Celal Esad Arseven'in Bay Turgan adlı tiyatro oyunundaki motifler ve metin analizi
Analysis of the text and motifs in Celal Esad Arseven's play Bay Turgan
- Tez No: 980904
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AZİZ TAMER GÜLER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Güzel Sanatlar, Performing and Visual Arts, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Oyunculuk Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Üzerinde yaşanılan Anadolu coğrafyası tarih boyunca birçok uygarlığın etkisi altında kalmış; bu çok katmanlı kültürel miras, özellikle edebî üretim üzerinde derin ve kalıcı izler bırakmıştır. Bu etkiler arasında en belirgin olanlardan biri, mitolojik kökenli motiflerin farklı türlerdeki edebî metinlerde süreklilik kazanmasıdır. İnanca dayalı ritüeller, sözlü gelenekten yazılı kültüre geçiş sürecinde, edebî yapıtların temelini oluşturan yapılar hâline gelmiş; aşk, savaş, güç, aldatma, kader, yaşayış ve kutsallık gibi evrensel temalar, mitolojik anlatılarla harmanlanarak kültürel hafızanın taşıyıcı öğelerine dönüşmüştür. Bu çalışma, mitolojik motiflerin tarihsel sürekliliğini ve edebî temsillerdeki dönüşümünü ele almakta; özel olarak Celal Esad Arseven'in Bay Turgan adlı tiyatro oyunu üzerinden bu motiflerin işlevlerini çok yönlü bir biçimde analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, Türk tiyatrosunda mitolojik yapılarla kurulan ilişkiyi ortaya koymak ve bu ilişkinin kültürel kodlarla nasıl yeniden üretildiğini göstermektir. Araştırmada yalnızca motiflerin tespitiyle sınırlı kalınmamış; oyunun dramatik yapısı, karakter ilişkileri, olay örgüsü ve sahneleme potansiyeli bağlamında dramaturjik bir değerlendirme de gerçekleştirilmiştir. Bay Turgan'ın tiyatro estetiği bakımından sunduğu dramatik yapı, mitolojik derinlikle birleştiğinde; sahnelerin yalnızca metinsel anlam taşımadığı, aynı zamanda kültürel ve sembolik düzlemde çok katmanlı temsillere imkân verdiği gözlemlenmiştir. Bu kapsamda oyun, sahne sahne analiz edilerek her bölümde öne çıkan motiflerin işlevi, tematik karşılıkları ve dramatik yapıdaki yeri değerlendirilmiştir. Özellikle kahramanlık, kutsal mücadele, doğaüstü yardım, kurban, yolculuk ve yeniden doğuş gibi arketipsel temaların sahnelerle bütünleştiği belirlenmiştir.Araştırma süreci, nitel araştırma yöntemine dayandırılmış; doküman incelemesi, betimsel analiz, göstergebilimsel çözümleme ve hermeneutik (yorumlayıcı) yöntem birlikte kullanılmıştır. Kuramsal temelde mitoloji, arketip kuramı ve tiyatro estetiği üzerine yazılmış yerli ve yabancı kaynaklardan faydalanılmış; ardından Bay Turgan metni satır satır incelenerek motifler tespit edilmiş ve bu motiflerin Türk mitoloji sistemi içerisindeki karşılıklarıyla birlikte yorumlanması sağlanmıştır. Ayrıca oyunun sahneye aktarılabilirliği, karakterler arası dramatik çatışmalar ve sahne içi gerilim unsurları da çözümlemeye dâhil edilmiştir. Elde edilen bulgular, Bay Turgan adlı tiyatro metninin yalnızca tarihsel ya da sanatsal bir ürün değil; aynı zamanda Türk kültürünün mitolojik köklerini taşıyan ve sahne aracılığıyla bu kökleri güncelleyen simgesel bir yapı taşı olduğunu ortaya koymuştur. Bu yönüyle çalışma, Türk tiyatrosunda motif kullanımı ve mitolojik temsillerin hem kültürel hem de estetik bağlamda nasıl işlevselleştirildiğini gösteren bütüncül bir perspektif sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Anatolia is a region that has hosted many civilizations throughout history. These civilizations have had a strong and lasting effect on literature. One of the most important effects is the use of mythological motifs in different types of literature. For example, religious rituals, which first appeared in oral traditions, later became part of written culture. These rituals turned into key parts of literary works. General themes like love, war, power, betrayal, fate, survival, and holiness are often told through myths. In this way, they help keep cultural memory alive. This study looks at how mythological motifs continue and change in literature, especially in Celal Esad Arseven's play Bay Turgan. The main goal is to show how Turkish theatre uses mythological elements and how these elements are adapted through cultural meanings in the play. The study not only identifies motifs, but also examines the play's dramatic structure, character relations, plot, and stage possibilities.In my opinion, it is very interesting how these old myths still influence modern works. Even though the stories come from ancient times, they still feel relevant. For example, the theme of fate or sacrifice is something we can still relate to today. Because of its mythological background and aesthetic style, each scene in Bay Turgan is not just a story part, but also a meaningful and symbolic image. The study includes a scene-by-scene analysis to show how the motifs appear, what they mean, and how they function in the drama. Common mythological themes like heroism, holy struggle, supernatural help, sacrifice, journey, and rebirth are deeply included in the structure of the play.This research uses qualitative methods such as document analysis, descriptive analysis, semiotic reading, and interpretive (hermeneutic) approaches. The theoretical part is based on important studies about mythology, archetypes, and theatre aesthetics. The original text of Bay Turgan was studied line by line to find key motifs. These motifs were explained in relation to Turkish mythological beliefs. The study also looks at how the play can be performed, how it builds dramatic tension, and its symbolic meaning.I also find it meaningful that the play is not only about entertainment. It carries messages about identity, history, and culture. These layers make the audience think deeper while watching the play. The findings show that Bay Turgan is more than just a historical or artistic work. It is a symbolic play that brings Turkish mythological roots to life through theatre. This research gives a complete view of how mythological motifs work in Turkish theatre, both culturally and artistically. Also, Celal Esad Arseven's ideas about art and Turkish identity clearly appear in the play's structure and themes.In the end, this thesis hopes to support studies in Turkish theatre and contribute to research on mythology and cultural memory. I believe that Bay Turgan is a great example of how traditional themes can still speak to us today, both emotionally and intellectually.
Benzer Tezler
- Celal Esad Arseven'in hayatı
Celal Esad Arseven's life
BÜŞRA NUR ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat Tarihiİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAMAZAN ERHAN GÜLLÜ
- Celal Esad Arseven'in Les Arts Décoratifs Turcs adlı eseri ve Türk süsleme sanatına katkıları
Les Arts Décoratifs Turcs by Celal Esad Arseven and its Contributions to Turkish Decorative art
BURCU ÜYKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiTürk Sanatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMAN CAN
- Celal Esad Arseven'in“Yapı Malzemesi”adlı Osmanlıca kitabının kültürel miras koruma alanındaki yeri ve önemi
The place and importance of Celal Esad Arseven's Ottoman book titled“Building Material”in the field of conservation of cultural heritage
MURADİYE ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUPHİ SAATÇİ
- Namık İsmail'in yaşamı ve sanatı
Namik İsmail's life and art
GÜLCE ÇERMİKLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
BiyografiAnkara ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KIYMET GİRAY
- Mesken tutma kavramının İstanbul'da modernleşme sürecindeki değişimine A.H. Tanpınar'ın ve S.H. Eldem'in düşünce dünyasının izlerinden bakmak
Examining the change in the concept of dwelling in Istanbul during the process of modernization through the traces of A.H. Tanpınar' and S.H. Eldem's thought worlds
BEYZA NUR BATI
Doktora
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE DERİN ÖNCEL