Vergilemede adalet açısından Türk vergi sisteminin değerlendirilmesi
An assessment of the Turkish tax system from the perspective of tax justice
- Tez No: 980776
- Danışmanlar: PROF. DR. KADİR KARTALCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Adalet, Vergi, Türk Vergi Sistemi, Vergi Adaleti, Gelir Dağılımı, Justice, Taxation, Turkish Tax System, Tax Justice, Income Distribution
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih boyunca adalet kavramı farklı bakış açıları ve yöntemler kullanılarak açıklanmaya çalışılmıştır. Düşünürler adalete ilişkin pek çok tanım ve anlayış öne sürmüşlerdir. Ancak adaletin kesin ve mutlak anlamda tek bir tanımı yoktur. Toplumda, hukuk ve siyaset felsefesinde, kültürel sistemlerde ve daha birçok alanda var olan adaletin sağlanması düşüncesi vergi sisteminde de gerekli hale gelmektedir. Bu nedenle vergi adaletinin sağlanması adil bir vergi sisteminin temel hedeflerinden biridir. Vergi adaleti, vergi ödemekle yükümlü olanların ödeme güçlerine göre vergilendirilmesi anlamına gelir. Adil bir vergi sisteminin kurulması sürecinde vergi adaleti ilkelerinin ve vergi adaletini etkileyen faktörlerin dikkate alınması gerekmektedir. Vergide adalet, verginin uygulandığı ülkedeki siyasal, mali, sosyal yapıdan etkilenirken, aynı zamanda uygulanan vergi sisteminden de kaynaklanabilmektedir. Vergi sistemi içerisinde olan mevcut vergi yükü, verginin yansıtılması, esnekliği, vergi afları, verginin tarh usulü ile vergiden kaçınma ve vergi kaçakçılığı gibi unsurlar vergi adaletini etkileyen uygulamalar olarak görülmektedir. Bu çalışmada, Türk vergi sisteminin yapısı ve vergi türlerinin adalet ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Türk vergi sistemi anayasal temellere dayansa da uygulamada vergi adaletini sağlama konusunda önemli yapısal sorunlar barındırmaktadır. Özellikle dolaylı vergilerin (KDV, ÖTV) vergi gelirleri içindeki yüksek payı, gelir düzeyine duyarsız bir yapı oluşturmakta ve düşük gelir grupları üzerinde orantısız bir yük oluşturmaktadır. Buna karşın, doğrudan vergiler olan gelir ve kurumlar vergisi teorik olarak adaleti sağlamaya daha uygun olmakla birlikte, uygulamada muafiyet, istisna ve tarife yapılarındaki sorunlar nedeniyle bu potansiyel tam olarak kullanılamamaktadır. Emlak vergisi ve MTV gibi servet vergileri ise piyasa değerinden uzak ve eşitsiz uygulamalarla vergi sisteminin adaletini zedelemektedir. Çalışma sonucunda, doğrudan vergilerin kapsamının genişletilmesi, dolaylı vergilerin azaltılması, tarife yapılarının kademeli ve gelir düzeyine duyarlı hale getirilmesi, beyan sisteminin şeffaf ve dijital temelli güçlendirilmesi gibi reformlara ihtiyaç duyulduğu ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Throughout history, the concept of justice has been interpreted through various perspectives and methodologies. Philosophers have proposed numerous definitions and understandings of justice; however, there is no single, absolute definition. The idea of ensuring justice, which is central to society, law and political philosophy, and cultural systems, has also become essential within tax systems. Therefore, achieving tax justice is one of the core objectives of a fair taxation system. Tax justice refers to taxing individuals according to their ability to pay. In the process of establishing a fair tax system, it is necessary to consider the principles of tax justice and the factors influencing it. Tax justice is shaped by the political, fiscal, and social structures of a country as well as the nature of the applied tax system. Elements such as tax burden, tax shifting, elasticity, tax amnesties, assessment methods, tax avoidance, and tax evasion are among the key issues affecting tax justice. This study aims to evaluate the structure of the Turkish tax system and the fairness of various types of taxes within the framework of the principle of justice. Although the Turkish tax system is based on constitutional foundations, it presents significant structural issues in achieving tax justice in practice. In particular, the high share of indirect taxes (such as VAT and SCT) in total tax revenues creates a regressive structure, placing a disproportionate burden on low-income groups. On the other hand, direct taxes such as income and corporate taxes are theoretically more suitable for ensuring fairness, yet due to issues related to exemptions, exceptions, and rate structures, this potential is not fully realized. Wealth taxes like property tax and motor vehicle tax are also implemented inconsistently and often fail to reflect market values, thereby undermining tax equity. The study concludes that reforms are needed, including broadening the base of direct taxes, reducing reliance on indirect taxes, designing progressive and income-sensitive tax brackets, and strengthening the transparency and digital infrastructure of the declaration system.
Benzer Tezler
- Vergi mevzuatı çerçevesinde Türkiye'de vergi adaleti üzerine bir değerlendirme
Başlık çevirisi yok
GÖKHAN ERASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MaliyeGaziosmanpaşa Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BAKİ DEMİREL
- Vergi sistemlerinin optimum vergileme ilkeleri açısından değerlendirilmesi
Evaluation of tax systems accordind to the optimal taxation principles
HASAN GÜL
- Optimal vergileme açısından Türk vergi sisteminin değerlendirilmesi
Evaluation of the Turkish tax system in terms of optimal taxation
GÖKHAN DOĞAN
- Türk vergi sisteminde ücret gelirlerinin vergilendirilmesinin vergilemede adalet ilkesi açısından değerlendirilmesi ve bir model önerisi
Evaluation of the taxation of wage income in the Turkish tax system in terms of the principle of fairness in taxation and a model proposal
SELÇUK ARSLANTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Maliyeİstanbul Arel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE YİĞİT ŞAKAR
- Avrupa Birliği ülkelerinin dolaylı - dolaysız vergiler açısından değerlendirilmesi ve Türkiye karşılaştırması
Evaluation of the European Union and Turkey for in terms of direct taxes - indirect taxes
KÜBRA UĞUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiMuhasebe ve Finansal Yönetim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR ÇİÇEK