a hundred works, the most significant of which is his thirty-volume tafsir, Tafsir al-Azhar, regarded as a cornerstone of modern Qur'anic exegesis in Indonesia. The research centers on analyzing Hamka's exegetical methodology and its influence on Indonesian Islamic thought, particularly against the backdrop of the linguistic and cultural challenges in Qur'anic interpretation in Indonesia, where Arabic is not the native language. This reality compelled interpreters to adopt an intermediary language to facilitate comprehension among the populace. The study applies both an inductive method to trace the historical development of tafsir in Indonesia and an analytical approach to examine Hamka's exegetical material in light of contemporary intellectual and social developments. Key findings reveal that Hamka successfully synthesized traditional (naqli) and rational (ʿaqli) tafsir methods, drawing inspiration from the reformist thought of Muhammad ʿAbduh and Rashid Rida. His tafsir is marked by a literary and social tone that engages modern concerns and reflects an openness to modern sciences, especially in interpreting cosmological verses. Hamka critically engaged with Orientalist scholarship—rejecting its accusations against Islam while selectively benefiting from Western academic insights to enhance Qur'anic understanding. He minimized the use of Isra'iliyyat, instead favoring sound narrations. His accessible literary style appealed to both general readers and intellectuals, reinforcing reformist Islamic thought in Indonesia. Hamka's tafsir called for a return to the Qur'an and Sunnah in ways compatible with evolving social and cultural contexts. Moreover, he utilized his tafsir as a vehicle for addressing social and political issues, transforming it into a tool for societal reform beyond mere interpretation. The study recommends further research on the impact of Tafsir al-Azhar on Indonesian Islamic thought, comparative analysis with other Malay-language tafsir works, and expanded inquiry into the literary-social style of Qur'anic interpretation to enhance understanding in contemporary social contexts. As such, this study contributes significantly to Qur'anic scholarship by highlighting one of Indonesia's foremost exegetes and demonstrating how his methodology catalyzed a shift in modern Islamic thought.
Benzer Tezler
- دور المذهب الحنفي في حفظ الهوية الإسلامية لأتراك الأويغور
Uygur Türklerinin İslami kimliğini korumada Hanefi mezhebinin rolü
MUHAMMED EMİN UYGUR
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSAMA AL HAMWI
- جهود علماء المسلمين في تصنيف الأديان في ضوء علم تاريخ الأديان المعاصر
جهود علماء المسلمين في تصنيف الأديان في ضوء علم تاريخ الأديان المعاصر
İBRAHİM İSMAİLOĞLU
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DinKatar UnıversıtesıTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM MOHAMMED ZAİN
- جهود علماء الحنفية في خدمة السنة النبوية في القرنين الثامن والتاسع
Hanefî âlimlerinin hicrî sekizinci ve dokuzuncu asırlarda Sünnet-i Nebeviyye'ye hizmetteki ilmî çabaları
YUSUF ELRAHMUN
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinMardin Artuklu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HUZEYFE ELHATİB
- المحاولات في تعليم الحديث بمدارس فندق في منطقة فطاني جنوب تايلاند
Tayland'ın güney bölgesindeki Patani Pondok medreselerinde hadis eğitim faaliyetleri
MAWADDAH JAPAKIYA
Yüksek Lisans
Arapça
2019
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATAULLAH ŞAHYAR
- (جهود علماء شبه القارة الهندية في النثر الفني( خلال العصر المغولي
Hind alt kıtası alimlerinin edebi nesir çalışmaları (Moğollar Dönemi örneği)
MAHMOUD NAASSAN
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖNCÜ